Connect with us

Edukasaun

Dadus KNDL, Labarik 300 Envolve iha Traballu Apoia Família

Published

on

Hatutan.com, (19 Outubru 2021), Díli-Levantamentu dadus ne’ebé Komisaun Nasionál Direitu Labarik (KNDL) halo durante ne’e ba labarik sira envolve iha traballu apoia família hamutuk na’in 300.

Labarik hirak ne’e maioria hala’o serbisu apoia família  iha Díli laran, hanesan fa’an manu-tolun, fa’an-pentolan, fa’an-modo, fase-karreta no atividade serbisu sira seluk tan ne’ebé sira halo iha fatin públiku no merkadu.     

Labarik fa’an manu-tolun iha estrada entre Supermerkadu Leader, Timor Plaza no Delta Nova. Foto/Hatutan.com

“Ami sidauk bele hateten sira involve iha traballu infantíl, tanba Timor-Leste sidauk iha lei atu define serbisu ida oinsá mak tama iha kategoria traballu infantíl no sidauk iha lei protesaun ba labarik, tanba ne’e sira tama iha kategoria apoia família,” Komisária Direitu Labarik, Dinorah Granadeiro, haktuir hodi responde Hatutan.com iha ámbitu halo sensibilizasaun kona-ba konvensaun direitu labarik iha Eskola Sekundária Jerál 5 Maiu, Becora, Díli, Tersa (19/10/2021).

Advokasia ne’ebé durante ne’e KNDL halo primeiru, fó asesmentu hodi ko’alia ho labarik sira, segundu, serbisu hamutuk ho Komisaun Kontra Traballu Infantíl hodi dudu dekretu lei kona-bá traballu infantíl hodi tau iha planu asaun nasionál traballu infantíl ne’ebé daudaun iha ona Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE) nia meza, terseiru, dudu lei protesaun labarik no juventude ne’ebé daudaun iha ona diskusaun espesialidade Komisaun F Parlamentu Nasionál (PN) hodi fó espasu no podér ba KNDL hodi ezerse funsaun ho di’ak no atua labarik ne’ebé kontinua halo serbisu.

Advertisement

Kauza loloos husi labarik ne’ebé involve iha traballu apoiu família, tuir levantamentu KNDL nian katak tanba situasaun ekonomia família ne’ebé obriga tenke servisu no sira rasik hakarak aprende buka osan hodi sosa kadernu, brinkedu sira no seluk-seluk tan.

KNDL rekoñese sidauk bele rezolve problema traballu apoiu família  tanba sidauk iha lei no mekanizmu própriu ne’ebé fó kompeténsia ba KNDL hodi atua situasaun sira-ne’e.

Sensibiliza Konvensaun Direitu Labarik

Atu proteje no asegura labarik sira-nia direitu no husi violénsia bazeia ba jéneru, mekanizmu ne’ebé KNDL utiliza mak liu husi sensibilizasaun iha kada eskola, nune’e bele hasa’e konsiénsia estudante.

“Objetivu prinsipál husi programa ne’e mak hasa’e konsiénsia liu-liu estudante kona-bá direitu labarik, violénsia bazeia ba jéneru, free online ba labarik inklui traballu infantíl nune’e bele proteje an hodi kontribui ba dezenvolvimentu nasionál,” Dinorah Granadeiro hateten.

Advertisement

Oradór principal husi sensibilizasaun ne’e, mai husi KNDL, Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun, Komisaun Nasionál Kontra Traballu Infantíl no Plan Internasionál.

Matéria prinsipál hat maka aprezenta iha sensibilizasaun ne’e maka  direitu labarik, violénsia bazeia ba jéneru, traballu Infantíl no Programa free online ba labarik ho partisipante hamutuk 100 durante loron ida.

SEII rejista 30% violénsia bazeia ba Jéneru

Sekretaria Estadu ba Igualdade no Inkluzaun (SEII) rejista 30% violasaun bazeia ba jéneru ho tipu tolu; violénsia seksuál, violénsia bazeia ba jéneru no violénsia fíziku ne’ebé dalabarak akontese ba feto no labarik feto iha sosiedade no família nia let.

“Iha tinan 2011-2016 SEII rejista 38 % violasaun bazeia ba Jéneru, maibé númeru ne’e konsege tun ba 30% iha tinan 2016-2020 ho esforsu husi entidade hotu liu husi polítika Planu asaun Nasionál ba Violénsia bazeia ba Jéneru,” Konsultór Nasionál Programa Inisiativa Spotlight SEII, Abílio Barreto hateten.

Advertisement

Kauza husi violénsia mak dezigualdade, tanba bainhira laiha balansu entre knar no responsabilidade feto no labarik feto sira mak implika no kontribui ba violénsia bazeia ba jéneru.

Mekanizmu ne’ebé SEII uza hodi redús violénsia bazeia ba jéneru, maka primeiru liu husi Planu Asaun Nasionál ba violénsia bazeia ba Jéneru ne’ebé atribui knaar no kompeténsia ba ministériu idak-idak hodi asume responsabilidade oinsá atu redús violénsia.

Tuir mai liu husi dalan prevensaun, sensibilizasaun no kampaña ba implementasaun polítika asaun annual kada ministériu hodi konsidera sira-nia atividade kada tinan bele kombate violénsia bazeia ba jéneru iha Timor Leste.

Jornalista : Carmelita Isaac

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending