Connect with us

Polítika

Prezidente Repúblika Promulga Alterasaun ba Dekretu-Lei Fundu Rezerva Seguransa Sosiál

Published

on

Hatutan.com, (15 Dezembru 2021), Díli—Liuhosi Dekretu-Lei n°55/2020, 28 outubru, Estadu Timor-Leste harii Fundu Rezerva Sosiál no define ninia modelu jestaun, iha ámbitu rejime kontributivu  foun iha Timor-Leste, Rejime Repartisaun no Fundu Rezerva.

Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo. Foto/Média PR.

Hafoin tetu situasaun ekonomia mundiál no indikadór ekonómiku no finanseiru, Konsellu Minstru deside foti medida balun, hodi hasa’e rendimentu ba karteira Fundu Rezerva Seguransa Sosiál, maibé ho risku kiik, atu nune’e, Fundu ne’e fó benefísiu beibeik ba sira ne’ebé kontribui fulan-fulan ba rejime kontributivu foun iha Timor-Leste.

Notísia iha Relasaun:Xefe Estadu Promulga Dekretu-Lei Ne’ebé Benefisia Família ho Rendimentu Kiik

“Alterasaun dahuluk ba Dekretu-Lei ida-ne’e hetan promulgasaun hosi Prezidente Repúblika iha 13 Dezembru 2021,” Komunikadu hosi Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Díli, (15/12/2021).

Advertisement

Rejime Kontributivu foun seguransa sosiál mak Rejime Repartisaun, obrigatóriu no kontributivu, atu hetan direitu ba benefísiu (prestasaun sosiál), traballadór tenki kontribui ba rejime (kontribuisaun sosiál).

Maibé, traballadór la kontribui mesak.  Fulan-fulan, hosi taxa kontributiva totál (10% hosi saláriu mensál tomak), entidade empregadora  kontribui ho  6%  no  traballadór kontribui ho 4%.

Nune’e, traballadór hotu-hotu no nia entidade empregadora kontribui fulan-fulan ba “karteira komún” (hothotu nian). Osan sira ne’ebé mak akumula iha karteira komún ne’e sei uza atu selu fulan-fulan ba, prestasaun imediata  ezemplu, selu subsídiu ba  maternidade no paternidade, ba sira ne’ebé sei servisu no kontribui hela  (jerasaun traballadór hanesan), selu pensaun traballadór reformadu sira-nian, ezemplu,  ema sira ne’ebé la servisu ona maibé kontribui ona ba rejime (jerasaun anteriór). 

Osan restu tinan-tinan, hafoin halo pagamentu sira temi iha leten, tama fali iha Fundu Rezerva ida atu garante nafatin sustentabilidade sistema nian. Bainhira kontribuisaun la to’ó atu selu prestasaun sosiál, bele foti osan hosi Fundu Rezerva ne’e. 

Diploma refere ba modelu jestaun Fundu Rezerva Seguransa Sosiál (RSSS) hatuur ho aspetu tuir mai: FRSS permite rai osan restu (saldu) hosi rejime kontributivu (kontribuisaun no prestasaun kada tinan), Verba hirak ne’ebé akumula iha FRSS iha futuru, atu selu loos de’it ba prestasaun sosiál ba ema ne’ebé mak kontribui ba Rejime Kontributivu.

Advertisement

Alende ne’e, FRSS pertense ba sistema seguransa sosiál, nune’e integradu iha perímetru orsamentu seguransa sosiál (OSS); FRSS ne’e autonómu no iha modelu rasik ba jestaun; Banco Central Timor-Leste (BCTL) mak responsável ba FRSS nia jestaun operasionál, liuhosi akordu ida ne’ebé sei asina ho  Institutu Seguransa Sosiál.

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending