Connect with us

Polítika

Membru PN Sira Konsidera Kazu Fornesimentu Kombustivel ho Manutensaun Karreta RTTL,E.P Fó Prejuizu Bá Estadu

Published

on

Hatuan.com, (22 Jullu 2025), Díli– Reprezentante povu iha Parlamentu Nasionál konsidera kazu fornesimentu kombustivel ho fornesimentu servisu manutensaun ba karreta sira Rádiu Televizaun Timor-Leste Empreza Públiku (RTTL,E.P) fó prejuizu bá Estadu no presiza instituisaun relevante, liuliu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC, sigla portugés) hola nia papél  investigasaun tanba kustu ba projetu sira-ne’e uza Orsamentu Estadu.

Lee Mós:  Kazu Fornesimentu Kombustivel ho Manutensaun Karreta RTTL,E.P, JSMP Konsidera Viola RJA Artigu 64 no Husu CAC Labele Tuur Nonook

Dokumentu desizaun juri deside kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda mak fornese kombustivel ba RTTL,E.P. Foto/repro

“Klaru katak aktu sira hanesan ne’e fó prejuizu bá estadu, projetu sira fó bá malu de’it no ema dehan ne’e prejudiká bá estadu nia osan,” Xefe Bankada Duarte Nunes  bá Jornalista sira iha PN, Tersa (22/07/2025)

Advertisement

Deputadu Duarte Nunes hateten,  sé loos duni  katak projetu servisu fornesimentu kombustivel ne’ebé ekipa juri halo servisu tuir prosesu administrasaun hotu no deside kompañia Aitula Fuels, Unipessoal, Lda mak sai manan na’in ho razaun prienxe rekizitu sira hotu, inklui mós projetu fornesimentu manutensaun ba karreta sira iha RTTL,E.P ne’ebé ekipa juri deside ona empreza Fe Loog Unipessoal, Lda mak sai manan na’in, tuir regra loloos ne’e Prezidente RTTL,E.P aprova de’it. La bele foti desizaun foun fali no la bele hatún fali despaxu ba empreza kompetitór seluk ne’ebé la manan projetu sira ne’e tuir avaliasaun ekipa juri nian.

Iha dokumentu ne’ebé Hatutan.com asesu hatudu katak ekipa juri, kompostu husi Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri),  Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri), liuhosi enkontru iha loron 25 fulan-Abríl 2025, foti desizaun kona-bá servisu fornesimentu kombustivel deside kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda mak manan hodi fornese kombustivel ba RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete ho kompletu.

Iha enkontru hanesan mós ekipa juri foti desizaun kona-bá servisu fornesimentu manutensaun karreta deside manan na’in mak kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda, hodi halo manutensaun ba karreta RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete kompletu no tuir rekizitu ne’ebé RTTL husu.

Hafoin ekipa juri halo avaliasaun no propoin kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda  maka sai  manan na’in ba servisu fornesimentu kombustivel ba RTTL,E.P no deside kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda mak manan servisu fornesimentu manutensaun ba kerreta RTTL,E.P, maibé iha loron 15 fulan-Maiu 2025,  Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes,  hatún despaxu  indika fila fali kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda ne’ebé la liu selesaun dokumentu maka fornese fali  servisu fornesimentu kombustivel no deside no indika fali mós kompañia Fastep Unipessoal, Lda  ne’ebé la prienxe rekizitu tuir desizaun juri nian, mak fornese fali servisu  manutensaun ba karreta RTTL,E.P.

“Aktu ida-ne’e  kontra lei. Ha’u  lakohi akuza ema mais prinsipíu maka ne’e ema ko’alia kuandu iha dadus nia parte  bele ko’alia tanba hanesan politika iha plenária Parlamentu Nasionál no hanesan individu ha’u tenke respeita ema nian direitu atu haree nian dignidade, ha’u bele akuza nia, nia mós bele akuja ha’u, di’ak liu maka investiga tiha, no auditória ha’u konkorda. Halo auditória ne’e importante para ita hatene buat ne’ebé halo tuir regra ka lae, moos kalae, toman hanesan ne’e para aban bainrua jerasaun tuir mai bele banati tuir,” Deputadu Duarte Nunes hateten.

Advertisement

Lee Mós: Deskonfia Prezidente RTTL,E.P Halo Abuzu Podér no Hamosu Prejuízu Ba Estadu iha Projetu Fornesimentu Kombustivel no Manutensaun Karreta

Dokumetu desizaun ekipa juri ba servisu manutensuan karreta ne’ebé deside kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda mak halo servisu manutensaun ba karreta sira RTTL,E.P. Foto/repro

Iha fatin hanesan membru Parlamentu Nasionál Bankada FRETILIN David Mandati Dias hateten, tuir loloos  Inspetór Jeral Estadu  ne’e haree hotu buat sira ne’e, tanba RTTL,E.P ne’e mídia estatál no 100% utiliza  osan estadu.

“Ita nia mídia sira kuandu foti hanesan  signifika ne’e posibilidade para loke  matan bá boot sira katak ne’e buat ruma ladi’ak maka ita nian jornalista sira ko’alia. Tanba jornalista no mídia sira maka atu kontrola ita nia sosiedade la’o di’ak ka la’o aat. Loloos jornalista no mídia sira ko’alia ona asuntu sira hanesan ne’e ita buka tuir kedas,” Deputadu David Ximenes Mandati hateten.

Nia husu bá  Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC siglá portugés) atu  bele halo investigasaun. Iha sorin seluk,  Xefe Bankada KHUNTO Deputadu António Verdial de Sousa hatutan tán katak “Ha’u la hateten katak nia halo abuju podér, maibé karik iha duni situasaun ne’e maka mosu iha ne’ebá, laiha razaun iha regra para atuá sé maka sente direitu bá violadu lori bá iha CAC, Ministériu Públiku atu bele investiga hodi haree buat sira ne’e la’o tuir regra ka lae.”

“Sé  aktu ida-ne’e  maka akontese klaru nia fó prejuizu bá estadu, nia halo lakon osan, tanba osan ne’e povu nian, ne’ebé laiha razaun dehan katak la halo prejuizu klaru iha prejuizu bá estadu,” Deputadu António Verdiál afirma tan.

Molok ne’e, iha loron Kinta, 17 fulan-Jullu 2025, Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P,  Elizeu Isaac Fernandes, konfirma ba  Hatutan.com iha nia servisu fatin, katak desizaun ne’ebé nia foti tanba kompeténsia ierarkia foun RTTL,E.P nian.

Advertisement

Elizeu Issac Fernandes argumenta katak ba kestaun administrasaun iha konkursu ba servisu fornesimentu kombustivel ho servisu fornesimentu manutensaun ba karreta RTTL,E.P nian ne’e bele ekipa juri halo avaliasaun no  irarkia mós tenke halo avaliasaun.

“Entaun, ita bele dehan  katak depois  ha’u mai iha ne’e (RTTL,E.P_red) mós  enfrenta situasaun hanesan.  Primeiru, karreta sira kuaze abandonadu,  karreta hotu ne’ebé bá hadia iha ne’ebá  ninia identifikasaun ne’e maka aat boot, ka hanesan prejudika gasta boot, prejudika RTTL tenke gasta kedan  bá mesin sira ne’e, maibé  depois ita haruka mekániku sira haree  karreta aat  maka travaun, mina  bomba  no buat sira ne’e hotu. Entaun  bainhira tenderizasaun kompañia  ne’e mai kompete nafatin  no ita  bele dehan katak  hanesan  irarkia ida, kuandu ita haree katak  buat ida-ne’e iha ona tendensia hanesan, ita atu  dehan katak liña ida maka  ema atu sobu la di’ak,” Elizeu Issac Fernandes argumenta.

Elizeu Issac Fernandes haktuir, agora hansan ierarkia tanba nia haree katak servisu  ne’ebé la tuir saída maka   nia  hakarak  ne’e hanesan ofisina nian, karreta aat ida mosu fali hanoin ida, mosu fali indentifikasaun  ida,  buat sira ne’e hotu, depois  nia asume  pasta  Prezidente RTTL, E.P karreta sira ne’e     nia tenke bá haree fila fali  oinsá atu buka fatin seluk  hodi   bele ajuda  halo manuntensaun  karreta balun  buat sira ne’e  hotu.

Tuir Elizeu  nia hanoin katak,  tempu ona troka  fila-fali bá kompãnia foun ruma hodi   halo sevisu masímu liután, tanba ne’e to’o agora kompañia  ne’ebé manan tenderizasaun, servisu hela no laiha lamentasaun ruma husi kondutor sira katak  servisu la di’ak no laiha lamentasaun ruma husi  lojistiku katak servisu la di’ak.

“Parese  ema ne’ebé fó informasaun ne’e maka sente la di’ak tanba  ninia korrente ne’e ema hakotu ona,” Elizeu Isaac Fernandes hateten.

Advertisement

Kona-bá desizaun husi despaxu ne’ebé prezidente RTTL,E.P hatún hodi fó ba kompañia rua ne’ebé la prienxe rekizitu iha selesaun dokumentu no hatán valor ki’ik iha selesaun dokumentu inklui aprezenta kustu boot bele viola  Rejime Jurídiku Aprovizionamentu (RJA) ba Kontratu Públiku no Respetiva Infrasaun iha Dekretu-Lei Nú.22/2022, loron 11 fulan-Maiu, iha artigu 64 (rekizitu adjudikasaun/Critério de adjudicação)   nian, Elizeu Isaac Fernandes,  afirma ekipa juri sira ne’ebé servisu    nia  sempre hateten tiha ona katak  haree kompañia ne’ebé maka di’ak, kompañia ne’ebé servisu ho responsabilidade,  la bele  haree kompañia sira ne’ebé halo servisu  hodi fó todan bá  RTTL, E.P.

Elizeu Isaac FErnandes afirma tan sira mai nafatin  juri antigu  ho kompañia antigu mai nafatin no nia hanesan prezente foun ida, la bele tuir  ritmu (irama) antigu nian.

“Durante iha ne’e ha’u sidauk halo korrupsaun, seidauk  han buat ruma husi prosesu ida-ne’e. Ha’u nein hakfodak, tanba  ne’e, ha’u atu hateten de’it katak, ha’u hakarak halo buat ne’ebé di’ak fornese bá  RTTL,  Ema sira ne’ebé  sente lamentavel tanba sira nia korrente ne’e ha’u hakotu tiha,  ha’u buka ona ema seluk para bele halo servisu,” nia hateten.

Kona-bá   aktu ida-ne’e hatudu katak prezidente RTTL,E.P uza nia kompeténsia hodi halo abuzu podér no deskonfia no hamosu prejuízu ba Estadu,  Elizeu Isaac Sarmento hatutan, lideransa ida,  hanesan iha topu ida,   nia mós  iha poder atu define, kuandu buat ruma laloos.
 
“Ha’u atu hateten katak iha korrente ida  maka la’o hela, mais prontu  sira hakarak koko atu hanoin katak ida-ne’e tendensia korrupsaun,  deskulpa  husu took bá sira katak  montante hira maka prezidente atu halo korrupsaun. Kuitadu,  ha’u hanoin odiu no vigansa ida tanba nia sente katak saída maka nia kria ne’e  ita hapara ona ita atu  hamosu kondisaun no situasaun foun iha RTTL,EP,” nia  argumenta.

Nia afirma,  kompañia kobustivel ne’e mós tuir hela prosesu, la’ós RTTL foti fó de’it,  no bazeia bá esperiénsia ne’ebé  no rekolla informasaun sira katak haree bá kompañia ne’e servisu durante ne’e servisu ho sese sira  hatene malu.

Lembra fali katak iha enkontru  sira diskusaun orsamentu nian, liuliu diskusaun iha Komisaun Revizaun Orsamentu (KRO), Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, alerta beibeik, atu membru Governu no membru instituisaun Estadu hotu-hotu tenke utiliza orsamentu Estadu nian ho didi’ak no kuidadu tanba osan ne’e povu nian.   

Advertisement

Lee Mós: Kazu Fornesimentu Kombustivel, Deskonfia Prezidente RTTL,E.P iha Relasaun Família ho Empreza Mãe da Graça

Jornalista: Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending