Connect with us

Polítika

Xanana: “Ha’u Soeharto Kedua, La Merese Sai Veteranu”

Published

on

Hatutan.com, (04 Marsu 2023), Díli-Komandante Ein-Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, hateten, nia la’ós ema veteranu, maibé Soeharto kedua. Tanba ne’e, nia la bele partisipa iha serimónia loron nasionál veteranu, 03 fulan-Marsu 2023.

Lee Mós : Xanana-Lú Olo-TMR-Alkatiri Auzénsia iha Serimónia Loron Nasionál Veteranu

Xanana bá fó korajen bá família uma-kain hitu (7) ne’ebé TDD notifika atu hasai obrigatóriu hosi rai balun iha Aldeia Becusse Kraik, Suku Becora, Postu Administrativu Kristu Rei, Munisípiu Díli, Segunda (30/01/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa

“Hau la’òs veteranus ne’e, sira diskontente tanba saida?.  Ema sira ne’e maka veteranu halo buat sira ne’e hotu, ha’u ne’e povu babain la’o ba mai de’it iha ai-laran ne’ebá. Ha’u ne’e so Soeharto kedua la halo buat ida,” Xanana hateten hodi responde jornalista sira hafoin partisipa semináriu nasionál ho tema “Politika Dada Kadoras hosi Planta Greanter Sanrise mai Timor-Leste” ne’ebé organiza hosi Universidade da Paz, Sabadu (04/03/2023).

Iha tinan hirak liubá Prezidente Repúblika atuál Primeiru-Ministru Taur Matan Ruak, bainhira halo diskursu bá povu iha Parlamentu Nasionál deklara no konsidera Xanana Gusmão  nu’udár Soeharto kedua. Nune’e, altura ne’ebá kedas Xanana la kontente hodi  entrega hikas medalla kondekorasaun ne’ebé Estadu liuhosi  Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta períodu 2007- 2012 atribui bá nia.

Advertisement

Soeharto, nu’udár prezidente daruak Repúblika Indonézia, ne’ebé ukun durante tinan-32 ho maneira ditadura no ho sistema polítika sentralizasaun ne’ebé domina hosi partidu Golkar no militár ka ABRI (Angkatan Bersenjata Republik Indonesia).

Iha loron 21 fulan-Maiu 1998, Soeharto rezigna-aan hosi kargu Prezidente Repúblika Indonézia  tanba manifestasaun boot (people power) ne’ebé organiza hosi estudante universidade sira iha Indonézia, inklui ativista pro-demokrasia.

Maski la partisipa iha loron veteranus bá dala VI ne’ebé hala’o iha Palásiu Governu, maibé Xanana dehan agradese nafatin bá povu no asuwain FALINTIL no Organizasaun Rezistensia tomak hanesan Juventude 12 Novembru 1992 no kuadru sira Frente Klandestina nian ne’ebé luta iha vila laran  too ai-laran hodi hametin organizasaun klandestina too hetan independensia.

Xanana hatutan, to’o agora mós nia la bá rejista nia naran iha governu liu hosi Ministériu Asuntu Kombatantes Libertasaun Nasionál, tanba veteranus balun ne’ebé terus liu nia hodi luta ho povu no proteze FALINTIL durante funu balun seidauk hetan rekoñesimentu hosi Estadu.

“Kuitadu tau matan lai ba sira  (veteranu no veterana) ne’ebé terus liu ha’u, sira ne’e maka ho povu tau matan bá FALINTIL iha situasaun difisil,” Xanana tenik.

Advertisement

Kay Rala Xanana Gusmão espera governu Timor-Leste bele tais didi’ak lista veteranus hodi rekoñese sira hotu nia luta hodi kontribui bá istória Timor-Leste.

Daudaun ne’e, Governu rejistu lista veteranu ne’ebé simu ona pensaun hamutuk na’in-27.781. Kada tinan Estadu aloka osan liuhosi Orsamentu Jeral Estadu (OJE) kuaze milaun $84-resin hodi seluk pensan veteranu ne’ebé kada fulan selu miliaun $7-resin.

Pensaun ne’ebé governu atribui baáveteran sira iha modelu tolu, pensaun espesiál bá reforma, pensaun espesiál bá subsistensia no pensaun espesiál bá sobrevivensia.

Kategoria pensaun sobrevivensia mak oan kiak sira simu nia aman ka inan ninian, ka feto faluk sira simu nian laen nian.

Pensaun subsistensia mak sira ne’ebé luta ho durasaun tinan 8 to’o 14 no pensaun espesiál bá reforma mak sira ne’ebé ho nia durasaun luta ka didikasaun eskluziva tinan 15 to’o 19 no to’o tinan 24.

Advertisement

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending