Justisa & Krime
Fujitivu Kazu Korrupsaun Kalumban Mali Dupla Sidadania
Published
2 years agoon

Hatutan.com, (27 Juñu 2024), Díli-Prova sira inkéritu no investigasaun ne’ebé Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC, sigla portugés) hetan husi kazu falsifikasaun dokumentu Kalumban Mali hatudu katak nia iha dupla sidadania ka sidadania rua; ida, nia hanesan sidadania Indonéziu no ida seluk hanesan sidadania Timoroan.
Lee Mós: Fujitivu Kalumban Mali Orijen Lamaknen-Atambua

Jornalista Hatutan.com, Lazaro Pereira Quefi halo entrevista ho Diretór Nasionál PCIC, Vicente Fernandes e Brito iha edifísiu PCIC, Díli, Kinta (27/06/2024). Foto/Tome da Silva
Kalumban Mali, fujitivu husi Prokuradoria Nusa Tenggara Timur (NTT) bá kazu korrupsaun ne’e deskonfia envolve iha krime falsifikasaun dokumentu hodi hetan sidadania Timoroan ho naran Leonardo Benigno Tilman.
Kalumban Mali, orijen Lamaknen, Postu Atambua, Provínsia Kupang, Nusa Tenggara Timur (NTT) nu’udár fujitivu kazu korrupsaun bá projetu fornesimentu adubu (pupuk) iha Departamentu Agrikultura no Plantasaun Provínsia NTT-Indonézia halai husi desizaun Tribunál iha tinan 2016.
Aleinde kazu korrupsaun, Kalumban Mali envolve mós kazu falsifikasaun dokumentu hodi hetan sidadania Timoroan ho naran Leonardo Benigno Tilman, moris iha Munisípiu Bobonaro.
Tuir prova sira ne’ebe PCIC hatene katak Kalumban Mali ne’e fez parte iha sidadania rua; ida mak sidadania Indonéziu no ida seluk mak sidadania Timoroan.
Diretór Nasionál PCIC, Vicente Fernandes e Brito haktuir se mak atu determina hodi hatene loloos Kalumban Mali ne’e orijen hosi sidadaun ne’ebé autoridade judisiária mak hateten saida ne’e depende ba prosesu investigasaun.
Nia hateten, PCIC seidauk konklui buat ida hosi kazu ne’e. Faze investigasaun talvés la’o hela depois mak haree took iha konkluzaun ikus ne’e bazeia ba indísiu ba prova ne’e hatudu saida, sidadaun Timoroan ka sidadaun Indonézia.
Diretór Nasionál PCIC, Vicente Fernandes e Brito, Kinta (27/06/2024), iha nia servisu fatin, haktuir bá Hatutan.com katak prosesu Kalumban Mali nian ne’e iha hela Autoridade Judisiál, remete ona ba Tribunál tan ne’e PCIC seidauk simu delegasaun kompeténsia hodi halo investigasaun iha faze enquire, ida ne’e mak faktu sumáriu ne’ebé mak bele fó sai ba públiku.
“Maske kazu ne’e la’o ho prosesu ida ne’ebe kleur, maibé PCIC la iha kompeténsia atu akompaña bá kazu ne’e rasik tanba ne’e PCIC nia kompeténsia ida maka iha prosesu inisia depois lori ba iha autoridade judisiária, agora prontu autoridade judisiária mak sei deside ba destinu kazu ida-ne’e atu akuza ka arkiva ne’e sira mak hatene, maibé prosesu hotu-hotu la’o tuir nia tempu,” Diretór Nasional PCIC, Vicente Fernandes e Brito informa.

Kalumban Mali alias Leonardo Benigno Tilman ho nia oan feto nia loza kozmétika lokaliza iha Aitarak-Laran, Díli.
Nia esplika, se prosesu ne’e rekolla prova mak iha evidénsia ne’ebe mak iha karik Kalumban Mali ne’ebé deskonfia troka nia identidade ho naran Leonardo Benigno Tilman ne’e komete krime ruma prontu lori ba Tribunál karik iha prosesu seluk ne’ebe mak liga ho lei kooperasaun internasionál matéria penal ninian ne’e depende ba provas.
“Kazu Kalumban Mali ne’e nia prosesu PCIC inisia iha 2023 iha momentu ne’e hanesan órgaun Polisia Kriminál depois ita rekolla tiha indísiu prova relasaun ho Kalumban Mali depois ho autos notísia ne’e ita remete ba iha Ministériu Públiku hodi aplika medida koasaun mais graboza. Prontu, Tribunál hasai tiha mandadu buska no apreensaun nune’e mós mandadu detensaun ino PCIC detein tiha sidadaun Kalumban Mali depois PCIC remete autos ba iha Ministériu Públiku ne’e tuir ona asaun penal, se la sala to’o ikus Tribunál aplika aprezentasaun periódika ba Kalumban Mali. Ne’ebe prosesu iha tinan 2023 mak hanesan ne’e de’it, PCIC nia atuasaun ba kazu ne’e to’o iha ne’e,” Vicente Fernandes e Brito esplika.
Tuir lei prosesu ne’e iha faze tolu mak hanesan faze inkéritu investigasaun, faze instrusaun no faze julgamentu, tanba ne’e faze inkéritu Ministériu Públiku mak sai na’in, faze julgamentu ne’e mak juis.
Daudaun ne’e, Kalumban Mali ne’ebé deskonfia troka ona identidade ho naran Leonardo Benigno Tilman hala’o atividade negósiu importasaun nesesidade báziku. Aleinde ne’e, nia mós hamutuk ho nia-oan feto loke empreza ka loza kozmétika iha área Aitarak-Laran ne’ebé rejistu no hetan sertifikadu husi SERVE,I.P ho naran Beni & Yerlita Unipessoal, Lda.
Informasaun ne’ebé Hatutan.com rekolla husi fontes balun (husu labele públika nia identidade tanba kestaun seguransa) Leonardo Benigno Tilman ka Kalumban Mali nia kaben ne’ebé uluk iha Timor-Leste mas fila-fali ona bá Kupang-NTT loke mós atividade negósiu ida naran Beta Timor iha Díli.

Atividade loza kozmétika ne’ebé Kalumban Mali alias Leonardo Benigno Tilman ho nia oan feto estabelese iha Aitarak-Laran, Díli.
Fó hanoin fila fali katak Kalumban Mali, hetan sentensa husi Painél Juis Tribunál Krime Korrupsaun ka Pengadilan Tindak Pidana Korupsi (Tipikor) Kupang tinan-15 prizaun efetivu iha tinan 2016. Maibé, proses julgamentu bá kazu ne’e ho karater in-absénsia ho ajenda akuzasaun final, Kalumban Mali halai lakon to’o ohin loron.
Ho nune’e Kalumban Mali, sai hanesan fujitivu ka DPO (Daftar Pencarian Orang) Prokuradoria NTT ho Prokuradoria Jerál Repúblika Indonézia nian dezde kedas tinan 2026.
Kalumban Mali, envolve kazu fornesimentu adubu ka pupuk ho kuantidade tonelada 575 ho valor orsamentu millaun Rp 976. Kalumban Mali nu’udár Diretór CV Eka Cipta Persada ne’ebé hetan detensaun dezde loron 28 fulan-Fevereiru 2014. Molok ne’e, iha Jullu 2013, Kalumban Mali sia hanesan kandidatu membru lejislativu husi Partidu Amat Nasonal (PAN) bá DPRD-NTT.
Atu fó hanoin fali katak Konstituisaun RDTL artigu 3 kona-bá Sidadania iha númeru ida (1) iha Repúblika Demokratika Timor-Leste iha sidadania orijinária no sidadania adkirida.
Rua (2) Timór-Leste nia sidadaun orijináriu maka ema sira-ne’ebé moris iha territóriu nasionál no:
a). Nia aman ka inan moris iha Timór-Leste;
b). Ita la hatene se maka nia aman ho inan ka nia aman ka inan ema apátrida ka ho nasionalidade deskoñesida;
c). Nia aman ho inan ema estranjeiru no, kuandu iha tiha ona tinan 17, nia deklara rasik katak nia hakarak sai ema timór.
- Ema ne’ebé nia aman ka inan sidadaun timór, maski moris iha estranjeiru, nia Timór-Leste nia sidadaun orijináriu. 4. Lei sei regula oinsá maka ema ida hetan, lakon ka hetan fila-fali sidadania no oinsá maka halo rejistu no prova kona-ba sidadania.
Nasionalidade bá ema estranjeiru sira atu sai sidadaun Timor prevee iha Lei Nasionalidade nian N.o 9/2002 loron 5 fulan-Novembru no Regulamentu Lei Nasionalidade no Dekretu-Lei N.o 1/2004, loron 4 fulan-Fevereiru kona-bá filiasaun, adosaun, kazamentu, naturalizasaun no naturalizasaun tanba hala’o funsaun boot no knaar importante sira.
Atu hetan sidadania Timoroan, ema estranjeiru ida tenke prienxe rekezitu sira mak hanesan: tenke kaben liu ona tinan-lima (5) no hela iha territóriu nasionál maizumenus tinan-rua (2), hela fatin no hela nafatin iha territóriu Timor-Leste maizumenus tinan-sanulu (10), hatene ko’alia lian ofisiál ida no hatene istória no kultura Timor nian, no selukseluk tan.
Mézmu nune’e, Repúblika Indonézia nia Lei no Konstituisaun la aplika dupla sidadania, tanba ne’e sidadaun Indonézia ne’ebé hakarak sai sidadaun rai seluk nian tenke hala’o deklarasaun no devolve ka entrega dokumentu sidadania nian bá autoridade kompetente Indonézia.
Jornalista Estajiáriu: Lazaro Pereira Quefi
You may like
Justisa & Krime
Diretór Nasionál PCIC Dezmente Membru PCIC Utiliza Pistola Komete Violénsia Doméstika
Published
4 hours agoon
21/02/2026
Hatutan.com, (20 Fevereiru 2026),Díli—Diretór Nasionál Polísia Siéntifiku Iinvestigasaun Kriminál (PCIC-sigla portugés), Vicente Fernandes e Brito, dezemente no konsidera bosok kona-bá kazu membru PCIC inisiál OdCA ho diviza investigadór utiliza pistola halo violénsia doméstika hasoru nia ferik-oan ho inisiál DX.
Justisa & Krime
PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian
Published
16 hours agoon
20/02/2026
Hatutan.com, (20 Fevereiru 2026) Díli– Polísia Sientífiku Ivestigasaun Kriminál (PCIC-sigla portugés) finaliza ona ezame bá objetu sira husi Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) ne’ebé rekolla iha buska no apreensaun ba dirijente Timor GAP,E.P ho inisiál AC nia rezidénsia.
Justisa & Krime
CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL
Published
17 hours agoon
20/02/2026
Hatutan.com, (20 Fevereiru 2026), Díli– Komisaun Anti-Korrusaun (CAC-sigla Portugés) hahú halo averiguasaun bá kazu rekrutamentu kadete foun Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) .

Diretór Nasionál PCIC Dezmente Membru PCIC Utiliza Pistola Komete Violénsia Doméstika

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

Ema ho Podér Polítiku Proteze no Fó Kondisaun Ba Fujitivu Kalumban Mali iha Timor-Leste

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Defeza & Seguransa1 week agoGovernu Suspende Tempráriu Rekrutamentu Ajente PNTL 2025
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Nasionál2 days agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Saúde1 week agoMinistra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha
Opiniaun2 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Nasionál1 week agoÍndise Persesaun Korrupsaun 2025, Timor-Leste iha Klasifikasaun 73 Husi Nasaun 180








