Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (22 Outubru 2026) Díli— Komité Orientadór 25 (CO25, sigla portugés)  hasoru malu ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Kinta (22/10/2026), iha Palásiu Governu, hodi aprezenta progresu servisu komite nian, liu-liu ba peskiza istória luta libertasaun Timor-Leste nian, inklui preparasaun livru sira ne’ebé sei publika iha tempu badak.

Iha enkontru ne’e, Komité Orientador 25 aprezenta esbosu livru tolu ne’ebé sei públika, no mós livru ida ne’ebé prontu ona atu lansa.

Komité Orientadór 25 hasoru malu ho PM Xanana Gusmão. Foto/dok. Espesiál

Enkontru ne’e mós ko’alia kona-bá planu atividade komite nian ba tinan 2027 no 2028, inklui estensaun mandatu estrutura Komité Orientadór 25 nian ba tinan lima tan.

Prezidente Komité Orientadór 25, Constâncio Pinto, informa katak iha surumutuk ne’e Primeiru-Ministru manifesta satisfasaun servisu ne’ebé komite hala’o ona no kontinua fó apoiu ba komite atu bele kontinua hala’o nia kna’ar.

Komité mós hato’o nesesidade kona-bá orsamentu no fatin apropriadu atu konserva dokumentu istóriku sira ne’ebékomite rekolla durante servisu tinan barak.

“Asuntu seluk mak Komité Orientadór ko’alia kona-bá orsamentu ne’ebé sei aloka bá komite, hodi nune’e bele hala’o nia atividade ho di’ak,” Constâncio Pinto hateten.

Parte rua mós ko’alia kona-bá fatin ne’ebé Komité persiza duni, tanba komite ne’e ba halo peskiza tinan barak ona no rekolla dokumentu barak  ne’ebé iha tantu dokumentu  fíziku no mós elektróniku.

Komité Orientadór 25 mós iha planu atu halo tan selesaun ba dokumentu husi diaspora, hanesan Portugal, Austrália no rai seluk tan, atu  lori mai fali iha Timor tanba  dokumentu istoriku sira ne’ebé relasiona ba luta ukun rasik aan nian.

“Ami persiza fatin ida ne’ebé mak dignu no di’ak atu konserva dokumentu sira ne’e,” Constâncio Pinto hateten.

Tuir Komité nia hanoin, istória luta ba ukun-rasik-an nian sai baze importante ida ba identidade nasionál Timor-Leste nian. Tanba ne’e, edukasaun sivika kona-bá istória luta libertasaun nian mós sei sai parte husi atividade komite nian iha futuru.

Livru tolu ne’ebé komite prepara sei foka ba períodu istóriku luta libertasaun nian, hahú husi tinan 1975, kontinua ba tinan 1976-1980, no  to’o referendu iha tinan 1999.

Komité Orientadór 25 mós sei hakerek kona-bá pre-istória Timor ninia istória antes kolonializasaun portuges.

Kona-bá fatin atu rai dokumentu istóriku sira, Primeiru-Ministru informa katak Governu bele iha fatin balu ne’ebé bele uza ba konservasaun dokumentu. Maibé, sei presiza halo avaliasaun atu asegura katak fatin ne’e apropriadu duni atu simu no konserva dokumentu istóriku sira. (*)