Connect with us

Justisa & Krime

Supremu Tribunál Justisa Mantein Hasai Família Uma-kain Hitu iha Becusse

Published

on

Hatutan.com, (12 Abríl 2023), Díli-Tribunál Rekursu (TR) ka Supremu Tribunál Justisa nian mantein desizaun hodi hasai família uma-kain hitu (7) ne’ebé okupa rai iha área Becusse Kraik, Suku Becora, Postu Administrativu Kristu Rei, Munisípiu Díli. 

Lee Mós :  Tribunál Haruka Hasai Uma-Kain Hitu iha Becusse, Xanana Bá Defende no Prontu Mate Bá Sira

Desizaun bá kazu rai Becusse Kraik ne’e rasik, delibera, aprovadu ho unanimidade, hosi Konsellu Superior Majistratura Judisial, iha loron 4 fulan-Abríl 023.

Advertisement

Xanana bá fó korajen bá família uma-kain hitu (7) ne’ebé TDD notifika atu hasai obrigatóriu hosi rai balun iha Aldeia Becusse Kraik, Suku Becora, Postu Administrativu Kristu Rei, Munisípiu Díli, 30 fulan-Janeiru 2023. Foto/dok.Hatutan.com

Liuhosi karta komunikadu ne’ebé Hatutan.com asesu, ohin, haktuir katak, iha ámbitu prosesu ezekusaun sentensa ne’ebé hasai ona tuir dalan legál iha Tribunál Primeira Instánsia Díli, ho N° NUC. 1465/14.CVTDID, no hamutuk ho nia apenso sira, no NUC.0250/15.CVTIDD, ne’ebé ema hotu hatene ona ho naran “Prosesu Bekusi”.

To’o mai koñesimentu Konsellu Superior Majistratura Judisial kampaña ida ne’ebé hahú tiha atu hatun valór profesional kontra majistrada judisial, Juíza Zulmira Auxiliadóra Barros da Silva, ne’ebé simu no kaer prosessu ezekusaun bá sentensa, no mós halo obstrusaun totál, ne’ebé fó kedas impaktu mediátiku maka’as, bainhira buka meiu judisial sira hotu ho finalidade atu ezekuta sentensa ne’ebé refere.

Konsellu Superior Majistratura Judisial hanoin katak buat ne’ebé sai problema ne’e, assuntu matéria jurisdisional nian Superior Majistratura Judisial labele halo intervensaun. Maibé, tuir kompeténsia sira ne’ebé lei fó ba Konsellu Superior Majistratura Judisial, maka Konsellu husu bá servisu inspesaun judisial nian hodi hala’o averiguasaun tuir kompeténsia ne’ebé iha kona-bá prosesu disiplinár.

“Hosi averiguasaun ne’ebé refere, servisu inspesaun judisial hola konkluzaun katak la iha konduta, hahalok sira ne’ebé bele fó fatin atu tau responsábilidade disiplinar bá majistrada judisial ne’ebé kaer prosesu ne’e rasik, tanba prosesu ne’é la’o hanesan bai-bain, tuir nia regularidade no kumpri ona norma prosesual sívil sira ne’ebé vigora iha Timor-Leste,” Juiz Sekretáriu bá Konsellu Superior Majistratura Judisial nian, António Gonçalves hateten iha komunikadu ne’e.

Konsellu Superior Majistratura Judisial lamenta tebes kampaña ida ne’ebé hahú tiha ona hasoru majistrada judisial ne’é, no Konsellu ne’e rasik hatudu nia solidariedade tomak bá ema profisionál hotu-hotu funsionáriu públiku sira ne’ebé hola parte iha aktu judisial sira ne’e ho objetivu atu ezekuta de’it sentensa ne’e rasik ne’ebé sai hosi tribunál.

Konsellu Superior Majistratura Judisial rekoñese kna’ar órgaun komunikasaun sosial no ninia dever atu fahe infomasaun bá komunidade tuir dalan ne’ebé loos, objetivu ho liafuan ne’ebé klaru, no haree bá konsekuensia ne’ebé espalla ona bá públiku kona-bá prosesu ne’ebé refere. Maibé, Konselhu Superior Majistratura Judisial, haree bá kompetensia ne’ebé lei fó, hanoin katak presiza tebes no mós urjente atu garante lia-loos no mós atu garante lala’ok justisa nian no tanbá la la’o kontra Konsellu Superior Majistratura Judisial nian nia direitu bá rezerva, Konsellu ho unanimidade tetu hanesan tuir mai;

Advertisement
  1. Iha ámbitu ka kontestu prosesu ne’ebé ema hotu hatene ho naran “Prosesu Bekusi”, la’o asaun deklarativa ho objetivu atu hetan rekoñesimentu bá direitu subjetivu ida bá Autor, no iha asaun ne’e, kona-bá bá direitu propriedade ba rai, tenke halo iha momentu ne’ebé ke adekuadu atu hato’ó prova kona-bá faktu sira ne’ebé nia aprezenta:
  2. Durante tempu ne’ebé prosesu la’o iha julgamentu nia laran, iha Tribunál, sempre fó garantia bá direitu atu defende aan no direitu bá kontraditóriu, no mós direitu atu hato’ó rekursu sira oi-oin ne’ebé lei fó fatin atu halo.
  3. Lejislasaun prosesual ne’ebé vigora hela, halo diferensa entre deklarativa no asaun ezekutiva. Asaun ezekutiva, asaun ida obriga ema atu kumpri direitu ida  antes rekoñese tiha ona, liuhosi setensa ida hosi tribunál.
  4. Tranzitu julgadu ona, no réu sira la entrega rai ne’e inisiativa rasik. Entaun tuir lei, tenke halo asaun koersiva, asaun ida obriga ema atu kumpri ka entrega imóvel ne’e, no karik presiza husu ajuda bá forsa polísia sira bainhira lakohi entrega bá nia na’in.
  5. Iha kontestu ne’e maka ajente judisiáriu sira halo atu hala’o dilijensia sira ne’ebé presiza kona-bá ezekusaun koersiva bá sentensa, katak, atu entrega rai ka imovel ne’é.

Iha kontestu impaktu mediátiku prosesu ne’é nian, tenke tau bá ás, atu ema hotu-hotu hatene, katak Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste nian maka sai hanesan fonte primeiru bá lejimidade bá juiz sira, atu kaer nia funsaun jurisdisional ho povu nia naran, tuir artigu 118° CRDTL. Nune’é, Tribunal sira tuur hanesan órgaun soberania, no sira independente hosi orgaun sira seluk no nune’é sira iha pozisaun espesial ida ke independente, tuir artigu 119° CRDTL, no hakruk de’it ba Konstituisaun no lei.

Mós tuir mai, Tribunál sira-nia desizaun ema hotu, publika ka priváda, tenke kumpri no desizaun hirak ne’ é, no desizaun tribunál nian prevalese duké desizaun autoridade sira seluk nian.

“Tuir buat hotu ne’ebé hateten ona iha leten, Konsellhu Superior Majistratura judisial, dala-ida tán afirma katak nia lamenta tebes bá buat sira ne’ebé akontese iha ambitu dilijjensia judisial sira ne’ebé hala’o ona ho de’it objetivu atu ezekuta sentensa kona-bá “Prosesu Bekusi”, no Konsellu mós fó nafatin nia solidariedade tomak ba profissional hotu-hotu no funsionáriu públiku sira ne’ebé hola parte, iha aktu judisial sira ne’é ho de’it finalidade atu ezekuta ordém hosi sentensa ne’e rasik,” Hatutan.com, sita iha komunikadu.

Molok ne’e, Tribunál Distritál Díli (TDD)  hasai mandadu bá autoridade polísia hamutuk ho ekipa jestaun merkadu no ofisial justisa, Segunda (30/01/2023), hale’u tuku 10:00 Otl, lori mandadu TDD nian hodi husu atu família uma-kain hitu (7) ne’e tenke hamamuk obrigatóriu rai ne’ebé durante tinan-46 sira okupa tanba TDD aprova reklamasaun Sebastião Lopes, mak iha direitu bá titular rai refere.

Iha ezekusaun bá eviksaun ne’e, uma-kain tolu (3) mak ekipa sira konsege foti sai sasán uma-laran nian ‘soe’ iha liur ka rai-laten. Maibé, la konsege hasai sasán iha uma-haat seluk, tanba hetan intervensaun imediata  hosi  lider karizmátiku Kay Rala Xanana Gusmão.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Komisaun A Husu CAC Servisu ho Instituisaun Intelijénsia Sira iha Luta Kontra Korrupsaun

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Trending