Hatutan.com, (05 Fevereiru 2026),Díli—Deskonfia, rekrutamentu kadetes foun bá Polílisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ne’ebé tama ona ba faze teste médiku nakonu ho prátika familiarizmu no nepotizmu.

Lee Mós: Kandidatu PNTL Na’in-10.597 Aprovadu Ba Faze Teste Médiku

Kadetes foun PNTL balun la satisfas ho prosesu rekrutamentu no konsidera iha familiarizmu no nepotizmu. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Informasaun ne’ebé kadetes foun PNTL tinan 2025 rekolla no pronunsia ba públiku liuhosi konferénsia imprensa, Kinta (05/02/2026), iha slaaun HAK, Fatól, Díli, katak rekrutamentu kadetes foun PNTL kuazwe nakonu ho interese tanba iha faktu balun ne’ebéparte sira afirma katak superior balun iha PNTL ho nisiál RHAdC nia oan falla iha teste fiziku tanba monu  no evakua kedas ba halo tratamentu, mas ikus mai nia naran sai iha lista hodi kontinua ba faze teste médiku iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV).

Portavós kadetes PNTL foun,  Deonaldo Yano Mendoça, informa iha lista naran kadestes foun ne’ebé aprova ba faze  teste médiku iha HNGV ba vaga 400 iha PN TL ne’e, superior balun iha Komandu PNTL nia oan mos naran sai iha lista ho númeri ki’ik, maske iha teste fiziku ne’e bele konsidera lakon ona tanba dezmaia no monu to’o lori ba hetan tratamentu intensive iha ospitál.

Iha fali parte seluk kandidatu balun ho idade tinan 30 tanba moris iha tinan 1995 maibé tanba veteranu nia oan, nia naran mos públika liu ba teste médiku.

Ironia liu, Deonaldo Yano Mendoça, hateten kades balun ho naran inisiál JGdCM    foin remata estudu iha eskola sekundiáriu iha tinan 2025, nia naran tama iha lista ki’ik aprovadu ba faze teste médiku.

Informasuan ne’ebé  Deonaldo Yano Mendoça iha katak JGdCM nia inan  nu’udár ajente Polísia no sai mós membru Komisaun Rekrutamentu  PNTL 2025.

Deonaldo Yano Mendoça  ho nia kolega sira ne’ebé organiza konferénsia imprensa ne’e konsidera sira sai vitima bá iha prosesu rekrutamentu tanba  dezisaun balun ne’ebé la justu no diskriminativu.

Sira husu ba  Ministériu Interiór no  Komandu Jerá PNTL imediatamente atu anula, desizaun tanba prosesu ne’e  sira konsidera la justu no nakonu ho pratika familiarizmu ka nepotizmu.

Deonaldo Yano Mendoça   hateten husi  kandidatu na’in-10.597  ne’ebé aprovadu ba teste médiku ne’e fó liu prioridade ba sira hirak ne’ebé tama lista númeru ki’ik. Nune’e, sira ne’ebé tama lista ho numéru boot ne’e sei la hetan oportunidade.

“Ami totalmente lamentavel ho desizaun ne’ebé la justu, diskriminativu no la garantia prinisipiu boa-governasaun tanba tendénsia ba familiarizmu no grupuizmu. Tuir ami nia observasaun lista sira ne’ebé ho númeru kiik maioria husi Komandante Polísia sira-nia oan no Komandante Polisia sira familia deit,”  Deonaldo Yano Mendoça   hateten.

Nia dehan, komisaun rekrutamentu halo atendimentu la hatudu profisional servisu tuir regulamentu ne’ebé estabelesidu, maibé halo fali atendimentu espesiál iha prosesu rekrutamentu tanba kandidatu balu la prienxe rekizitu bazeia bá regulamentu ne`ebé komisaun hatur, maibé ikus naran tama hotu lista aprovadu.

Ho nune’e mak  Kadetes  sira  ejize no rekomenda:

1. Husu Ministeriu Interior no PNTL imediatamente atu anula dejisaun, hodi la fo de’it kandidatu sira ne’ebe ho kategoria aprovadu teste mediku ba kandidatu nain atus haat (400) maibe fo oportunidade hotu ba
2. Husu ba CAC no PDHJ imediatamente atu halo investigasaun ne’ebe klean hodi hatene tendensia ba familiarismu no grupuismu iha prosesu rekrutamentu tanba lista ne’ebe ho numeru kik diskonfia husi Polisia nia oan no ninia familia nia oan sira
3. Husu Ministeriu Interior ho PNTL atu estebelese ekipa independenti hodi halo investigasaun ba prosesu rekrutamentu ne’ebe iha tendensia ba grupuismu iha prosesu rekrutamentu famíliarizmu.
4. Husu ba Parlamentu Nasionál Komisaun B ne`ebe trata asuntu Negósiu Estranjeiru, Defeza ho Seguransa atu halo fiskalizasaun imediata iha tendénsia ba familiarismu no gripuismu iha prosesu rekrutamentu

Husi sorin seluk,  ativista Direitu Hmanus Atuál Diretór ezekutivu  AJAR, José Luís Oliveira  afirma durante ne’e nia akompaña prosesu rekrutamentu ne’e, katak rekrutamentu ne’e tenke envolve vetenranu ho membru  PNTL sira nia oan,  ida-ne’e Tribunál Rekursu deklara ona inkonstitusionál.

“Sei Ministériu Interior  kontinua nafatin,  Tribunál deklara inkonstitusionál  ka deklara ilegál ne’e,  entantu rekrutamentu ne’e mós tenke ilegál,” José Luís Oliveira   afirma.

Ativista Direitu Humanus ne’e afirma,   rekrutamentu ne’e  bá pozisaun  públiku estadu nian, sekarke  rekrutamentu ne’e liu-husi dalan ilegál ne’e iha onestidade nian ka lae?  Ne’e  ilegál tanba tribunál dekreta ona inkonstitusionál

“Ita labele halo diskriminasaun bá ita nia sidadaun, ita hotu iha direitu atu  kompetete iha vaga ne’e, labele fó prioridade   de’it bá  vetenranu no membru PNTL nia oan sira, serake ne’e institusaun PNTL ne’e PNTL ho veteran nian deit, nune’e bele hili família de’it,” José Luis Oliveira hateten.  

Nia afirma,  institusaun PNTL ne’e la’ós  kompaña  privadu,  tanba ne’e regras ne’ebé maka iha ne’e tenke tau konsiderasaun, ema hothotu nian, atu iha direitu hanesan, labele halo diskriminasaun  iha ne’ebá.

Kona-bá  Superiór balun PNTL nia ona rasik maka tama mellor kadetes ne’e, Ativista Direitu Uanus ne’e ezije Parlamentu Nasionál hanensan orgaun fiskalizadór bá Administrasaun Govennu tenke loke prosesu inkeritu parlamentár.

“Ha’u hanoin  PDHJ halo ona nia esforsu,  maibé Parlamentu Nasionál hanensan orgaun fiskalizadór la bele taka matan  bá iha  ne’ebá,  nu’udar orgaun fiskalizadór bá administrasaun Govenrnu.,  Parlamentu Nasionál tenke loke inkeritu bá ida-ne’e,” José Luis hateten.

Nian subliña, kona-bá regras ne’ebé  Ministériu Interior fó sai katak, envolve veteranu ho PNTL sira nia oan, ne’e mós ilegál ona,  maibé depois prosesu rekrutamentu hatudu momoos iha famíliarizmu iha ne’ebá,  di’ak liu anula tiha prosesu rekrutamentu ne’e.

MI Ameasa Hasai

Ministru Interiór (MI), Francisco da Costa Guterres,  ameasa  hasai ajente Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) foun balun ne’ebé komete irregularidade no  la tuir prosesu normal.

“Sansaun ne’e depende nia pena no  gravidade. Sei hasai ajente PNTL foun ne’e, se tama mak la liu husi prosesu la normal,” Ministru Interiór (MI) Francisco da Costa Guterres ba jornalista sira iha Palásiu Governu, Kuarta (04/02/2026).

Ministru Interiór dehan, vaga ne’ebé mak iha aprova iha Konsellu Ministru  hamutuk 400, ne’ebé kandidatu husi  12.874 tuir teste ne’e sira tenke hili husi di’ak ba ida di’ak liu ne’e mak sira foti husi númeru 1 to’o númeru 400 hodi kontinua ba teste médiku.

Nia afirma, vaga ne’e 400 de’it tanba ne’e mak sira tenke haree, maibé sei haree to’ok tan lai, iha diskusaun la’o para haree se bele ka lae iha tan oportunidade balun bele foti tan balun ida ne’e.

“Husi 12.874 ne’ebé konkore ne’e 10.000 sira ne’e notas di’ak hotu, ita la bele uja ona, tanba governu nia vaga ita atu foti hotu 10.000 kedas dala ida ne’e la di’ak, ita iha vaga ne’e governu aprova liuhusi rezolusaun Konsellu Ministru vaga 400 de’it, tanba ne’e mak ita foti sira di’ak liu husi sira di’ak ne’e,” MI Francisco da Costa Guterres informa.

Tuir MI, valór aas liu ne’e mak sira tenke foti no prioridade ba feto tanba feto 20% husi 400, ne’ebé sira koloka hotu ona.

Jornalista: Marcelino Tomae/Juvinal Cabral dos Santos