Edukasaun
Xanana Krítika UCT, Dom Norberto: Ami Sei Rezolve
Published
2 years agoon

Hatutan.com, (09 Outubru 2023), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão halo krítika makaas bá ezisténsia Universidade Catolica Timorense (UCT) ne’ebé la devia hanorin enfarmajen, tanba Universidade sira maioria iha Timor-Leste (TL) hanorin matéria ida-ne’e.

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão ho Bispu Dioseze Maliana Dom Norberto do Amaral partisipa serimónia komemorasaun ezisténsia Eskola Colégio Infante de Sagres Maliana bá dala-75 (1948-2023), iha Bobonaro (07/10/2023). Foto: GPM.
Xanana lansa krítika ne’e bainhira partisipa serimónia komemorasaun ezisténsia Eskola Colégio Infante de Sagres Maliana bá dala-75 (1948-2023), iha Bobonaro.
Lee Mós: UCT Apósta Kualidade Hodi Prodús Foin-sa’e Util Ba Nasaun
“Ha’u ko’alia kona-bá Universidade atu hasa’e kualidade Ensinu iha Timor-Leste, maibé ha’u bá iha Balide iha Universidade katólika. Maibé ha’u desisionadu tanba universidade sira hanesan UNDIL, UNPAZ, UNTL sira hotu hanorin enfarmajen, maibé Universidade Katólika mós hanorin fali enfarmajen,” Hatutan.com sita deklarasaun Xanana Gusmão iha komunikadu.
Xanana hakarak Universidade Katólika tenke hanorin filozofia bá Timoroan sira atu sai exelente iha rai ida-ne’e no hanorin lisaun sira uluk nian atu prepara sidadaun bá futuru nasaun no Igreja nian.
Tanba ne’e, nu’udár Xefe Governu nia dezafia Igreja Katólika Timor-Leste atu investe makás hodi hadi’a modelu ensinu ne’ebé kualidade prinsipalmente iha Universidade Católica Timorense (UCT) no eskola missaun sira iha Timor laran tomak.
Hanesan Xefe Governu, husu bá ArseBispu Arkedioseze Díli nian, Bispu Maliana no Baucau atu tuur hamutuk ho Padre no Madre sira, diskute mudansa bá sistema edukasaun iha UCT ne’ebé tenki diferente ho Universidade Privada no Institutu Superiór sira iha TL.
Apelu ne’e tanba Xanana konsidera Igreja Katólika iha ninia missaun boot ida maka hasa’e kualidade edukasaun, dixiplina no moris nu’udár sarani Katólika tenke diferente ho Universidade sira seluk.
Tanba ne’e maka iha tinan 2008 to’o 2009, Xanana ko’alia ona atu harii Universidade Katólika ne’ebé Exelente no forma líder sira rai ida ne’e nian bá futuru.
“Ha’u husu favór ida amu sira, muda took UCT sai Universidade ida ne’ebé exelénsia, hanorin filozofia, hanorin buat sira ne’ebé di’ak atu kria nova jerasaun bá rai-ne’e nian,” Xanana husu.
Primeiru Ministru fó lembra katak, iha tinan hirak bá kotuk nia ko’alia ho Saudozu Bispu Baucau, Dom Basilio do Nascimento atu harii UCT ne’e iha Soibada, ne’ebé sai fatin istóriku ba Igreja nian, maibé pedidu ne’e la aseita hodi halo servisu barak la’o paradu.
Kona-bá krítika ne’e, Prezidente Conferência Episcopal Timorense (CET) no atual Bispu Dioseze Maliana, Dom Noberto do Amaral rekoñese problema edukasaun Katólika iha Timor-Leste sei hasoru dezafiu oi-oin no parte Igreja rasik sei tuur hamutuk hodi hadi’a no aposta makás iha kualidade.
“Bá preokupasaun ne’ebé maun boot Xanana tau, Universidade Katólika iha komplikasaun boot iha Igreja nia laran. Ne’e duni, ha’u husu bele komprende oitoan bá, tanba ida-ne’e ami sei rezolve hela, depois sei haree didi’ak,” Dom Norberto hateten mós iha komunikadu ne’e.
Prezidente Conferência Episcopal Timorense (CET) ne’e dehan, Igreja Katólika sei halo regra mós ba eskola hotu-hotu ne’ebé pertense bá Igreja Katólika nian, mantein ninia dixiplina no regras hodi motiva estudante sira bele aprende no estuda hodi sai ema edukativu tuir Igreja nia hanorin.
Antes ne’e Arsepisbu Arkedioseze Díli, Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, hateten UCT nia missaun maka promove kriasaun, transmisaun no difuzaun Krítika hosi siénsia, teknolojia, arte no kultura liu hosi artikulasaun iha ensinu investigasaun sientífika no estensaun iha domíniu oin-oin ba dezenvolvimentu integrádu ser umanu no bem-estár komunidade nasionál no internasionál liu hosi roman fiar kristaun nian.
UCT mós iha vizaun atu hanorin no iha investigasaun sientífiku proporsionadu iha edukasaun ba pessoa umana tomak, moral, espirituál no intelektuál hodi forma futuru líder Timor-Leste no mundu liu hosi auspísius fiar Katólika.
Estabelesimentu UCT mai hosi inisiativa Bispu Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, SDB desde 2002 no iha 2010 Bispu Maktoban Dom Alberto Ricardo da Silva kontinua inisiativa ne’e, hodi hahú halo konstrusaun fatin bá UCT atuál, maibé tanba iha difikuldade ekonómika, ikus-mai la konsege finaliza no iha Marsu 2021 halo konsulta alargada iha nível Dioseze nian ho universidade no institutu sira ne’ebé pertense ba Dioseze Dili no Conferénsia Episcopál Timorense (CET) hodi forma komissaun instaladora UCT hamutuk ho Fundasaun São Paulo Arkedioseze Dili ho tarrefa espesífika atu estuda, konsede no instala futuru UCT.
UCT sei fó atensaun másimu ba kualidade ensinu aprendizajen ho edukasaun ida sólidu no dezenvolvimentu integradu estudante sira nian nu’udár membru responsável ba sosiedade no Uma Kreda. Tanba ne’e, jestaun no administrasaun iha UCT tenke enkuadra iha prespetiva inversa ida tuir matadalan ensinu superior nian.
Líder másimu Igreja Lokál iha Arkedioseze Dili ne’e hateten, UCT nu’udár Universidade Katólika iha Timor ne’ebé Arkedioseze Metropolitana Dili mak funda, maibé nakloke ba Dioseze rua seluk hanesan Baucau no Maliana atu hakat hamutuk ba futuru atu UCT bele lori impaktu pozitivu iha sosiedade.
Tinan 75 Eskola Colégio Infante de Sagres Maliana
Bispu Dioseze Maliana, Dom Noberto do Amaral ho Reprezentante Vátikanu iha Timor-Leste, Núnsiu Apostóliku, Monseñor Marco Sprizzi konsidera selebrasaun tinan 75 Eskola Colégio Infante de Sagres Maliana nu’udár momentu istóriku no importante tebes ba sarani Bobonaro.
Durante tinan barak, Na’i Lulik Igreja Katólika sira ne’ebé hanorin iha kolegio ne’e konsege prodús rekursu umanu Timoroan barak sai padre, madre no sai líder intelektuál hodi kontribui dezenvolvimentu edukasaun iha Timor-Leste.
“Ohin ita selebra aniversáriu bá dala 75 Colégio Infante de Sagres. Ita iha tinan 75 nia laran koléjiu ne’e prodús ona ema rihun ba rihun agora sai líder no sai Amu Lulik nomós madre iha rai ida-ne’e no bá Igreja. Buat sira ne’e hotu akontese tanba Mamorak nia grasa,” Dom Norberto hateten.
Jornalista: Rogério Pereira Cárceres
You may like
Edukasaun
Elimina Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Bazeia Ba Estatutu Foun UNTL
Published
3 months agoon
25/11/2025
Hatutan.com, (25 Novembru 2025), Díli-Despaxu Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) hodi hapara ka elimina tiha Diresaun Inspesaun Auditória Kontrolu Kualidade UNTL bazeia ba estatutu foun UNTL nian rasik.
Edukasaun
Deskonfia, MS ho FDCH Prátika Familiarizmu iha Bolsa Estudu
Published
3 months agoon
20/11/2025
Hatutan.com, (20 Novembru), Díli—Bankada FRETILIN alega Ministériu-Saúde (MS) ho Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Humanu (FDCH-sigla portugés ) prátika familiarízmu bá prosesu bolsa estudu.
Edukasaun
Reitór UNTL Halakon Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Tanba Sei iha Fiskál Úniku
Published
3 months agoon
17/11/2025
Hatutan.com, (17 Novembru 2025), Díli- Ministru Ensinu Superiór Siénsia no Kultura (MESSK) José Honório da C. P. Jerónimo, klarifika katak Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), João Soares Martins, suspende ka halakon tiha Diresaun Inspesaun Auditoria Kontrolu Kualidade tanba bazeia ba Estatutu UNTL nian.

Advogadu Ba Xinés Na’in-18 Lamenta Atuasaun Polísia Laiha Mandadu Tribunál

Diretór Nasionál PCIC Dezmente Membru PCIC Utiliza Pistola Komete Violénsia Doméstika

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Nasionál3 days agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Opiniaun3 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Divertimentu3 days agoKonten Kreatór Ary Bargon Dúvida ho SEKOMS-MTK Lori Google AdSense ho YouTube Mai Timor-Leste
Justisa & Krime1 week agoEstradisaun Fujitvu Kalumban Mali Depende Desizaun PGR
Justisa & Krime2 days agoCAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL







