Connect with us

Polítika

PN Aprova Pedidu Urjénsia hosi Governu bá Diskusaun Lei CAC, FRETILIN La Partisipa no PLP “Walkout”

Published

on

Hatutan.com, (12 Abríl 2024), Díli– Bankada Parlamentár FRETILIN deside la partisipa iha prosesu diskusaun no votasaun pedidu Governu nian ho karater urjénsia bá diskusaun segundu alterasaun bá projetu Lei Comissão Anti Corrupção (CAC).  Nune’e, Bankada PLP mós hola pozisaun sai hosi plenária (walkout)  iha faze votasaun tanba la konkorda ho pedidu diskusaun ho karater urjénsia.

Lee Mós: Komisaun A Halo Apresiasaun bá Projetu Alterasaun Lei CAC ho Pedidu Urjénsia

Membru Bankada Parlamentár FRETILIN la partisipa iha diskusaun bá alterasaun Lei CAC, Sesta (12/04/2024). Foto/Zita Menezes

Iha loron 11  fulan-Abríl 2024, Governu haruka 2ª alterasaun bá Lei CAC ho karaktér urjénsia, nune’e, Sesta (12/04/2024), Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay,  ajenda plenária extraordinária hodi diskuti no aprová karaktér urjénsia bá Proposta Lei, 2ª alterasaun bá Lei n°8/2009, 15 de jullu kona-bá Comissão Anti Corrupção (CAC).

Lei n°8/2009, 15 de jullu kona-bá CAC, prevé iha n°1 artigu 7° katak Parlamentu Nasionál mak dezigna Komissáriu ho maiória absoluta, bainhira hetan prezensa hosi pelu-menus ¾ hosi deputadu sira iha efetividade funsaun.

Advertisement

Alterasaun ne’ebé Governu propoin liu-liu iha artigu 7° hodi dezigna komisáriu, ho artigu 11° hodi halo ezonerasaun bá komissáriu ho maiória absoluta de’it 33 deputadu, hasai tiha ezijénsia prezensa ¾ hosi deputadu sira ho efetividade funsaun ka 49 deputadu.

“Situasaun ida ne’e hamosu ditadura maiória, la fortifika Estadu maibé konsolida de’it podér pesoál dsizaun ida-ne’e nia efeitu hamosu inserteza no halakon tiha independénsia Komisáriu nian hanesan órgaun ne’ebé bele garante boa Governasaun, tanba fó liu poder bá Primeiru-Ministru atu kontrola CAC,” Xefe Bankada PLP Maria Angelina Sarmento haktuir liuhosi konferénsia imprensa hamutuk ho Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Guterres iha sala Bankada FRETILIN.

Tuir nia, Lei ida-ne’e mós halo fraku kompeténsias Parlamentu Nasionál nu’udár orgaun  soberanu atu fiskaliza, fó liu kbi’it bá Primeiru-Ministru no maiória parlamentár ne’ebé ukun, atu kontrola órgaun ida-ne’e tuir interesse partidu nian. ho nune’e, Bankada FRETILIN ho PLP konsidera katak IX Governu partidariza Instituisaun Estadu nian.

FRETILIN ho PLP mó konsidera proposta alterasaun Lei CAC nian ne’e  kontra prinsípiu feitura Lei nian, katak atu altera Lei ida no troka ho Lei foun, substánsia Lei foun tenke di’ak liu Lei vigente, atu garante mellor funsionamentu órgaun Estadu nian

“Bankada FRETILIN ho PLP konsidera alterasaun bá Lei ida-ne’e halo fraku CAC  no fó monopóliu bá Primeiru-Ministru. Tanba ne’e, FRETILIN ho PLP, labele sai kúmplise bá desizaun sira ne’ebé mai viola prinsípiu legál ne’ebé garante ezisténsia Estadu direitu Democrátiku.  Em-vez  halo alterasaun bá Lei hodi enfrakese independénsia CAC, di’ak liu mak Komisáriu CAC  ninia knaar hela de’it ho prevensaun kriminál, no investigasaun kriminál fila-fali bá Ministériu Públiku hodi garante neutralidade, imparsialidade no efetividade iha kombate korrupsaun,” Deputada Maria Angelina Sarmento hateten.

Advertisement

Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Guterres ho Xefe Bankada PLP, Maria Angelina Sarmento halo konférensia imprensa iha sala Bankada FRETILIN. Foto/Zita Menezes

Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Guterres Lopes hatutan tán katak  Parlamentu Nasionál  iha ona esperiénsia eleze komisáriu rua ho konsénsu uza lei atuál tres kuartu entaun agora fila-fali bá kotuk atu kontrola buat hotu.

“Bankada PLP partisipa maibé parese la vota, ami FRETILIN deside ami la partisipa tanba altersaun ne’e simplesmente para atu altera de’it Kourum ida-ne’e. Ne’e kontra prinsípiu ita-nia demókrasia ké ita kle’ur tiha ona atu eleze komisáriu CAC ne’e dala barak ona agora ita fila-fali bá kotuk,” Xefe Bankada FRETILIN Aniceto Guterres Lopes afirma.

Aniceto Guterres konsidera ne’e perigozu bá imparsialidade no indepedénsia komisáriu CAC nian, loron ruma halo investigasaun bá membru Governu ka primeiru-ministru rasik karik PM bele ordena nian maiória iha Parlamentu Nasionál para atu hasai tiha komisáriu ne’e lakon imparsialidade no indepedénsia ne’e halo frakeza instituisaun CAC ho Komisáriu para atu hala’o sira nian knaar ho imparsialidade no indepedente.

“FRETILIN sei la partisipa to’o hotu. Sira maiória be sira bele aprová maibé ami sei la partisipa,” Aniceto Guterres afirma tan.

Rezultadu votasaun bá pedidu ho karater urjénsia ba diskusaun Lei CAC ne’e a-favór 37, abstensaun zero (0), kontra zero (0). Nune’e,  Prezidente Parlamentu Nasionál Maria Fernanda Lay deklara iha plenária katak  pedidu urjénsia hosi Governu bá diskusaun  alterasaun lei CAC ne’e pasa.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

Advertisement

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending