Hatutan.com, (21 Marsu 2025), Díli– Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, konsidera Relatóriu Dezempeñu Ekonómiku Timor-Leste (TL) tinan 2024 refleta esforsu kolektivu.
Lee Mós: Relatóriu Banku Mundiál: Ekonomia Timor Leste Kontínua Rekupera

Lansamentu Relatóriu Dezempeñu Ekonómiku Timor-Leste 2024 iha salaun Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansas, Díli, Sesta, (21/03/2025). Foto/Elio dos Santos da Costa
Primeiru-Ministru hato’o asuntu ne’e iha nia diskursu lansamentu Relatóriu Dezempeñu Ekonómiku Timor-Leste 2024 iha salaun Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansas, Díli, Sesta, (21/03/2025).
Xefe Governu ho satisfasaun bo’ot tanba bele partisipa iha eventu signifikativu lansamentu Relatóriu Ekonómiku hosi Banku Sentrál, kona-bá Dezenvolvimentu Ekonómiku Timor-Leste nian iha tinan 2024.
Xanana Gusmão konsidera relatóriu ida-ne’e fornese análize ida ne’ebé abrajente hosi trajetória ekonómika nasaun nian, oferese prespsaun valiozu kona-bá progressu ne’ebe Estadu ne’e halo, dezafiu sira ne’ebé mak kontinua enfrenta no mós asaun estratéjika sira hodi alkansa kresimentu sustentável ida no inkluzivu.
Kresimentu Ekonómiku Timor-Leste ne’ebé aleseleradu iha tinan 2024 hosi 4,0%, sai hanesan melloria ida ne’ebé iha relasaun ho 2,4% ne’ebé rejistradu iha tinan 2023.
“Ida-ne’e refleta ita-nia esforsu kolektivu iha fortalesimentu prinsipál kona-bá impulsionadór ekonómiku sira, prinsipalmente hosi meiu espansaun seitór públiku, ne’ebé kontinua estimula atividade sira seitór privadu nian,” PM Xanana hateten.
Iha fatin hanesan, Governadór Banku Sentrál, Helder Lopes hateten, Relatóriu Dezempeñu Ekonómiku 2024 fornese análize no informasaun komprehensivu kona-bá Timor-Leste nia progresu ekonómiku, dezafiu sira ne’ebé hasoru, no oportunidades ne’ebé iha.
“Iha 2024, Timor-Leste nia ekonomia hatudu reziliénsia maski iha inserteza globál. Ita haree ka hetan kresimentu ne’ebé dudu maka’as hosi investimentu estratéjiku sira no jestaun fiskál ne’ebé di’ak liu. Inflasaun kontinua iha kontrolu, no ita-nia seitór finanseiru kontinua hametin – hodi suporta negósiu no uma-ka’in sira,” Helder Lopes dehan.
Banku Sentrál mós identifika katak, dezafiu sira persiste ka iha nafatin. Nune’e, jestaun finansas públikas ne’ebé di‘ak liu tán, dezenvolvimentu seitór privadu, dezenvolvimentu seitór produtivu sira, hadi’a infraestrutura no kapitál umanu, no hametin di‘ak liu tán funsionamentu indústria finanseira sai nafatin prioridades prinsipáis ne’ebé presija ema-hotu nia esforsu.
Banku Sentrál nafatin iha kompromisu boot atu dezenvolve no lori indústria finanseira hodi servisu hamutuk ho Governu, seitór privadu, no entidade relevante sira seluk atu hasa’e inkluzaun finanseira no promove polítika ekonómika sustentável ne’ebé kria empregu bá joven sira no fó benefisiu ba populasaun tomak.
Bá oin, atu Timor-Leste harii no hametin ekonomia ne’ebé reziliente, inkluziva, diversifikada, no sustentável, iha buat tolu ne’ebé esensiál tebes maka hametin Kolaborasaun; Foku bá dezenvolvimentu seitor produtivu sira liu hosi maximiza alokasaun rekursus; no ho Konsisténsia no kontinua implementa politíka no programa ekonómika ne’ebé hahú ona.
“Ohin, ita-mós sei asiste hamutuk asinatura Memorandu Entendimentu entre Banku Sentrál Timor-Leste no Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e, atu servisu hamutuk hametin formasaun no kapasitasaun, peskiza, no advokasia iha setór finanseiru no ekonómiku,” nia afirma.
BCTL espera katak, Relatóriu Dezempeñu Ekonómiku Timor-Leste 2024 husi Banku Sentrál sei serve nu‘udár rezultadu diagnostiku kona-bá kondisaun ekonómia Timor-Leste, no informasaun iha relatóriu ida-ne’e sei tulun atu halo preskripsaun ne’ebe di’ak-liu hodi dezenvolve no hametin liu-tán ekonomia iha futuru.
Banku Sentál kompremetidu atu halo públikasaun regulár hodi tulun atu hetan informasaun kredível no promove hahalok halo politíka bazeia bá evidénsia.
Partisipa iha serimónia ne’e Prezidente Kâmara Komérsiu no Indústria Timor-Leste, Jorge Manuel de Araújo Serrano, Membru Governu sira, Reprezentante sira hosi Seitór Privadu, Parseiru Dezenvolvimentu sira no konvidadu sira.
Jornalista: Elio dos Santos da Costa