Internasionál
RSF: Jornalista 54 Mate, Na’in-550 Dadur no Na’in-100 Lakon
Published
1 year agoon

Hatutan.com, (26 Dezembru 2024), Díli- Tuir dadus husi Reporters Without Borders (RSF) rejista durante períodu 2024, jornalista na’in-54 mate, na’in-550 dadur no na’in-100 lakon durante ezerse sira nia kna’ar profisionál iha nasaun 17 iha mundu.
Lee Mós: Índise Liberdade Imprensa, TL Sa’e ba 17 no Di’ak Liu iha Sudeste Aziátiku

Foto/Repro RSF
Husi jornalista 51 ne’ebé mate,Jornalista profisionál na’in-51, na’in-ida (1) jornalista la’ós profisionál no na’in-rua (2) seluk hanesan kolaboradór média nian.
Realtoriu RSF nian ne’e publika katak nasaun sira ne’ebé konsideradu hanesan país mais perigozu ba jornalista sira mak hanesan Palestina rejista jornalista mate 16, Paquistão (7), Bangladesh (5), México (5), Sudão (4), Birmânia (3), Colômbia (2), Ucrânia (2), no Líbano (2).
Hosi jornalista 550 ne’ebé hetan dadur, 439 jornalista profisionál, na’in-86 jornalista la’ós profisionál no na’in-25 kolaboradór média.
Nasaun 10 ne’ebé konsidera hanesan país ne’ebé boot liu dadur jornalista sira, kompostu hosi Xina rejistu dadur 124 (11 iha Hong Kong), Birmânia (61), Israel (41), Bielorrússia (40), Rússia (38), Vietnã (38), Irã (26), Síria (23), Arábia Saudita (19), Egito (19).
Iha tinan 2024, Strip Land konsentra maizumenus 30% hosi jornalista sira mate, tuir informasaun ne’ebé hetan husi RSF to’o agora. País no rai barak liu Perigozu ba jornalista sira, rejista númeru mate ne’ebé aas liu fali ema seluk iha tinan lima nia laran. Iha mundu tomak, númeru jornalista sira mate tanba kobre área sira liu husi konflitu iha Médiu Oriente, Irak, Sudaun, Burma no Ukránia, dezde 2020.
Tanba jornalista barak mak mate iha Pakistan na’in-hitu (7) no durante protesta iha Pakistan Bangladesh iha na’in-lima (5), Azia kontinua sai hanesan rejiaun perigozu segundu ba profisionál sira iha 2024.
Palestina (16) no Kanada (2)
Jornalista liu 155 mak oho hosi tropa Izraél hahú husi fulan-Outubru 2023 iha Lebanon no Gaza. Iha Masakre sira ne’ebé la ho presedente pelumenus 40 husi sira, RSF iha evidénsia sufisiente atu hatudu katak sira sei nafatin sai alvu ba atake sira hasoru jornalista.
RSF lori keixa haat ba Tribunál Penál Internasional (TPI) ba krime funu ne’ebé komete hasoru jornalista sira liuhosi tropa Izraél.
Méxiku (5)
Fallansu iha mekanizmu protesaun estadu nian, iha risku ba servisu hanesan jornalista, ema Profisionál hamutuk 650 iha área komunikasaun agora daudaun hanesan benefisiáriu ba mekanizmu protesaun ne’ebé implementa hosi estadu. Jornalista no fundadór média komunikasaun El Hijo del Llanero Solitito, Alejandro Alfredo Martínez Noguez, hetan tiru iha karreta seguransa polísia nia bainhira halo hela reportajen.
Sudada (4)
Konflitu mate nian, Kinematógrafu Sudan nian Hatem Maamoun, ne’ebé serbisu ba meiu komunikasaun oin-oin, inklui kanál Sudaun 24, mate tanba kanek afetadu durante atake ba kampu Jebeit iha parte leste husi país, nia kobre vizita husi Jeneral Burhan, xefe Ezersísiu regulár iha 31 Jullu. Pelu menus profisionál 4 Sira mate ona iha sira-nia knaar iha tinan ida-ne’e.
Birmánia (3)
Tortura no mate iha dadur laran, isin mate husi Myeat Thu Tun, ne’ebé hanesan kolaboradór Western News no serbisu hamutuk ho meiu komunikasaun oioin, hetan iha loron 11 Fevereiru iha área Rakhine, ho kanek no kilat musan nia fatin. Detidu dezde setembru 2022 husi Uniaun militár Burmese, nia mak Jornalista dalimak mate tanba Uniaun militár Bermes ne’ebé iha podér hahú husi fulan Fevereiru 2021.
Kolómbia (2)
Mardonio Mejia Mendoza, Diretór Rádiu Komunidade Sonora Estéreo, hetan oho iha loron 24 Janeiru 2024 nia laran, oho nia iha San Pedro, iha provínsia Sukre, husi mane sira ne’ebé iha kilat ho motór. Nudar jornalista ne’ebé rekoñesidu, nia aprezenta Programa “Amanecer Campesino” ne’ebé foka liu ba programa sira kona-ba kestaun jurídika no seguransa lokál.
Uránia (2)
Asasinatu ne’ebé orienta iha Cazaquistão, Blogger Kazakh, Aydos Sadykov mate tanba tiru iha rai-Ukránia, fatin ne’ebé nia refijia durante tinan sanulu liubá. Hafoin kondisaun grave durante loron 13, nia hakotu is iha loron 2 Jullu 2024. Ne’e Oho, laiha relasiona ho invazaun husi rai-Rusia, planeadu iha Kazakistaun. Hamutuk ho ha’u-nia feen jornalista Natalia Sadykova, Aydos Sadykov iha kanál Baze Youtube, espesializadu iha asuntu korrupsaun Cazaquistão.
Pakistaun (7)
Ho asasinatu 7 iha tinan 2024, Pakistaun sai hanesan nasaun perigozu liu iha mundu ba jornalista sira. Entre vítima sira, jornalista independente Kamran Dawar hetan tiru iha loron 21 fulan-maiu iha ninia uma oin, iha Distritu North Waziristao. Fundador TV Waziristan iha Facebook no aprezentasaun kanál iha YouTube Dedikadu ba dezafiu sosiál sira iha nia rejiaun, iha fronteira ho Afeganistão, nia hato’o preokupasaun sira ne’e iha semana balu antes nia mate.
Bangladesh (5)
Manifestasaun ne’ebé halo ho presaun no raan iha fulan-Jullu, Restaurasaun ba sistema kuota ne’ebé konsidera Diskriminasaun ba asesu ba empregu públiku; jornalista na’in 5 lakon sira-nia moris no ema barak seluk hetan kanek. Mehedi Hasan, jornalista iha fatin Dhaka Times, mate iha loron 18 fulan-jullu bainhira ba kobertura kona-ba konfrontu entre manifestante sira ho Polísia iha parte súl kapitál, Dacca. Ida ne’e Krize polítika bo’ot ne’ebé halo Primeiru Ministru halai husi nia funsaun.
Rúsia (1)
Jornalista Ukránia mate iha komarka Rusia. Jornalista freelance Victoria Roshchina, ne’ebé servisu hamutuk ho média Ucrânia, Ukraïnska Pravda, Lakon iha loron 3 Agostu 2023 bainhira halo viajen ba Territóriu ne’ebé okupa husi Rusia. Kremlin foin hateten sai hafoin fulan ualu liu tiha. Iha Karta ba Autoridade sira iha loron 10 Outubru, no husi ne’eba mal família Sira hatene kona-ba sira-nia mate. Mesmu nune’e ninia mate la hetan esplikasaun detallu no too oras ne’e ninia,isin mate seidauk fila ba família.
Husi jornalista na’in 38 ne’ebé Rúsia kaer, iha jornalista 18 ne’ebé hosi rai Ukránia.
Indonesia (1)
Inséndiu iha nia uma rasik, Jornalista Indonézia Sempurna Pasaribi hosi Tribrata TV nia mate hamutuk ho ninia família na’in-tolu ne’ebé ahi han iha uma rasik iha Kabanjahe iha loron 27 fulan-Juñu. Hetan ameasa hosi nia investigasaun sira ba rede ilegál sira, no nia lakohi hakru’uk ba presaun sira hosi polísia no tropa sira ne’ebé fó ameasa ba nia servisu.
Irak (1)
Ameasa ne’ebé aumenta iha Kurdista Irak nian Iha loron 8 Jullu, karreta jornalista kanál curdo Çira TV, Mirad Mirza, hetan atake husi drone bainhira fila husi reportajen iha parte norte husi Iraq, Hamutuk ho nia kolega Medya Kemal Hassan. Jornalista ho idade 27 mate tanba kanek, loron tolu liu tiha, atake sira ne’e iha relasaun ho tropa sira Turquia nuan.
Chad (1)
Jornalista Idriss Yaya, husi rádiu komunidade Mongo, Iha loron 1 fulan Marsu, ema oho nia ho ninia feen no oan-mane, iha sentru Chad nian, la iha tan investigasaun, liu-liu kona-ba konflitu entre Komunidade no Komersiu Kilat. Omisídiu ne’ebé hatudu risku ne’ebé hasoru husi jornalista sira iha rejiaun ne’e. Iha fulan Setembru, RSF mobiliza Ho estasaun rádiu komunidade liu 500 atu husu Autoridade sira ne’ebé suporta no proteje jornalizmu lokál iha Sahel.
Iha fulan Setembru, RSF no liu 500 Estasaun rádiu komunitária Sira hetan mobilizasaun hodi apela ba Autoridade atu fó apoiu no Proteje jornalizmu lokál Fasil.
Iha fatin seluk Jornalista na’in 4 seluk mós hetan oho iha tinan 2024 iha Síria (1), no Turcomenistão (1), Honduras (1) no iha Nepal (1).
Jornalista na’in 550 ne’ebé dadur hela
Izraél sai nu’udar dadur boot liu iha mundu Ba jornalista sira, aumenta iha númeru jornalista sira ne’ebé kaer iha 2024 (+7.2%) no esplika husi dadur foun sira Iha Rusia (+8) no iha Izrael (+17). Izraél hanesan país ne’ebé lori jornalista barak liu tan desde funu iha Gaza no sai nu’udar komarka datoluk ba jornalista sira iha mundu. Rúsia (38) Uza sira-nia komarka atu hamenus lian independente husi Rusu no Ucraniano sira. Prizaun boot haat hanesan Xina (124, 11 iha Hong Kong), Birmânia (61), Izrael (41) no Belarus (40), Sira hadadur maizumenus jornalista ida husi jornalista nain rua iha mundu.
China (124, 11 iha Hong Kong)
Jornalista Famozu ho naran Zhang Zhan, kaer ba tinan haat tamba ni reportajen sira kona-ba relatóriu Covid-19, Kapturadu dezde Agostu 2024. Akuza nia “provocar brigas E problemas” nia bele hasoru justisa no tinan lima iha komarka laran. Jornalista Investigativu ne’ebé lansa movimentu #MeToo Xina, Sofia Huang Xueqin, tama prizaun tinan lima tamba lansa “incitação à subversão do poder estatal”
Primeiru kondenadu jornalista sira ho “sedição” Iha Hong Kong Editór na’in rua ne’ebé lidera iha Padraun Notisia, Kong Pui-kuen, hetan sentensa ba 11 respetivamente no fulan 21 prizaun iha loron 26 fulan-setembru.
Birmánia (61)
Kapturasaun permanente, símbolu represaun konjunta Diretór Shin Daewe hetan sentensa iha 10 Janeiru 2024, pena ne’ebé sériu liu ba jornalista ida dezde Iha tinan 2021 nia laran, iha prizaun perpétua tamba konsidera “iha apoiu ba terrorizmu.” Kaer iha fulan Outubru, no deskonfia nia hetan torturasaun durante kapturasaun.
Rúsia (38)
Anton Kravtsova (alias Favorskaya) no Artyom Kriger, husi SOTAvision – média Selesionadu ba impaktu RSF 2024 Premiu Hanesan Konstituisaun 4 Profisional média sira husi Rusia kaer husi Kremlin iha Kondisaun sira ne’ebé dezumanu dezde 2024 atu kobre Desizaun husi opozisaun polítiku Alexei Navalny, ka ema ida-idak iha ligasaun ho sira-nia fundu anti-korrupsaun.
Vietnã (38)
Jornalista Huy Duc hetan na’ok husi governu Hanoi iha loron 1 Junu 2024, hafoin hato’o artigu sira Kona-ba ajitasaun polítika iha nasaun. Ofisialmente dadurloron 7 Junu no nia konta Facebook, ne’ebé ema tuir hamutuk 350.000 mós esklui ka,apaga hotu.
Irã (26)
Premiu Nobel ba Pas Iha risku, iha 2024 pena prizaun Narges Mohammed hanaruk tan dala rua hanesan vingansa ba livru no atividade sira iha prizaun Evin. Nia saúde hahu aat durante detensaun, ho ta’uk kona-ba kankru ruin no problema arteriál ne’ebé preokupa. Tinan ida-ne’e, autoridade sira kaer jornalista na’in 7 tanba sira nia serbisu. Ida foun mak Reza Valizadeh, jornalista Iran-Amerikanu husi Radiu Farda.
Síria (23)
Jornalista na’in 20 iha prizaun ba tinan sanulu liu Hanesan ho kanál jornalista Halab News, Maibé, foti iha tinan 2021, maioria jornalista sira Kaer husi rejime Bashar al-Assad.
Arábia Saudita (19)
Kaer tanba apoia kauza Palestina, Jornalista ikus ne’ebé foti husi Arabia Saudita, kondenadu Prizaun tinan neen iha 2021, hafoin hetan ameasa Atu hatudu solidariedade ba dadur sira no vítima sira Tortura, no mós kauza ba ema Palestinu, Maha Al-Rafidi, Karreta Al-Watan, sai vítima ba tortura no gasta fulan rua Estadus Unidus.
Ejitu (19)
Dadur foun 4 iha 2024, Iha loron 21 Jullu, Kaer iha loron 21 jullu tamba hatoo lia falsu “publicar notícias falsas”, ka Tradutór no karikularista Ashraf Omar husi sítiu notísia Al-Minassa nu’udar jornalista ida hosi jornalista haat ne’ebé iha prizaun iha 2024. Iha tempu hanesan, governu la,aseita atu husik Blogger Mohammed Ibrahim “Oxygen,” manán prémiu aten-barani husi RRF, no Alaa Abdel Fatta, maski kumpre ona sira-nia kastigu.
Izraél (41)
Prizaun Mundiál datoluk ba jornalista sira, hahú kedas husi funu iha Gaza, Israel halo ona detensaun administrativa, prosedimentu ida-ne’ebé permite atu autoridade tropa sira lori ema la ho obrigasaun rekuza. Jornalista Palestinu hamutuk 41 mak iha prizaun, hanesan jornalista ajénsia notísia J Media, Alaa Al-Rimawi, ne’ebé, hanesan korrespondente Al-Araby Al-Jadid iha Gaza, Diaa al-Kahlout liberta iha Janeiru 2024, ne’ebé tortura iha prizaun Israel nia laran.
Bielorúsia (40)
Iha loron 22 fulan-outubru, kanál Telegram ne’ebé liga ho polísia Publika vídeo ida kona-ba “konfisaun” ne’ebé obriga jornalistq Ihar Ilyas uza dalan ida atu haraik-an husi autoridade sira iha Bielorrussas. Nia feen Katsyaryna Andreyeva mós hola parte husi tinan 2020, husi jornalista na’in 39 ne’ebé kaer tanba sira-nia servisu.
Burundi
Tesi-lia liu husi mensajen WhatsApp, husu prizaun tinan 12 hasoru jornalista Sandra Muhoza tanba hato’o ona informasaun iha Grupu privadu jornalista nian iha WhatsApp.
Kigirstaun
Jornalista Investigativu na’in 11 ho kanál Free YouTube Temirov Live and Ait Deze hetan kapturasaun ka autoridade kaer sira iha fulan Janeiru tanba “convocar tumulto”, nain-haat husi sira kondenadu iha fulan Outubru iha prosesu julgamentu ne’ebé la justu.
Azerbaijaun
Rekuza asesu ba tratamentu ba tumor, diretór Toplum TV, Alesser Mammadli, ne’ebé Kapturadu dezde loron 08 Marsu, laiha asesu ba Tratamentu médiku hotu-hotu ne’ebé presiza. Nia saúde hetan estragu boot tebes.
Tunisia
Eskritór istória Kronista Mourad Zeghidi dadur dezde 11 Maiu, tamba hola desizaun kontra Fiar husi nia belun Mohamed Boughalleb.
Kamaroes
Eis Diretór Jerál Emissor Públiku Kameraun nian (CRTV) Adaou Vamoulke, hetan detensaun no hela iha prizaun ba tinan ualu liu ba no aumenta pena prizaun tinan 32 hafoin pena adicional tinan 20 tan husi akuzasaun tamba desivo fundus (Penggelapan dana).
10 libertasaun importante iha 2024
Niloofar Hamedi no Elaheh Mohammadi iha Irã, sira nain rua livre iha Fulan-Janeiru 2024, hafoin antes ne’e kapturadu iha fulan-Setembru 2022 tamba taka ka subar kona-ba mate Mahsa Amini.
Stanis Bujakera iha República Democrática do Congo, Stanis Bujakera hatoo agradesimentu ba RSF no apoiante tomak ne’ebé halo esforsu ba nia liberdade hafoin fulan ne’e detein iha prizaun. Stanis Bujakera hetan detensaun tamba fahe informasaun kona-ba dokumentu falsu husi servisu inteligente sira nian.
Aasif Sultan iha Índia, símbolu perseguisaun jurídika husi governu Índia hasoru jornalista independente husi rejiaun Jammu e Caxemira, jornalista mensal Kashmir Narrator, Aasif passa nia tempu iha prizaun kuaze tinan 6.
Julian Assange iha Reino Unido, fundadór WikiLeaks, Julian Assange hetan liberdade husi prizaun Belmarsh, iha Londres, hodi taka ka hakotu kazu Amérika nian durante tinan 14.
Alsu Kurmasheva no Evan Gershkovich iha Rússia, korrespondente Americano ba Wall Street Journal, Evan Gershkovich, no jornalista Americana-Russa Alsou Kurmasheva husi Radio Free Europe / Radio Liberty, hetan liberdade hafoin iha troka prizioneiru (Pertukaran Tahanan). Sira nain rua kada ema hetan pena tinan 16 prizaun no tinan 6 iha Jullu 2024, hafoin hetan kapturasaun dahuluk iha Fulan-Marsu 2023 no darukak iha Fulan-Outubru tinan hanesan.
Floriane Irangabiye iha Burundi, Floriane Irangabiye hetan liberdade total hafoin hetan indultu ka perdaun husi Prezidente Burundi. Nia hetan kastigu ho injustisa iha Fulan-Janeiru 2023, ho pena tinan 10 prizaun tamba “ataque à integridade do Território nacional”.
Jose Rubén Zamora iha Guatemala, Fundador no Diretór jorlnal elPeriódico, Jose Rubén Zamora agora hetan liberdade no hetan hikas TIR hahu husi loron 18 fulan-outubru 2024, desizaun ne’e muda ka reviga iha fulan ida nia laran hafoin nia pozisaun kontra ho Prezidente Repúblika.
Ihsane El Kadi iha Argélia, hafoin fulan 22 prizaun, Diretor Radiu M no Maghreb Émergent hetan perdaun ka indultu husi Prezidente Repúblika. Akuza i justamente simu suborbu ka osan ba objetivu ne’ebé la klaru.
Jornalista 100 Lakon
Iha nasaun 34 iha mundu tomak Jornalista sira maizumenus 100 lakon iha mundu tomak, liu um quartu (seper empat), iha tinan sanulu ikus ne’e jornalista sira lakon. Infelizmente, México hamriik hanesan nasaun ne’ebé Perigozu liu, konta liu 30% hosi kazu sira.
Dala barak lakon sira-ne’e Atribuivel ba governu autoritaria ka governu neglijente sira, hatudu urjente atu hametin protesaun Jornalista sira no kombate impunidade.
Tuir mai nasaun 6 ne’ebé ho risku as ba jornalista lakon, México, Síria, Mali, República Democrática do Congo (RDC), Palestia no Iraque.
RSF konsidera katak jornalista ida lakon bainhira laiha evidénsia sufisiente atu determina karik nia sai vítima ba omisídiu ka na’ok (tráfiku umanu), no laiha reklamasaun kredivel ho responsabilidade ida ne’e fo amiasa ba servisu jornalizmu ninian.
Jornalista: Vito Salvadór
You may like
Internasionál
PM Xanana Husu Haforsa Diálogu no Páz Ba Estabilidade Rejionál
Published
4 months agoon
28/10/2025
Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli— Primeiru-Ministru Repúblika Demokrátika Timor-Leste (PM-RDTL), Kay Rala Xanana Gusmão, haktuir hikas importánsia pás no haforsa diálogu hodi garante dezenvolvimentu sustentável liután iha rejiaun ASEAN tomak.
Internasionál
Timor-Leste Marká Tán Istória Ida Tama ASEAN, Ramos-Horta Husu Hametin Dame, Servisu Maka’as ho Onestidade
Published
4 months agoon
28/10/2025
Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli– Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten loron 26 fulan-Outubru 2025 marka tán istória ida bá Timor-Leste sai membru plenu ASEAN bá dala-11, nune’e husu povu no Governu hametin nafatin dame no tenke servisu makaas ho ónestidade.
Internasionál
Tribunál Manila Deklara Arnie Teves Jr “Inosente” husi Asasinatu Omisídiu iha 2019
Published
7 months agoon
15/07/2025
Hatutan.com, (15 Jullu 2025), Dili--Tribunál Manila, Segunda (14/07/2025), hatama ona deklarasaun “La sala” (inosente) ba eis reprezentante Negros Oriental Arnolfo Arnie Teves Jr iha nia kazu omisídiu ba alegasaun omisídiu iha Negros Oriental iha tinan 2019.

Advogadu Ba Xinés Na’in-18 Lamenta Atuasaun Polísia Laiha Mandadu Tribunál

Diretór Nasionál PCIC Dezmente Membru PCIC Utiliza Pistola Komete Violénsia Doméstika

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Nasionál2 days agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Opiniaun2 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Justisa & Krime1 week agoEstradisaun Fujitvu Kalumban Mali Depende Desizaun PGR
Nasionál1 week agoÍndise Korrupsaun Timor-Leste iha Klasifikasaun 73, FONGTIL Konsidera Prevensaun Korrupsaun Seidauk La’o Di’ak
Divertimentu2 days agoKonten Kreatór Ary Bargon Dúvida ho SEKOMS-MTK Lori Google AdSense ho YouTube Mai Timor-Leste








