Connect with us

Polítika

Xanana Alega Na’in Bá Empreza Lighthouse Fraude Boot Iha Austrália

Published

on

Hatutan.com, (09 Abríl 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, alega na’in ba empreza internasionál Lighthouse Corporation Pty Ltd, maka halo fraude boot iha Austrália hodi afeta mós Timor-Leste. 

Lee Mós: Governu VS Lighthouse, Sosiedade Sivíl Husu PM Xanana La Bele Luta Mesak

PM Kay Rala Xanana Gusmão. Foto/Média GPM

Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, Kinta (09/04/2026), iha Palásiu Prezidensiál responde Hatututan.com  hateten kazu  entre   Estudu Timor-Leste  ho  Empreza Lighthouse   ne’e nia parte sei bá hatan iha fulan-Outubru  iha tribunal arbitraze.

“Ne’ebé saída maka atu husu ha’u dehan, maibé atu  dehan de’it katak, ema nia aman ida ne’ebé maka kaer empreza Lighthouse ne’e,  tinan rua liu-bá  Governu Austrália Ne’e Lighthouse nia boot ne’e, tinan tolu ka haat ba ne’e nia bos ne’e  boot fraude  iha Austrália,” PM Xanana hateten.

Advertisement

PM Xanana hatutan,  ema nia aman ne’ebé kaer Lighthouse ne’e tinan rua kotuk ba, governu no povu Austrália tomak foti nia hanesan maiór fraude iha Austrália ne’ebá.

Tuir PM Xanana, lideransa empreza Lighthouse nia iha relasaun ho ema ida ne’ebé,  iha Austrália, konsidera hanesan parte husi kazu fraude boot ida iha nasaun  Austrália,  katak governu no povu australianu rasik mak konsidera kazu ne’e hanesan fraude boot.

“Ne’ebé altura ne’ebá ha’u hanoin katak sei ita tau ona hanesan ne’e, sira seluk ne’e sei ezije nafatin, ne’ebé ha’u ba responde katak, ita foin ukun aan, kuartu governu tama, ema komesa hanoin, depois rezolve tiha krize iha ne’e, buat sira ne’e komesa la’o daudauk ona, ita presiza eletrisidade buat sira ne’e hotu,” Xanana hateten.

PM Xanana afirma, kazu Timor-Leste ho empeza Lighthouse relasiona ho projetu eletrisidade iha Timor-Leste,   tanba Governu halo ona estudu barak atu responde nesesidade enerjia nasional.

Nia afirma, iha    altura  ne’ebá empreza ne’e promete atu fó ekipamentu hanesan jeradór sira, maibé ikus mai iha diskrepánsia tanba fatura (invoice) mosu, ne’ebé kontra ho kompromisu uluk. Tanba ne’e, Governu deside atu la asina akordu ho empreza ne’e, ho konsiderasaun katak presiza verifika didi’ak kapasidade no kredibilidade kompañia antes halo kompromisu ruma.

Advertisement

PM Xanana subliña katak prosesu ida ne’e naruk no kompleksu, no  informasaun kona-bá alegasaun fraude husi  Austrália mak sai uluk, la’ós husi Governu Timor-Leste rasik.

“Ne’e husi Tribunál mak fiar nafatin hanesan ne’e, mais karik mak ha’u dehan iha ne’e Australiano sira, Australiano sira dehan o nia Tribunál povu kbiit laek ne’e duni, sira osan iha ne’e mak o ba rekoñese fali dehan rai na’in fali, nunka hela iha ne’e mós o rekoñese”.

Tanba ne’e PM  Xanana  alerta katak kazu Entre Timor-Leste ho Empreza Lighthouse ne’e nia la ta’uk,   tanba bá kadeia mós bá tiha ona kadeia dala rua tiha ona.

Fó hanoin fali katak empreza internasionál Lighthouse Corporation Pty Ltd no Lighthouse Corporation IBC (hamutuk Lighthouse)  reklama ka ezije Govenru Timor-Leste selu prejuízu ho montante millaun US$600 bainhira sira manan iha Tribunál arbitrajen iha inisiu tinan 2026.

Sita husi pajina ofisiál Governu Timor-Leste nian (https://timor-leste.gov.tl/), edisaun, Loron 6 fulan-Dezembru tinan 2019, katak disputa entre empreza fornesimentu kombustivél no jeradór Lighthouse  ho Governu Timor-Leste ne’e iha relasaun ho eventu sira mak mosu iha Timor-Leste iha tinan 2010 no 2011 kona-ba kontratu fornesimentu kombustível no jerador sira ba Eletrisidade Timor-Leste (EDTL). Governu Timor-Leste nian fiar-an katak la iha kontratu ida mak vinkulativu no mak asina tiha ona.

Advertisement

Iha prosesu ne’ebé empreza Lighthouse lori ba Tribunál Supremu Victória-Austrália ne’e, reclama kompensasaun millaun $600 bainhira sira manan iha prosesu ne’e kontra Governu Timor-Leste.

Iha prosesu disputa ne’ebé sei deside husi Tribunál Supremu Victória iha inisiu tinan 2026 mai ne’e,  reprezentante povu iha Parlamentu Nasinoál husu Governu Timor-Leste tenke defende aan no defende dignidade Estadu nune’e bele manan no labele fó prejuizu bá Estadu

Jornalista: Marcelino Tomae

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Governu Fó Prazu Loron 40 Ba Estrutura RAEOA

Published

on

By

Hatutan.com, (02 Abríl 2026) Díli– Atu reforma estrutura iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cuse Ambeno (RAEOA), Governu sentrál fó prazu durante loron 40 hodi prepara bá implementasaun  programa podér lokál.

(more…)

Continue Reading

Polítika

Parlamentu Nasionál Aprova Lei Pratika Arte-Marsiál iha Jeneralidade, FRETILIN Vota Abstensaun

Published

on

By

Hatutan.com,  (31 Marsu 2026), Díli- Parlamentu Nasionál, Segunda (31/03/2026), aprova iha jeneralidade proposta  lei nu.24/vi-(3a), Rejime Juridiku Pratika Arte-Marsiál ho  votu a-favór 38, kontra zero no abstensaun 16 husi Bankada opozisaun FRETILIN.

(more…)

Continue Reading

Polítika

Bankada CNRT Husu Governu Monitoriza Presu Kombustível

Published

on

By

Hatutan.com,  (30 Marsu 2026), Díli– Membru Parlamentu Nasionál husi  Bankad CNRT, Cedelizia Faria dos Santos, husu Governu atu kontinua monitoriza presu kombustível atu kumpre dekretu-lei ne’ebé Governu aprová ona iha loron 25 fulan Marsu 2026.

(more…)

Continue Reading

Trending