Hatutan.com, (26 Novembru 2024), Díli-Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC, sigla portugés) rekomenda ba  Institutu Nasional Farmásia no Produtu Médiku (INFPM) atu tau barcode ba a-imoruk sira ne’ebé kompra ho orsamentu Estadu no monta CCTV iha armazén atu asegura ai-moruk sira ne’e mosu labele mosu fali iha farmásia ka klínika privadu sira.

Lee Mós: Irregularidade Boot iha Projetu Monumentu Memoriál Masakre Santa Krús

Ekipa konjunta kompostu hosi CAC, PDHJ, IGE ho CFP halo vizita surpreza ba INFPM, Tersa (26/11/2024). Foto/Tome da Silva

CAC hamutuk ho instituisaun parseiru sira, hanesan  Provedoria Direitu Umanu no Justisa (PDH)J, Inspetór Jerál Estadu (IGE) ho Komisaun Funsaun Públiku (CFP) loron hirak liubá hala’o vizita surpreza  ba iha Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) no Tersa (26/11/2024), kontinua halo vizita ba iha INFPM atu buka hatene preokupasaun sira durante ne’e kona-ba ai-moruk iha ospitál sira laiha mas klínika privadu no farmásia privadu sira ne’e ai-moruk la falta.

“Iha loron hirak liubá ami hasoru malu ho dirijente sira HNGV nian no  buat ida mak CAC nota iha ne’ebá katak ema kestiona ai-moruk ne’e dala-ruma klenik privadu sira iha, oinsá mak HNGV la iha. Tanba ne’e ha’u hanoin ai-moruk sira ne’ebé sosa mai ne’e tenke tau barcode se la tau fasil atu ema hasai tanba ai-moruk fatin ne’e mós laiha CCTV,” Komisáriu CAC, Rui Pereira hateten ba jornalista sira iha edifísiu INFPM..

CAC rekomenda ba INFPM atu ba ai-moruk ne’ebe mak governu sosa di’ak liu tau barcode no mós atendimentu públiku tenke di’ak inklui haree ai-moruk atu labele expire.

Komisáriu CAC haktuir tan barcode ne’e importante tebes ezemplu henesan loja boot sira ne’e nia sasán sira tau barcode, bainhira ema balu lori sai mak la selu entaun nia deteta, agora funsionáriu Ida ka doutór balu lori sasán sira ne’e sai mak deteta lian entaun oin sira ne’e atu ba ne’ebe.

CAC husu ba jestór INFPM tenke iha responsabilidade boot atu bale jere ai-moruk ne’e hosi nivel nasionál to’o iha baze tanba polítiku na’in ho sosiedade sivíl inklui ema lubuk ida dalaruma sira preokupa ho sasán sira ne’e entaun jerente sira presiza tau atensaun ida ne’ebé másimu.

Papél CAC ninian mai iha INFPM atu partilla informasaun liuliu oinsá atu prevene krime korrupsaun ninian, tanba ne’e, mai hodi rona saida maka sira preokupa  no saida mak sira hala’o ona.

CAC nia haree INFPM ba atraza sosa medikamentu ne’e buat hotu utiliza rejime jerál aprovizionamentu konserteza nia impaktu ne’e iha sa tan liga ho ai-moruk nia prazu ne’e tanba ne’e mak sira rekomenda mínimu fulan 18 de’it tenke too iha ne’e no kumpre se Lae nia bele expire iha dalan de’it.

Ai-moruk sira iha armazéns INFPM sufisiente. Foto/Tome da Silva

Iha fatin hanesan Diretór Ezekutivu INFPM, Brigido Simão Dias de Deus hateten agora daudaun buat balu rezolve ona situasaun ne’e ema ladún kestiona ona liuliu kona-bá stoke out.

Nia hateten, stoke ai-moruk agora iha situasaun ne’ebé di’ak, ai-moruk ne’e iha 24 % kategoria ba vital, esensiál no nesesáriu tanba ne’e stoke ai-moruk ne’e se garante to’o iha fulan-Fevereiru to’o Marsu 2025.

CAC rekomendasaun ba INFPM atu monta sistema barcode no CCTV atu garante aimoruk labele lakon iha armazén ekipa INFPM iha ona kontaktu ho kompañia balu ne’ebe mak atu iha sistema ida ne’e hodi bele monta iha armajen hodi bele fasil atu kontrola.

“Ita iha ona kontaktu ho kompañia balu ne’ebe mak iha sistema RFID atu bele instala iha ne’e atu tempu tuir mai bele hafasil kontajen, Ai-moruk sai ita tenser tau barkode. Ita prepara hela se la implementa iha dezembru, iha fali Janeiru ba oin ita bele buka kompana ruma kontratu atu bele implementa sistema ne’e”  Diretór Ezekutivu INFPM Brigido Simão Dias de Deus hateten.

Brigido Simão Dias de Deus explika Stoke out ai-moruk ne’e loloos la’os haree de’it ba iha INFPM tanba INFPM nia sasán bainhira tama mai ohin aban bele sai tia kedas por ezemplu stoke 25% iha ne’e la permanente ida, haree iha baze hanesan stoke out iha munisipiu sira hira mak INFPM simu informasaun katak agora aimoruk maioria menus hosi 15% stoke parese iha semana kotuk iha HNGV mos iha 11 ka 12% ne’e situasaun normal entaun iha ne’eba situasaun di’ak hela karik iha INFPM ne’e stoke menus se iha esforsu nafatin atu presne fila fali sasan sira ne’ebe mak menus.

Nia haktuir atu korresponde ba stoke out sira estavel tenser iha planu ne’ebe di’ak maibé planu ne’e la’ós INFPM mak halo planu hosi Ministeriu Saude mak akumula informasaun sentru no Postu Saude sira iha Timor Leste laran tomak sai ba dadus ida nune’e bazeia ba dadus ne’e mak entrega mai INFPM hodi kompra tuir orsamentu ne’ebe mak INFPM simu.

Brigido husu ba oin governu tenke iha hanoin atu kria dekretu-lei ruma kona-ba aprovizionamentu ne’ebe espesiál ba kompras medikamentu nian atu bele fasilita servisu iha ne’e liuliu oinsa treinamentu ai-moruk ne’e bele sai di’ak liu tan.

Jornalista Estajiáriu : Lazaro Pereira Quefi