Connect with us

Polítika

Xanana Tanis Hafoin PN Fó Apresiasaun Unanimidade bá Programa IX Governu

Published

on

Hatutan.com, (19 Jullu 2023), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão hamonu matan-been bainhira líder bankada sira iha Parlamentu Nasionál (PN) hotu-hotu deside fó apresiasaun Unanimidade ba programa IX Governu Konstitusionál durante diskusaun loron da-ruak nian, Kuarta (19/07/2023).

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão hamonu matan-been bainhira líder bankada sira iha Parlamentu Nasionál (PN) hotu-hotu deside fó apresiasaun Unanimidade ba programa IX Governu Konstitusionál durante diskusaun loron da-ruak nian, Kuarta (19/07/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa.

Iha aprezentasaun no diskusaun ba Programa prioridade sira IX Governu Konstitusionál lideradu hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha Parlamentu Nasionál, la’o iha ambiente ida nakonu ho lejítimu foun mai hosi líder politiku sira hosi bankada Parlamentár  ho ideia sira krítiku, konstrutivu no pozitivu atu bele responde bá situasaun atuál, liu-liu dezenvolvimentu ba povu Timor-Leste (TL).

Lee Mós: Diskursu Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão Durante Aprezentasaun Programa IX Governu Iha PN

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten, ho tempu ne’ebé la’o daudaun iha konstrusaun Estadu, ho dezafiu no difikuldade ne’ebé ultrapassa ona, agora povu bele fiar katak bainhira temin katak reafirmasaun Estadu Direitu Demokrátiku, deputadu no deputada sira hamutuk ho governu reafirma daudaun ida-ne’e.

Advertisement

Ida-idak ho nia funsaun ne’ebé Konstituisaun fó, mandatu ne’ebé povu fó, hamutuk iha hanoin ida de’it atu servi rai ida-ne’e.

Xanana rekoñese katak, desde 2007 to’o 2015, primeira vez debate iha Parlamentu Nasionál komesa ona hanorin foinsa’e no sosiedade tomak kona-bá maturidade polítika.

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão hamonu matan-been bainhira líder bankada sira iha Parlamentu Nasionál (PN) hotu-hotu deside fó apresiasaun Unanimidade ba programa IX Governu Konstitusionál durante diskusaun loron da-ruak nian, Kuarta (19/07/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa.

“Nu’udár katuas ida, ha’u tenke dehan se ida-ne’e bá nafatin ita nia rain, ita nia povu sei la’o ba oin. Obrigadu, obrigadu, la’ós tanba ita amigu ba malu, tanba povu ne’e mak halo ita hamutuk, hamutuk iha hanoin no hamutuk iha asaun,” Xanana Gusmão hateten ho matan-been iha Parlamentu Nasionál.

Líder Karismátikiu ne’e hodi governu nia naran ho partisipasaun ida ne’ebé krítiku mais konstrutiva tebe-tebes hosi deputadu sira hotu-hotu.

“Ha’u hakarak deklara iha ne’e, governu retira ninia pedidu votu konfiansa tanba imi hotu-hotu fó tiha ona imi nia lia-fuan bale liu surat ida, obrigadu barak,” Xanana ko’alia ho matan-been.

Prezidente Bankada FRETILIN, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes hateten, FRETILIN laiha objesaun ba programa IX Governu Konstitusionál, FRETILIN hakarak kolabora ba implementasaun programa ne’e desde hetan baze hosi intendimentu polítiku ruma no fó importánsia ba Estadu no povu nia bem komún, liu hosi estabilidade politika governativa atu garante pás.

Advertisement

“Hosi fatin ida-ne’e há’u konvida ita hotu, líder nasionál, líder partidu polítiku sira, mai ita respeita konfiansa povu nian ne’ebé espresa ona iha urna, eleisaun lejislativa liu bá nu’udár konfiansa ne’ebé prevalese interesse hotu-hotu nian. Ho ida-ne’e mak ita bele hahú kultura polítika demokrátika foun,” Aniceto Longuinhos Guterres Lopes iha nia intervensaun.

Lori bankada FRETILIN nia naran hakarak hateten sai katak, FRETILIN hakarak IX Governu Konstitusionál ida-ne’e ukun to’o rohan. Ne’e la’ós apenas pozisaun polítika de’it, maibé konstitui kompromisu ida mós.

“FRETILIN halo nia kompromisu ida-ne’e tanba hateke ba kotuk, lala’ok Estadu sira durante tinan hira ba kotuk, ita sente duni instabilidade polítika governativa, lori folin karun tebes no prejudika interesse povu nian ba dezenvolvimentu nasionál. Ita lakon oportunidade barak tebes atu dezenvolve ita nia rai, instabilidade Estadu importante liu buat hotu. FRETILIN nia pozisaun ne’e sei halo ita bo’ot Primeiru-Ministru sente seguru hodi lori mandatu ne’e to’o rohan,” Aniceto subliña.

Nia mós husu atu retira pedidu votu de konfiansa ba programa IX Governu Konstitusionál ne’ebé Primeiru-Ministru husu, nune’e halo de’it apresiasaun unanimidade.

Prezidente Líder bankada Partidu Libertasaun Populár (PLP), Angelina Sarmento Lopes hato’o observasaun katak, programa IX Governu Konstitusionál nian ne’e reflete duni ba prioridade sira dezenvolvimentu nasionál no fó kontinuidade ba programa sira Governu sesante nian.

Advertisement

Programa seitorais sira leno mós ba iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) 2011-2030, maski metas balun seidauk bele atinji tanba kauza hosi impasse polítika no mós situasaun balun ne’ebé nasaun ne’e enfrenta.

Programa IX Governu Konstitusionál nian fó prióridade neen, mak  afirma filaf-ali Estadu Direitu Demokrátiku, dezenvolvimentu kapitál sosiál, dezenvolvimentu infraestruturas, dezenvolvimentu ekonomia, konsolidasaun governativa no boa governasaun no kombate hasoru korrupsaun.

“Programa sira ne’e reprezenta duni objetivu, metas no tarrefas sira tuir medidas ne’ebé opta tuir duni orietasaun politika, maibé dadus mínimu no balun la atualizadu. Maibé, respeita ba demokrasia ami fiar katak governu iha dever atu hato’o programa mai uma fukun tuir kompromisu polítika ne’ebé iha,” Angelina Sarmento Lopes hateten.

Bankada PLP promete sei hato’o kritika, maibé konstrutivu atu apoia IX Governu Konstitusionál hodi lori dezenvolvimentu ba povu.

Prezidente Bankada Partidu Demokrátiku (PD), António da Conceição Kalohan hateten, aprovasaun ba programa IX Governu Konstitusionál nian signifika hatán politika ida hodi loke dalan ba ezisténsia lejitimu Governu ne’e nian  liu hosi reprezentante povu iha Parlamentu Nasionál.

Advertisement

Hanesan reprezentante bankada Governu, hakarak tatoli lia atu Governu ida-ne’e, onra ba kompromisu sira ne’ebé hato’o liu hosi programa ne’ebé foin hetan aprovasaun huoi deputadu sira iha uma fukun ida ne’e.

“Implementasaun programa mak resposta reál atu hola responsabilidade ba povu nia fiar, nasaun nia bolu,” António da Conceição kalohan hateten.

Bankada PD mós hato’o apresiasaun ba hanoin kritiku konstrutivu sira ne’ebé  mai hosi partidu opozisaun hanesan FRETILIN, PLP no KHUNTO.

Tamba hanoin kritiku sira ne’ebé iha, la’ós atu halo abnegasaun ba prioridade sira ne’ebé governu iha, maibé kontributu valiozu atu fo hanoin governu.

Bakada Partidu Congresso Nasionál Reconstrução Timorense (CNRT), Deputadu Patrocinio Fernandes hateten programa ne’ebé IX Governu Konstitusionál lori ba Parlamentu Nasionál hatur iha kompromisu neen no bankada CNRT haree katak todan ba governu maibé ida-ne’e responsabilidade ne’ebé povu depozita ba partidu CNRT no PD.

Advertisement

Bankada CNRT mós apresia ba bankada opozisaun ne’ebé halo apresiasaun ba programa governu ho pensamentu kritiku, inovativu ne’ebé konstrutivu atu hadi’a povu no nasaun.

Patrocinio hodi bankada CNRT nia naran husu  ba membru governu sira hotu  atu ho seriedade tulun Primeiru-Ministru, atu bele kumpri didi’ak kompromisu ne’ebé hatur ona iha programa governu nian.

Hosi apresiasaun ne’e maka, primeira vez iha istoria, laiha votasaun ba Programa Governu nian, no situasaun ne’e halo Xefe Governu tanis, membru Parlamentu Nasional maioria inklui membru Governu sira tanis no haku’ak-malu hodi taka sesaun aprezentasaun programa iha loron daruak ne’e.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending