Connect with us

Justisa & Krime

Governu Lansa Sistema Ajendamentu Online bá Atendimentu Públiku iha Servisu Rejístu Notariadu

Published

on

Hatutan.com, (18 Janeiru 2024), Díli—Governu liuhosi Ministériu Justisa (MJ) ho Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTK), iha Kinta 18 janeiru 2024 lansa ona sistema aplikasaun ajendamentu online, hodi atende públiku iha Servisu Rejistu no Produsaun Kaderneta Pasaporte, nune’e evita sidadaun sira dudu-malu iha edifísiu notariadu.

Ministru Transporte Komunikasaun Miguel Manetelu, Ministru Justiça, Amandio Benvides, Sekretáriu Estadu Terras no Propriedade Jaime Xavier halo lansamentu bá sistema ajendamentu online bá funsionariu Diresaun Nasional Rejistu Notariado hodi fasilita sidadaun sira trata dokumentu liu hosi plataforma online, iha Salaun Ministeiru Justisa, Caicoli, Díli, Kinta (18/01/2023). Foto: Elio dos Santos da Costa.

Diretór Diresaun Jerál Servisu Rejistu Notariadu (DJSRN), João Fernando Martins Borges hateten, serimónia lansamentu bá aplikasaun ajendamentu online ida ne’e akontese tanba liga ho akontesimentu extraordináriu ida ne’ebé mosu iha loron 22 fulan-novembru, tinan 2023, ne’ebé dada públiku nia atensaun tomak bá iha Siresaun Jerál Servisu Rejístu no Notariadu, Ministériu Justisa nian.

Lee Mós: Kaderneta Pasaporte 20.650 iha Ona Timor-Leste no Sei Halo Atendimentu Online

Situasaun ne’e provoka sira hosi parte Teknolojia Informasaun no Komunikasaun Timor nian (TIC Timor) liuhosi nia ezekutivu sira hodi halo kedan kontaktu pessoál ho Diretór Jerál polítika Ministériu Justisa nian, hodi buka solusaun atu bele solusiona imediatamente bá atendimentu públiku iha Timor-Leste, liu-liu iha MJ, Diresaun Jerál Rejistu Notariadu nian.

Advertisement

Hafoin halo diskusaun téknika entre parte sira, ho kompromísiu hirak ne’ebé mosu no apoiu tomak hosi dirijente sira, hosi Ministru Justisa nia apoiu polítiku, no Ministru Transportes Komunikasaun nia apoiu, halo tékniku sira sente iha vontade di’ak hodi bele tuur hamutuk buka solusaun bá problema ne’ebé mosu, no sosiedade ezíje ida-ne’e.

Tanba ne’e, hafoin diskusaun ho tékniku sira halo levantamentu, rekezitu sira ne’ebé mak halo, parte TIC Timor ho ekipa tékniku sira konsege dezenvolve plataforma sistema online bá atendimentu ne’ebé ohin sira bele hamutuk iha ne’e hodi asiste iha lansamentu.

Diretór João Borges konsidera lansamentu ida ne’e lori mudansa atendimentu nian iha future hodi banati mós programa IX Governu Konstitusionál nian ne’ebé ko’alia kona-bá Informasaun Teknolojia no Governasaun di’ak no Governu eletróniku.

“Ida-ne’e parte importante ida ne’ebé ita konsege halo hamutuk ho TIC nu’udár Sistema, depois mak ita sei haree dezafiu sira iha implementasaun. Ami husu nafatin bá TIC atu bele apoiu, karik iha mudansa depois de aplikasaun, haree bá nia natureza, haree bá iha atendimentu diáriu ne’ebé mak ita sei hasoru, karik iha ezijénsia ruma, sistema ne’e nakloke atu ita bele halo mudansa,” João Fernando Martins Borges, hateten iha diskursu serimónia lansamentu sistema aplikasaun ajendamentu online, iha Auditóriu MJ, Caicoli-Dili, Kinta (18/01/2024).

Lansamentu sistema ajendamentu online bá funsionariu Diresaun Nasional Rejistu Notariado hodi fasilita sidadaun sira trata dokumentu liu hosi plataforma online, iha Salaun Ministeiru Justisa, Caicoli, Díli, Kinta (18/01/2023). Foto: Elio dos Santos da Costa.

Diretór DJSRN ne’e hatutan, atendimentu ida ne’e sai mós hanesan rekomendasaun sira ne’ebé dala-barak MJ, Diresaun Jerál Rejistu Notariadu simu hosi PDHJ, ne’ebé husu nafatin atu halo tratamentu ida dignu bá sidadaun sira.

“Tanba ne’e ho lansamentu ida ne’e, ita bele fó solusaun bá rekomendasoens PDHJ nian no bele rezolve espetativa públiku hasoru atendimentu públiku iha Timor-Leste,” nia dehan.

Advertisement

João Borges agradese bá Ministru Justisa, Ministru Transporte no Komunikasaun, Vise Ministru ho Sekretáriu Estadu Terras no Propriedades nian bá apoiu polítiku ne’ebé sira fó bá tékniku sira atu bele halo servisu iha momentu ida-ne’e.

Agradese mos bá diretór ezekutivu TIC ho nia ekipa ne’ebé la sente kolen hodi dezenvolve sistema Plataforma ida-ne’e, hodi bele tulun sira atu fó solusaun bá atendimentu públiku iha servisu sentrais DJSRN nian.

“Depois de loron hirak liu bá notísia fó sai katak ita sei aplika ajendamentu online, públiku komesa mai fali ho hanoin katak, liña internet la di’ak. Oinsá mak ita aplika iha future. Ha’u dehan, ho tempu fazeadamentu ita responde,” nia esplika.

Tuir nia, Servisu Rejístu Notariadu depende bá buat rua iha atendimentu mak hanesan, Ida eletrisidade, rua liña internet. Atendimentu públiku ida ne’ebé rejístu notariadu fó sei la fó iha fatin seluk, ida ne’e mak sai sira-nia problema báziku loloos.

Enkuantu, iha ministériu seluk, ezemplu karik iha Hospitál Nacionál Guido Valadáres (HNGV), bainhira ai-moruk laiha, ema bele bá sosa iha Klínika privádu sira hanesan iha Foho Osan-Mean, Klíka Moris Foun, sira bele substitui.

Advertisement

“Enkuantu, rejístu notariadu, sé ami la fó, fatin seluk labele fó. Ida-ne’e ami nia problema. Tanba ne’e maka ami husu prezensa Ministru Transporte Komunikasaun iha ne’e ho prezensa ami lideransa másimu na’in-tolu iha ne’e, bele haree asuntu ne’e, karik iha diskusaun sira iha nivel Konsellu Ministru, bele haree asuntu rejistu notariadu, tanba dala-barak iha fulan klaran, tinan klaran, ita stock hotu. Buat sira ne’e hotu sai problema ita nia sosiedade,” João Borges husu.

Diretór DJSRN ne’e fó hanoin kedan katak, ho lansamentu bá aplikasaun ajendamentu online ida ne’e, sira sei aplika uluk iha DJSRN ka servisu sentrál nian ho de’it Munisipiu Dili.

Bá munisipiu 11 seluk ho Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse Ambeno (RAEOA), seidauk bele aplika, tanba fazeadamente DJSRN sei haree lai evolusaun no haree mós bá progresu ne’ebé iha, ho ekipamentu sira ne’ebé MJ iha, atu bele koloka iha munisipiu sira seluk, nune’e atendimentu bele la’o.

Razaun seluk, DJSRN mós haree katak iha munisipiu sira seluk, ema hotu-hotu seidauk asesu bá telefone android, nune’e tenke haree mós kestaun evolusaun liu-liu bá iha atendimentu sertidaun nascimento ka sertidaun moris nian, billete identidade ho rejístu kriminál.

Maske ohin ofisialmente lansa ona aplika ajendamentu online ne’e, maibé Diretór João Borges dehan,   prosesu atendimentu seidauk loke, bainhira prosesu pendente sira iha sistema laran ne’e, sira rezolve hotu lai.

Advertisement

Tanba molok ne’e feriadu bá tinan foun, dadus iha sistema laran, rekerente sira kuaje rihun ida resin, sei iha sistema laran, ne’ebé stock kaderneta pasaporte hotu tiha, seidauk bele solusiona, no pasaporte mós foin to’o.

“Fó tempu mai ami halo produsaun hotu tiha bá prosesu pendente sira iha laran, depois, ita sei avizu atu hahú atendimentu aplikasaun ajendamente online ne’ebé mak ohin ita lansa tiha ona,” João Borges hatutan.

Diretór ezekutivu Ajénsia TIC Timor, Venâncio Pinto afirma, kona-bá prosesu instalasaun bá aplikasaun ajendamentu online ida-ne’e hanesan TIC ninia papél duni, ida maka ko’alia kona-bá teknolojia informátika, ida fali ko’alia kona-bá governu eletróniku.

“Bainhira iha mudansa ida iha teknolojia sempre hetan pro ho kontra. Maibé, atu dehan de’it katak sé ita la hahú agora, bainhira tán. Hakarak ka lakohi ita tenke tama ona bá iha sistema dijitál,” Venâncio Pinto esplika.

Diretór ezekutivu Ajénsia TIC Timor ne’e dehan, sistema ida ne’e, la’ós katak 100% perfeita, maibé, fazeadamente, sira hosi ekipa TIC sei hadi’a nafatin, oras ida kuandu sidadaun sira aplika, tenke determina kedas loron, sira hakarak loron ida ka semana ida ka loron-tolu.

Advertisement

“Agora en-jerál maibé bá futuru sei hadi’ak, kuandu aplika sira hili kedan loron ida ne’e ema hira, semana ida ema hira, loron-tolu ema hira. Depois iha ne’ebá, tau kedan, loron ida ho nia présu, loron tolu ho présu hira, semana tolu ho nia présu atu labele fó dúvidas bá públiku,” nia esplika.

Nia agradese bá ekipa tékniku IT sira iha Notariadu ho MJ nian nomós ekipa tékniku sira TIC Timor nian, tanba iha fulan hirak nian laran halo liña koordenasaun to’o hetan duni konkordánsia ida, hodi sistema ne’e tau iha TIC Timor.

Venâncio Pinto rekomenda mós bá Ministru Transportes no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques “Manetelu” katak, TIC nu’udár sentru dadus governu nian tomak, sé bele, nia hosting bá iha TIC, tanba daudaun ne’e iha hela Timor Telecom.

“Ita ta’uk, kuandu Timor Telecom iha falla liña, ema bá iha sistema ne’e la la’o, sira tau todan mai iha TIC. Ida ne’e mak ami nia rekomendasaun,” nia rekomenda.

Nia mós husu bá ministériu justisa katak, sistema sira ne’ebé mak agora rejistu, liña konektividade nasionál DNIK nian to’o ona iha nivel postu administrativu sira, Nune’e husu bá parte notariadu atu bele utiliza ona liña ne’e, hodi bele asesu lokál. La presiza uza internet. TIC Timor nia papél atu suporta kualker instituisaun.

Advertisement

Ajénsia TIC Timor mós hanoin hela, atu dezenvolve fali sistema ida, hodi monitoriza ai-moruk iha Ospitál sira. Maibé, sei halo diskusaun ho ministériu saúde, para lori monitoring stock ai-moruk hosi armájen mai to’o iha kada sentru saúde sira, hodi bele haree katak, situasaun ne’e labele akontese tán.

Prezidente Venâncio Pinto, afirma katak, ida ne’e TIC nia papél duni no hakarak ka lakohi, iha IX Governu ne’e komesa tenke transforma ona hosi manuál bá dijitál.

TIC Timor tutela nafatin iha Ministériu Transportes Komunikasoens, nia papél atu transforma hosi sistema manual bá iha dijitalizasaun.

Iha tempu badak mós, TIC sei diskute ho diresaun DNTT nian atu halo sistema ida ne’ebé ke hanesan bá SIM ho bá KIRD. Ita komesa, tenke muda ona situasaun ida ne’e.

Ministru Transportes no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Gonçalves “Manetelu” dehan, hafoin rona intervensaun hosi diretór jerál notariadu, nia observa katak, objetivu loloos hosi lansamentu bá alikasaun ajendamentu online ida-ne’e, atu fahe bá sosiedade sira tanba ne’e nia la presiza atu repete sasán sira ne’e. Biar ema hahú fali kestiona kona-bá rede internet, mais, hakarak ka lakohi, tenke dijitaliza dadaun ona servisu sira iha administrasaun públika.

Advertisement

Ministru Justisa (MJ), Amandio De Sá Benevídes ho prazer tomak hato’o agradesimentu ida ne’ebé mak boot tebtebes bá Ministru Transportes no Komunikasoens, nomós bá diretór ezekutivu TIC Timor ho dirijente sira hotu, liu-liu sira ne’ebé mak servisu maka’as ho dirijente sira ne’ebé mak iha MJ, atu realiza lansamentu kona-bá ajendamentu online, ohin bele halo.

“H’u fó de’it rekomendasoens bá DJSRN. Ita-boot sira akompaña hela, Vise Ministru Fortalesimentu Institusionál halo esforsu tomak atu haree situasoens sira ne’e, ida ne’e mak depois mós mosu, nunee ita hanesan fó mós hanoin bá ita, para ita bele buka meius,” Amândio sujere.

Bazeia ba programa IX Governu Konstitusionál iha programa 2.8 ne’ebé ko’alia kona-ba Teknolojia Informasaun no Komunikasaun no programa 6.7 kona-ba Governu Eletróniku ne’ebé sai hanesan referénsia prinsipál ba TIC TIMOR atu implementa Governu Eletróniku liu hosi dezenvolve sistema sira inklui sistema Ajendamentu-online.

Sistema Ajendamentu ne’e, ninia objetivu prinsipál atu fasilita sidadaun sira hodi trata dokumentu tanba atendementu públiku ne’ebé sei manuál hela difikulta tebes sidadaun sira atu trata dokumentu hanesan, Pasaporte, Bilete Identidade, Sertidadun RDTL no seluk tan.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending