Connect with us

Justisa & Krime

Tribunál bolu António “Kalohan” ho funsionáriu MCIA na’in haat

Published

on

Hatutan.com, (23 Setembru 2021), Díli– Eis Ministru Komérsiu no Indústria (MCIA, sigla portugés)  António da Conceição “Kalohan” ho funsionáriu MCIA nain haat (4) sai argiuidu iha Tribunal, nune’e  Kinta (23/09/2021), ba hatán daudaun ona iha Tribunal Distritál Dili (TDD) tanba  deskonfia involve iha krime partisipasaun ekonómika iha negósiu no administrasaun danoza.

António da Conçeição “Kalohan”. Foto/Espesiál

Atuál membru Parlamentu Nasionál hosi Bankada Partidu Demokrátiku, António “Kalohan” no funsionáriu MTCIA na’in haat ne’e  ba hatán kona-ba krime ne’ebé previstu iha  artigu 299, 274 husi kódigu penal Timor-Leste, deskonfia relasiona ho fornesimentu ekipamentu abortorium indústria husi orsamentu kapitál menór ho montante global $200,000.00 iha tinan 2014 ne’ebé lori prezuiju ba Estadu lakon  osan $143,500.00.

Akuzasaun hosi Ministériu Públiku (MP) ne’ebé Tribunál lee sai durante audiénsia julgamentu katak, iha  2014, arguidu ADC nu’udár  funsionáriu públiku no asume kargu hanesan Diretór Nasionál ba Indústria no Transformadór  iha MCIA, arguida JIB  funsionáriu  públiku no asume kargu Xefe Departamentu Lojístika Nasionál iha  Dirasaun Nasionál Aprovizionamentu no Lojístika MCIA.

Arguidu GPDSC hanesan funsionáriu públiku no asume kargu hanesan Diretór  Nasionál ba Aprovizionamentu no Lojístika MCIA, arguidu PMDCSV Diretór kompañia Kninuk Star Unipessoal, Lda.

Advertisement

Iha 2014, MCIA iha osan atu komparas outru ekipamentu diversu hosi orsamentu kapitál menór ho montante globál $200,000.00 ne’ebé to’o fulan-Jullu 2014.

ADC hanesan Diretór Nasionál ba Indústria no Transformadór hosi Diresaun Nasionál ba Indústria no Transformadora, dezenvolve proposta hodi sosa ekipamentu sira kona-bá test kids ba laboratóriu, ekipamentu atu halo teste ba ethanol no mós mákina pakotamentu ba kafé, inklui mákina atu sona kafé.

Sasán sira-ne’e  sai nu’udár fasilidade iha sentru treinamentu iha Matadouru, hodi fó treinamentu ba empreza indústria ki’ik sira no mós treinamentu ba funsionáriu tékniku sira ne‘ebé atu implementa programa indústria no mákina kafé ne‘ebé atu fornese ba grupu produsaun kafé iha Aileu.

Iha loron 24 fulan-Juñu 2014, diresaun finansa MCIA fiksa osan ho montante $200,000.00 iha CPV númeru 70840, ne‘ebé autoriza no sertifika autorizasaun ba pagamentu ho montante $191,000.00.

Iha fali loron 24 fulan-Jullu 2014, parte sira prepara kompras ho montante $200,000.00 no iha  loron 04 fulan-Agostu 2014, Dirasaun Nasionál Aprovizionamentu, Lojístika no Materiál, hahú anunsia konkursu aprovizionamentu atu foti no submete dokumentu ITB kona-bá fornesimentu ekipamentu laboratóriu indústria, hosi kompañia sira ne’ebé hakarak atu sosa dokumentu konkursu públiku ba fornesimentu ekipamentu sira.

Advertisement

Iha konkursu públiku ne’e kompañia 16 mak partisipa hodi sosa dokumentu no iha kompañia hamutuk 11 mak partisipa iha enkontru fornesimentu dokumentu.

Tanba hosi MCIA seidauk entrega dokumentu espesifikasaun ba ekipamentu ne‘ebé atu fornese hosi kompañia sira ne’ebé sosa dokumentu konkursu públiku ne’e, maka iha  loron 11 fulan-Agostu 2014, Dirasaun Aprovizionamentu ho reprezentante kompañia sira hamutuk 11, halo fali akta konkordánsia atu prolonga tan tempu ba submisaun dokumentu fornesimentu ekipamentu laboratóriu to’o loron 18 fulan-Agostu 2014.

Totál kompañia h15 mak konsege partisipa hodi sosa dokumentu ba konkursu públiku, maibé iha de’it kompañia rua hanesan kompañia Kaninuk Star no Maristi mak konsege fornese dokumentu refere, no tuir rezultadu membru avaliasaun tékniku iha MCIA, ne‘ebé kompostu hosi arguida JIB, arguidu ADC, GPC no membru sira seluk no aprovadu hosi arguidu António da Conceição “Kalohan”, hodi fó-sai rezultadu katak, kompañia Kaninuk, hetan valór 98.6 no kompañia Maristi, hetan valór 91.51, nune’e, ekipa tékniku avaliasaun deside  katak, kompañia Kaninuk, Unip, Lda mak sai nu’udár vensedór  ba projetu fornesimentu ekipamentu laboratóriu indústria.

Iha loron 26 fulan-Setembru 2014, MCIA liu hosi Dirasaun Nasionál Aprovizionamentu, Lojístika  no Materiais (DNALM), arguidu GPC, selebra kontratu ho númeru RDTL-11419, ho arguidu P MDCSV nu’udár Diretór ba kompañia Kaninuk Star, Unip, Lda, ho valór $191,000.00 no hetan aprovasaun hosi arguidu António da Conceição “Kalohan” hanesan Ministru MCIA.

Iha kondisaun espesiál hosi kontratu refere, mensiona kona-bá fatin no períodu fornesimentu ba ekipamentu sira ne’e mak iha lojístika armazén MCIA iha Díli, ho durasaun loron 60, hahú hosi loron 23 fulan-Setembru to’o loron 23 fulan-Novembru 2014.

Advertisement

Hafoin arguidu na’in-rua  asina tiha kontratu iha loron 26 fulan-Setembru 2014, liu tiha fulan ida, iha loron 22 fulan-Outubru 2014, mak parte sira hosi ministériu prepara fali orden kompras, ikus-mai hamosu númeru kontratu iha orden kompras la hanesan ho númeru kontratu iha kontratu refere.

Antes períodu deliberasaun ekipamentu sira-ne‘e atu remata iha loron 23 fulan-Novembru 2014, arguidu Diretór ba Kompañia Kaninuk, iha loron 11 fulan-Novembru 2014, hato‘o karta justifikasaun ba arguidu  GPDSC  katak, kompañia seidauk bele fornese ekipamentu sira iha kontratu tanba stock iha distribuidór Indonézia laiha no presiza tempu atu hameno ba nasaun seluk, tanba ne‘e husu ba GPDSC atu foti desizaun.

Haree ba tempu atu fornese ekipamentu sira-ne‘e liu ona semana rua, maka iha loron 12 fulan-Dezembru 2014, arguidu halo karta deklarasaun ida katak, kompañia Kaninuk  seidauk konsege hatama ekipamentu tuir kontratu, ho razaun presiza tempu atu hameno, maibé kompañia nafatin iha kompromisu  atu hatama tuir ninia espesifikasaun no prontu fornese duni.

Maski materiál laboratóriu indústria ne‘ebé fornese hosi kompañia Kaninuk Star iha 2015, maibé iha loron 12 fulan-Dezembru 2014, arguida JIB  nu’udár Xefe Departamentu Lojístika prepara tiha formuláriu rejistu patrimóniu, no prepara relatóriu resevimentu no inspesaun (R&I), ne‘ebé aprova hosi GPDSC nune’e labele fó implikasaun ba ezekusaun orsamentu, no arguida orienta mós ba kompañia Kaninuk atu kompleta mós dokumentu sales contrack, livre order no invoice ho númeru serial ekipamentu sira-ne’e, nu’udár rekizitu hodi prosesa pagamentu.

Bazeia ba justifikasaun ne‘ebé arguidu sira halo, iha loron 18 fulan-Dezembru 2014, tezouru  sentrál Ministériu Finansa (MF), realiza duni orden ba pagamentu ba kompañia Kaninuk Star, liuhosi Banku Mandiri ho númeru konta bankária  601-000058033-5, ho montante $191,000.00.

Advertisement

Iha loron 16 fulan-Dezembru 2014, GPDSC envés haruka karta kanselamentu ba Tezouru MF atu kansela prosesu pagamentu ne’e, maibé arguidu haruka fali karta ba Jenerál Manajér Banku Mandiri, Timor-Leste, hodi husu atu blokeia konta bankária  kompañia Kaninuk Star, Unip, Lda, ne‘ebé mak seidauk  fornese mákina indústria no Laboratóriu mai MCIA.

Bainhira  kompañia Kaninuk Star lori ekipamentu sira ne’e to’o mai iha fulan-Fevereiru 2015, la halo ona inspesaun, tanba inspesaun halo ona antes iha loron 12 fulan-Dezembru 2014.

Simu tiha ekipamentu sira-ne’e GPDSC mak rejista direta ekipamentu  iha baze dadus patrimóniu no dokumentu hotu arguidu mak asina ho orientasaun ADC nu’udár Diretór Nasionál Indústria Transformadoras.

Kompañia Kaninuk Star konsege fornese duni mai iha MCIA, maibé sasán la mai kompletu dala ida de’it, tanba ekipamentu balun etanol no mákina kafé balun mai uluk iha fulan-Janeiru no fulan-Fevereiru 2015.

Mákina double jacket ne‘ebé kompañia fornese ne‘e aat, nune’e mákina Etanol kompañia foin fornese iha fulan-Outubru no fulan-Novembru 2017 iha unidade rua.

Advertisement

Ekipamentu sira ne’e mós tama la tuir tempu iha kontratu, maioria númeru serial no tipu ne‘ebé la hanesan ho lista rejistu patrimóniu no deliver order (DO), ho ITB númeru RDTL-002/MCIA/2014 ho númeru 0004/K S/DO/12/2014.

Iha ekipamentu  laboratóriu ethanol  haat mak la rejista iha dokumentu  rejistu patrimóniu, mak hanesan test kit confote no test kit boracks (f-05), ho númeru serial PFCTKEF 15051410 no PECI KF 15051411, mákina sona kafé ho tipu Steanlis 235 kg hamutuk ida ho númeru seriál SGR5012015, water test kit tipu inscienpro Eco-01, iha rua ho númeru scrial WITKM 1506014056 no WTKM 1506014058, slat ukur kadar air (pectrameter) tipu MC7825G, iha tolu ho númeru  scrial BGM 1405, BGM 1406, no BGM 1407.

Ho ekipamentu ne‘ebé tama la kompletu tuir tempu iha kontratu, númeru serial ne‘ebé la hanesan no tipu ne’ebé diferente, dezde 2015 to’o agora, la utiliza ekipamentu mákina kafé no mós ekipamentu  ethanol sira-ne’e no rai de’it iha armazén laiha manutensaun.

Arguidu  ADC nu’udár Diretór Nasionál la responsabiliza ekipa tékniku ne‘ebé halo akompañamentu ba grupu indústria ida iha postu  administrativu Laclubar, deklara katak, responsabiliza ba ekipamentu ida naran Master Refractometer (Alkohol) ho presu $450.00 ne‘ebé lakon iha box to’o agora seidauk hetan.

Arguidu sira nia konduta refere iha atu hamosu prejuizu osan Estadu nian ho montante $143,500.00 tuir valór presu ne‘ebé deskreve iha kontratu, Orden Pagamentu (OP) no Deliver Order  (DO).

Advertisement

Ekipamentu ne‘ebé la konsege utiliza mak hanesan, Heat exchanger (tampaung modelu nakloke) unidade  ida ho presu $1,900.00, Double Jacket, unidade  ida ho presu $1,900.00, Packing Machine ZX series pic automatic, tolu ho presu kada unidade $23.500, sub totál  $70.500, mákina sona kafé, unidade  ida ho presu $7,000.00, water test kit, unidade rua ho presu kada unidade $18,600.00, sub totál $37,200.00, Alat ukur kadar alkohol (Refractometer wine arm 103) unidade rua ho presu kada unidade $450.00 sub totál $900.00, alat ukur kadar air (Spectrameter, Sm1701Bm no Mc7825G), unidade tolu ho presu kada unidade $750.00, sub totál $2,250.00, alat digital salt meter, unidade rua ho presu kada unidade $650.00, sub totál $1,300.00, Cooking Tank (Ss-304 Dof), unidade ualu ho presu kada unidade $2,000.00, sub totál $16,000.00, Heat Exchanger (tampaung modelu nakloke), unidade  ida ho presu $2.150.00, asesores unidade ida ho presu $2,400.00, ho totál  $143,500.00.

Arguidu António da Conceição “Kalohan”, halo aprovasaun ba CPV ho númeru 70840, iha 30 fulan-Juñu 2014, no halo aprovasaun rekizisaun ba pagamentu iha loron 04 fulan-Novembru 2014, ne‘ebé MF simu iha  loron 24 fulan-Novembru 2014, no ikus mai MF emite duni TPO iha loron 18 fulan-Dezembru 2014 ho montante $191,000.00 maski iha realidade ekipamentu kompañia Kaninuk Star, unip Lda, seidauk fornese.

Hafoin rona arguido ADC, Tribunal adia hikas julgamentu ba loron seluk hodi kontinua rona arguido sira seluk.

Audensia julgamentu prezide husi juiz kolektiva Maria solana, Ana Paula Fonseca, Ivan,  Ministériu Públiku reprezenta husi prokurador Rogerio Viegas no arguidu sira hetan asistensia legal husi Defensor Públiku no Advogadu Privadu Pedro Camoes, Januario Martins,Cancio Freitas no Manuel Sarmento. (car)

 

Advertisement

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending