Connect with us

Polítika

Governu ho PN Hahú Halo Diskusaun Ba Proposta Lei Rejime Juridikú no Pratiká Arte-Marsiál

Published

on

Hatutan.com, (05 Marsu  2026), Díli-Governu liu husi Ministériu Juventude, Desportu, Arte  no Kultura (MJDAC) ho Ministériu Interiór  (MI), Kinta (05/03/2026), hahú halo audiénsia ho Komisaun G Parlamentu Nasionál ne’ebé trata Asuntu Edukasaun, Joventude no Sidadania, hodi halo diskusaun  kona-bá proposta Lei Nú.24/Vi (3) Rejime Juridiká no Pratiká Arte-Marsiál ne’ebé insiativa mai husi Governu hodi bele regulariza arte-marsiá di’ak liután iha futuru.

Lee Mós: Governu Kontinua Suspende Prátika Arte-Marsiál

Organizasaun Arte Marsiál (0AM) hamutuk 18 halo deklarasaun hodi harii dame no promete sei luta ba prevensaun konflitu ho violénsia iha komunidade, durante kampaña to’o eleisaun Parlamentár iha Jinaziu Desportu Díli, Kinta 13 fulan-Abríl 2023. Foto/Dok.

Hafoin audiénsia ho Komisaun G PN, Ministru Interiór Francisco da Costa  Guterres hateten  membru arte-marsiál sira maiória  joventude Timoroan, nune’e Governu tenke loke espasu sira  no mobiliza mós sira atu bele involve aan iha prosesu konstrusaun estadu no konstrusaun nasaun nian.

“Depois haree katak ita iha situasaun ne’ebé mak iha problema iha ita nian rai, liuliu ligasaun ho arte-marsiál entaun ita mós iha hanoin ida katak ita la’ós atu bandu de’it ka atu suspende bei-beik arte-marsiál maibé ita mós presiza regulariza sira para sira mós hola parte iha dezenvolvimentu nasionál,” Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres  informa ba jornalista sira.

Advertisement

Governu  hola inisiativa propoin proposta lei ne’e mai iha Konsellu Ministru aprová no agora iha Parlamentu Nasionál atu regulariza kona-bá pontu tolu mak hanesan tuir mai ne’e:

  1. Haree liu kona-bá saida mak arte-marsiál no define didi’ak sira nian papél, no mós  haree kona-bá kestaun legalidade sira.
  2. Ko’alia kona-bá regularizasaun kona-bá arte-marsiál ne’e rasik karik presiza iha rekizitu balu atu bele sai organizasaun ida arte-marsiál no ezizte iha Timor atu bele hala’o sira nian atividade loro-loron ne’ebé mak iha responsabilidade ba Estadu
  3. Bainhira arte-marsiál sira la kumpri regra ne’ebé mak iha mak sira mós sei hetan medida sansaun balu ne’ebé mak Estadu sei fó, atu nune’e, sira kontinua la’o tuir regra sira ne’ebé mak iha.

“Tanbasa mak ita tenke hamosu lei ne’e, tanba ita haree kondisaun real iha ita nian rai iha problema barak, ita la’ós duun maibé iha situasaun real ne’ebé mak iha durante ne’e ami servisu hamutuk   Komisaun Reguladór Arte-Marsiál (KRAM) no Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL)  sira la’o ba tereñu haree katak presiza duni regulariza sira hodi bele la’o tuir regra no ezerse sira nian funsaun hanesan membru iha organizasaun arte-marsiál ho di’ak no kontribui buat balu ba rai ida-ne’e,” Francisco da Costa Guterres esplika.

Nia afirma iha lei ne’e define mós inkompatibilidade ba iha ajente estadu nian balu ezemplu hanesan PNTL  no F-FDTL ne’e iha inkompatibilidade ho arte-marsiál, katak membru PNTL no F-FDTL tenke hili ida entre servisu no arte-marsiál no mós inkompatibilidade ba ofisiál justisa no majestradu sira tanba  sira mós hala’o funsaun importante no sira kaer hela sistema justisa.

Iha fatin hanesan Ministru MJDAC, Nelio Isaac Sarmento hateten lei ne’e mai atu regula di’ak liután arte-marsiál iha Timor-Leste no evita problema sira ne’ebé sempre akontese beibeik iha teritóriu Timor-Leste.

“Ita lakohi ita nian nasaun ne’e bei-beik ho problema violénsia, entaun ho lei ida-ne’e bainhira aprova ita sei iha tán dekretu-lei ne’ebé atu regula rekejitu sira ne’ebé regula ba arte-marsiál sira,” Ministru Nelio Isaac Sarmento hateten.

Nia dehan bainhira lei ne’e  vigora ona, Governu  sei hasai fali avizu ida ba arte-marsiál sira hotu, atu komesa hahú rejistu foun tuir rekizitu ne’ebé mak lei hateten, tanba ne’e mak agora fó hanoin iha prosesu diskusaun  PN sei bolu parte relevante sira atu bele fó mós ideia relasiona ho lei ne’e rasik.

Advertisement

Prezidente komisaun G trata suntu Edukasaun Joventude no Sidadania Deputadu Armando Lopes hateten komisaun G hahú halo audiénsia ho Ministériu ne’ebé fó insiativa ba lei referé hodi husu sira nia ideia molok tama ba diskusaun iha  espesialidade.

Jornalista: Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending