Connect with us

Polítika

Komisaun A Halo Audiénsia Públika bá Projetu Lei Direitu Petisaun

Published

on

Hatutan.com, (28 Fevereiru 2024), Dili—Parlamentu Nasionál (PN) liuhosi Komisaun A ne’ebé trata asuntu Lejizlasaun no Justisa halo audiénsia ho entidade relevante sira hodi halo diskusaun bá inisiativa Projetu Lei Direitu petisaun bá sidadaun Timoroan hotu ne’ebé komisaun A prepara tiha ona, Kuarta-Feira (28/02/2024).

Entidade sira mak hanesan Ministériu Justisa (MJ), Ministériu Prezidénsia Konsellu Ministru (MPKM), Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), Prokuradória Jerál Repúblika (PJR) no Ministériu Públiku (MP).

Lee Mós: Tinan Lima Gasta Millaun $8-resin bá De’it Subsídiu Saúde-Transporte Deputadu Sira, FONGTIL Mobiliza Petisaun Públiku

Advertisement

Prezidente Komisaun A, deputadu Patrocinio Fernandes haktuir, durante ne’e seidauk iha Lei Direitu Petisaun ne’ebé realmente iha Konstituisaun Repúblika artigu 48 asegura fó espasu bá sidadaun hotu-hotu atu ezerse sira nia direitu pestisaun, nune’e mós iha rejimentu Parlamentu Nasionál fó espasu.

“Durante ne’e Parlamentu Nasionál simu hela petisaun sira, keixa, reklamasaun sira ne’e hotu, maibé depois ita laiha Lei ida atu bele orienta andamentu sira ne’e la’o halo nusa atu bele define didi’ak bainhira mak buat ruma tama mai ita konsidera nu’udár petisaun, reklamasaun ka keixá. Ne’e ita presiza atu define no regulariza iha Lei ruma,” Patrocinio Fernandes hateten hafoin audiénsia iha PN.

Tanba ne’e maka deputadu sira komisaun A nian iha inisiativa ida hodi hamosu Projetu Lei ida atu kumpri bá artigu 48 Konstituisaun Repúblika bele define didi’ak oinsá bele regulariza sidadaun sira atu bele ezerse direitu petisaun ne’e.

Objetivu komisaun A maka konvida entidade sira ne’ebé sira nia natureza servisu ne’e iha ligasaun ho projetu lei ida-ne’e atu bele rona sira nia opiniaun no kontribuisaun hanoin bá deputadu sira nune’e bele halo diskusaun.

“Ohin ita rona PDHJ, MP parte Governu MPKM, MJ embora Vise-Ministru Asuntu Parlamentár maka reprezenta parte hotu Governu nian atu haree politíka hotu kona-bá ida-ne’e. Em prinsípiu sira mai fó apresiasaun bá projetu hotu ne’ebé iha atu deputadu sira bele enrikesa tán deputadu sira nian referénsia atu tama iha diskusaun jeneralidade no espesialidade no hanoin di’ak sira ne’e atu bele prodús projetu lei ne’e rasik,” nia esplika.

Advertisement

Reprezentante Governu, Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Adérito da Costa Hugo haktuir, membru komisaun A Parlamentu Nasionál sira durante ne’e prepara hela esbosu Lei ida, rejime jurídiku bá exersisiu direitu de petisaun, sira nia inisiativa ne’e transforma ona sai Projetu Lei ne’ebé sira aprezenta, nune’e agora halo audiénsia ho entidade relevante sira entaun sira bolu Ministériu Presidénsia Konsellu Ministruno sira seluk tan atu mai rona opiniaun.

“Ami nia pozisaun hato’o ona bá iha komisaun katak Governu liuliu MPKM apresia tebes inisiativa ida-ne’e, tanba espasu ida bá direitu petisaun sidadaun nian ne’e mamuk hela iha tinan barak nian laran. Kuandu ita nia Konstituisaun artigu 48 fó direitu ida-ne’e bá sidadaun hotu atu fó sira nia petisaun tán ne’e Governu apresia bá inisiativa no proponente bá projetu Lei ida-ne’e ohin hato’o ona,” nia hateten.

Adérito hatutan, Timor-Leste nu’udár estadu direitu demókratiku no durante ne’e seidauk halo  regulamentu  ida oinsá petisaun ne’e mai hosi sé no sé maka bele hato’o petisaun ne’e tuir artigu 48 konstituisaun Repúblika, ne’e sidadaun Timoroan tomak bá sira nian situasaun ne’ebé sira infrenta bá pesoál ka koletivu.

Iha fatin hanesan adjunta PDHJ, asuntu direitu humanu, Maria Marilha Ximenes hateten, PDHJ haree projetu lei liga bá aspetu direitu umanu, bainhira sidadaun sira hasoru problema ruma mosu iha komunidade, entaun projetu lei ne’e reprezenta komunidade atu hato’o petisaun ida-ne’e, iha petisaun ne’e fó dalan bá ema hotu atu asesu.

Ko’alia kona-bá direitu umanus entaun, nia dehan,  direitu ne’e bele fó bá sidadaun ida hato’o sira nia petisaun.

Advertisement

PDHJ mós iha nia hanoin hakarak, atu fó pareser bá lei ne’e rasik tanba haree bá ba artigu 48 hatete katak, sidadaun hotu iha direitu atu hato’o petisaun keixa ou reklamasaun ruma ho nune’e, sidadaun se de’it bele fó sira nia petisaun, liu-liu iha área rurál ka inkluzivu atu envolve ema hotu.

Nia fó ezemplu, iha aldeia balun komunidade sira la asesu bá bee-moos no saida maka sira hakarak atu hato’o, entaun bele liuhosi reprezentasaun ruma bele hato’o sira nia petisaun, importante maka informasaun sira tenke klaru hodi hato’o ba iha PN.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending