Connect with us

Polítika

Parpol Sira Propoin Lú Olo Kumpre De’it Konstituisaun, FRETILIN Husu Tetu ho Saúde Públika

Published

on

Hatutan.com, (06 Janeiru 2022), Díli-Tuir artigu 12 husi Lei númeru 7/2006, 28 dezembru, ho alterasaun susesiva ba Lei ne’e, Prezidente Repúblika tenke rona uluk Governu no partidu polítiku (Parpol) ho asentu iha Parlamentu Nasionál, molok dekreta data eleisaun ba Prezidente Repúblika.

Prezidente Repúblika (PR), Francisco Guterres Lú Olo,  Kinta (06/01/2022), hahú rona lider partidu polítiku ne’ebé asentu iha parlamentu kona-ba sira-nia hanoin molok dekreta kalendáriu bá eleisaun prezidensiál.

Prezidente Repúblika, Francisco Guterres “Lú Olo” rona Partidu Politiku sira molok dekreta loron eleisaun prezidensiál. Díli, 06 Janeiru 2022. Foto/Hatutan.com

Partidu Polítiku ne’ebé Xefe Estadu rona uluk iha loron dahuluk nian maka Partidu Demokrátiku (PD), Partidu Libertasaun Populár (PLP), Frente-Mudança (FM) ho Partidu Frente Revolusionáriu Timor-Leste Independente (FRETILIN). Hosi enkontru ne’e, Parpol ida-idak hato’o sira-nia  opiniaun ba Prezidente Repúblika, Francisco Guterres “Lú Olo” no  maioria kontinua ba PR Lú Olo atu kumpre de’it mandamentu Konstituisaun RDTL.

Prezidente PD, Mariano “Assanami” Sabino informa, PD laiha kompeténsia atu fó hanoin bá Prezidente Repúblika kona-ba dekreta data eleisaun prezidensiál, tanba tuir konstituisaun RDTL fó ona kompeténsia bá Xefe Estadu atu kumpre. Maibé tuir Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL), molok dekreta data eleisaun prezidensiál 2022, Xefe Estadu tenke rona uluk partidu polítiku sira. Tamba ne’e, PD iha responsabilidade atu instala prosesu demokrasia no mós konstrusaun Estadu ho valores demokrasia.

Advertisement

“PD nu’udar Partidu Demokrátiku ne’ebé iha responsabilidade atu instala demokrasia bá ita-nia prosesu konstrusaun Estadu, ita presiza kumpre konstituisaun no mantein ho valores demokrasia, prátika ne’ebé ita tenke la’o tuir dalan demokrasia,”, Mariano Assanami Sabino hateten  hafoin enkontru ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál, Díli.

Assanami hatutan, ukun ne’e povu nian, tanba ne’e, ukun na’in sira tenke fó tempu bá povu atu bele partisipa iha festa demokrasia ne’e ho livre, maske iha hela situasaun pandemia Covid-19 ho ameasa Covid foun Omicron.

Hafoin PR dekreta loron Eleisaun, maka PD sei halibur no rona opiniaun husi kuadru no militante hotu husi munisípiu sira atu deside kandidatu rasik ba kompete iha eleisaun prezidensiál ne’ebé sei mai.

Partidu Libertasaun Popular (PLP), nu’udar partidu polítika ne’ebé hetan mos asentu iha Parlamentu Nasionál liuhusi sira-nia  portavós Francisco Maria Vasconcelhos, hateten iha konstituisaun define ona  kompeténsia eskluzivu Presidente Repúblika nia kona-bá oinsá atu dekreta loron eleisaun. Komunga ba saida mak konstituisaun haruka antes loron 60 nia laran presidente tenke dekreta ona data, nune’e  PLP hein katak iha fulan janeiru nia laran prezidente tenke dekreta ona.

Liu husi enkontru ne’e PR mós husu atu partidu polítika hotu kontribui ba prosesu tomak iha eleisaun prezidensiál ne’ebé sei mai tanba Timor-Leste sei iha hela períodu pandemia Covid-19, nune’e iha loron kampaña bele prevene no asegura populasaun.

Advertisement

“Kampaña modelu saida depende ba  organ eleitoral mak define”, Francisco Maria Vasconcelhos hateten.

Nia informa PLP seidauk bele iha desizaun final kona-bá kandidatura ba Prezidente Repúblika 2022-2027 tanba sei deside liu husi konferénsia nasionál.

“PLP nia kandidatu iha ka lae, seidauk bele pronunsia, tamba mekanizmu partidu nian ne’e sei iha enkontru alargada, konferénsia mak sei deside iha ka lae,” nia hateten.

Partidu Frente Mudansa (FM) liuhusi sira-nia prezidente interinu, Egido de Jesus hafoin enkontru ho PR Lú Olo, sujere atu iha fulan ne’e nia klaran PR ho nia kbiit progrativu bele ona dekreta lei fiksa ba loron eleisaun prezidensiál.

FM mós sujere atu eleisaun prezidensiál bele akontese iha meadu fulan-Marsu 2022, atu nune’e,  bele iha biban karik mosu segunda ronde bele iha fulan-Abríl no tama ba 20 fulan-Maiu, PR eleitu simu ona  pose.

Advertisement

FRETILIN Husu Tetu Saúde Públika

Mundu enfrenta hela situasaun surtu Covid-19 ne’ebé lori risku boot ba saúde publika, nune’e partidu FRETILIN husu PR Lú Olo atu tetu buat hotu relasiona ho aktu eleitorál sira molok dekreta loron eleisaun.

Adjuntu Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Cipriana Pereira, lia tun dehan, partidu FRETILIN husu molok PR Lú Olo dekreta loron eleisaun tau mos konsiderasaun ba iha situasaun aktual tamba Timor Leste iha hela  surtu COVID-19.

“Eleisaun ne’e sei reuni no mobiliza ema barak, nune’e ita tenke halo prevensaun para nune’e antes ita hetan xefe estadu ida ne’ebé reprezenta Estadu RDTL ita mos tenke haree ba povu nia saúde,” Cipriana Pereira hateten.

Opiniaun ne’ebé partidu FRETILIN  fó ba PR mak órgaun eleitorál sira tenke tau iha konsiderasaun atu nune’e bele prevene populasaun sira surtu COVID-19.

Advertisement

“Ita husu atu CNE no STAE  bele konsidera no implementasaun iha realizasaun ba eleisaun prezidensiál,” Cipriana Pereira dehan.

Tuir ajenda katak Sesta aban (07/01/22), Xefe Estadu kontinua rona lider partidu polítiku hanesan, Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokrátiku (PUDD), Kmanek Haburas Unidade Nasionál Timor Oan (KHUNTO) no partidu Uniaun Demokrátiku Timorense (UDT).

Molok halo enkontru ho líderes partidu polítiku sira-nian, Prezidente Repúblika rona tiha ona  Governu, liuhusi Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak ho Ministru Administrasaun Estatál, Miguel Carvalho.

Prezidente  Repúblika rona mós  Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE) no Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE) kona-ba preparativus ba eleisaun prezidensiál 2022.

Ba eleisaun prezidensiál, tinan ne’e, númeru  sentru  votasaun no estasaun votu sei aumenta iha territóriu Timor-Leste tomak. Ba eleisaun antesipada 2018, iha sentru votasaun 885. Ba eleisaun prezidensiál 2022,  sentru votasaun  sei aumenta ba 1200.

Advertisement

Ho númeru sentru votasaun no estasaun ne’ebé barak, númeru votante iha fatin ida-idak sei menus. Governu Timor-Leste foti medida di’ak ida atu proteje mós povu  husi peste letál Covid-19.

Jornalista: Vito Salvador

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending