Connect with us

Polítika

Kona-bá PN Sosa Karreta Foun, CNRT Respeita Liberdade Espresaun no Kritíka Sosiedade Sivíl

Published

on

Hatutan.com, (01 Setembru 2025), Díli– Bankada Parlamentár CNRT respeita Liberdade opiniaun no respeita mós kritíka sira husi akadémiku ho sosiedade sivíl sira kona-ba sira-nia pozisaun deskorda atu Parlamentu Nasionál sosa karreta foun ba reprezentante povu sira-nian iha uma fukun.  

Lee Mós: Parlamentu Nasionál Presiza Karreta Foun no Orsamentu Aprova Tiha Ona iha OJE 2025

Membru PN husi Bankada CNRT, Natalino dos Santos ho Patrocinio Fernandes. Foto/Repro

Membru Parlamentu Nasionál husi Bankada CNRT, Patrocinio Fernandes, Segunda (01/09/2025), realsa kritíka no reasaun  opiniaun públiku ne’e  hatudu katak ema hotu-hotu sensivél ba asuntu estadu no nasaun nian.

Deputadu Patrocinio Fernandes  hateten públiku bele haree katak Deputadu sira dalabarak hola desizaun ba sira nia aan, maibé iha prinsípiu desizaun ne’ebé Parlamentu hola haree ba realidade no difikuldade sira ne’ebé Parlamentu rasik infrenta iha dezafiu ka difikuldade sira ne’ebé PN enfrenta bainhira knaar nu’udár konstituisaun fó, liuliu kona-bá knaar  fiskalizasaun.

Advertisement

“Ha’u nafatin respeita opiniaun kritíka ne’ebé mai husi sosiédade sivíl no estudante sira, ne’e hatudu katak ema hotu-hotu iha interese ba estadu no nasaun ida-ne’e, no fó hanoin ba malu nafatin para órgaun estadu sira bele foti desizaun aposta ba interese Estadu no nasaun nian,”Deputadu Patracinio Fernandes tenik.

Iha fatin hanesan membru PN husi Bankada CNRT, Natalino dos Santos hatutan tán katak publikú sira nian direitu, labele bandu sira, tanba estadu ne’e direitu demokratiku, ema hotu-hotu iha direitu atu halo espresaun tanba konstituisaun fó dalan bá sira.

“Sé demostrasaun ne’e relevante ukun na’in sira hato’o ba sé tenke haree ho responde karik sira nian ezijensia ne’e pertinente ita presiza konsidera, agora sira nian demostrasaun presiza iha koridór no ita hotu moris iha estadu demokratiku tenke submete bá lei,” nia tenik.

Hosi sorin seluk, Senadu  Estudantil Universidade da Paz (UNPAZ)  liuhosi konferénsia  imprensa, afirma sira-nia pozisaun kontra desizaun politíka Parlamentu Nasionál ne’ebé atu sosa karreta foun  bá Deputadu sira iha tinan 2025.

Senadu Estudantil Universidade da Paz (UNPAZ)

Portavós Estudantil UNPAZ, Elderito Pinto Salsinha, hateten  senadu estudantil UNPAZ kontra no la konkorda total desizaun politíká  husi Deputadu sira iha uma fukun PN, ne’ebé hakarak sosa viatura foun unidade 65 ba deputadu sira ho montante millaun $4,2.

Senadu estudantil  UNPAZ konsidera la nesesáriu atu sosa viátura ba pdputadu sira ho razaun mak hanesan tuir mai ne’e;

Advertisement
  1. La presiza atu sosa tán karreta luxu bá Deputadu sira, tanba karreta ne’ebé daudaun Deputadu sira utiliza ho kondisaun permite hela no laiha indikasau ruma katak karreta hirak ne’e avaria ona.
  2. Deputadu sira hetan ona karreta marka prado no laptop no regalia oin-oin hanesan subsidiu bá alojamentu, subsidiu bá tratamentu saúde,  subsidiu bá pulsa telefonika, inklui subsídiu seluk tán.
  3. Husu ba Deputadu sira atu labele gastu orsamentu jeral estadu arbiru hodi fó previlezu bá Deputadu sira, tanba kultura aat ida-ne’e la fó benefisíu bá povu, maibé husu atu investe iha setór produtivu sira hodi fó rendimentu bá estadu inklui kriá kampu traballu bá joven sira. Tanba iha dadus hatudu katak Timor-Leste dezempregu 51%, no má-nutrisaun aas 47,1%. Tán ne’e senadu estudantil UNPAZ afirma katak la nesesáriu atu sosa karreta bá Deputadu sira.
  4. Universidade da Paz husu bá Parlamentu Nasionál atu uza orsamentu ne’ebé iha atu uza OJE ne’ebé iha hodi halo dezenvolvimentu hanesan infraestrutura bazikú hanesan Bee-Moos inklui eletrisidade bá suku no aldeia sira ne’ebé seidauk asesu.
  5. Senadu Estudanti UNPAZ konsidera desizaun politikú ne’ebé Parlamentu Nasionál deside nu’udár aktu korrupsaun legál, tanba sira rasik halo lei no sira rasik aprová hodi uza osan povu nianbá sira nian interese.

Bazeia bá preokupasaun hirak ne’e maka senadu estudantil UNPAZ hakarak rekomenda bá Palramentu Nasionál no parte relevánsia katak husu bá Primiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão nu’udár Xefe Governu, presiza kaer prinsipiu interdepedénsia instituisionál hodi fó atensaun seriu bá Parlamentu Nasionál atu kansela imediatamente politiká sosa prado bá Deputadu sira,”tenik Portavós.

Senadu Estudantil UNPAZ husu bá Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay no Deputadu sira atu rezolve uluk kondisaun no situasaun real povu nian, antes deside Deputadu sira  nian interese ne’ebé demaziadu tebes.

Senadu Estudantil UNPAZ husu bá PN atu hapara kultura sosa karreta tanba, la’ós karreta maka sai razaun bá Deputadu sira nian funsionamentu. Husu Deputadu sira atu hatudu responsabilidade loloos nu’udár reprezentante povu iha uma fukun Parlamentu Nasionál, la’ós ho pensamentu karreta luxu no direiru bá regalia oin-oin, ne’e la’ós reprezentante povu.

Jornalista: Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending