Connect with us

Polítika

Tinan-48 Disolusaun ASDT bá FRETILIN, Tempu Ona Hasai Povu hosi Ki’ak ho Mukit

Published

on

Hatutan.com, (11 Setembru 2022), Díli- Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Marí Bin Amude Alkatiri, afirma atu dignifika tinan 48 loron transformasaun  ka “disolusaun” ASDT bá FRETILIN, maka tempu ona atu hasai povu hosi mukit no kiak bá moris dignu tuir prinsípiu ukun rasik an.

Lee Mós : Somotxo, Rui Araújo, Luis Lobato ho Osório Florindo Sai Hosi Membru CCF

Sekretáriu Jerál Partidu Frente Revolucionário do Timorense Independente (FRETILIN), Marí Bin Amude Alkatiri. Foto/Elio dos Santos da Costa

Marí Bin Amude Alkatiri hateten, iha tinan 48 bá kotuk (11 Setembru 1974) deside taka ka disolve  ASDT no harii FRETILIN ho hanoin oinsá atu lori naroman bá povu tomak, signifika hasai povu hosi nakukun no situasaun ne’e halo povu rasik hatan ho determinasaun tamba situasaun iha momentu ne’eba defisil tebes.

Naran ida maubere naran ida komun iha zona mambae, kolonial sira bolu povu ne’e maubere no lia-fuan maubere hetan transformasaun sai fali identidade povu nian, sai fali forsa ida ho dinámika sosial kultural antropológika no polítiku no hili ida-ne’e para fó dignidade bá povu.

Advertisement

“Ohin ita lori hikas naroman bá povu tamba liu tiha tinan 20 restaura independénsia ho rekursu oin-oin, ita seidauk konsege hasai povu hosi kiak no mukit, liuliu hosi nakukun tamba ne’e maka ita hahú hikas,” Marí Alkatiri hateten iha nia  diskursu iha selebrasaun loron transformasaun ASDT-FRETILIN iha CCD, Domingu (11/09/2022).

Alkatiri hatutan, situasaun iha 1975 difisil, ASDT mate tiha hodi hamoris hikas FRETILIN ho razaun ida tamba ASDT nu’udár asosiasaun ida ne’ebé moris hosi revolusaun, loron 25  fulan-Abríl iha Portugál mak loke kondisaun. Bainhira iha ona katak ameasa forsa externa no interna iha intensaun atu hadau rai Timor-Leste ASDT iha tempu ne’ebá halo kontaktu ho partidu sira seluk liuliu UDT para kria movimentu ka frente ida para reprezenta timoroan hotu patriota no nasionalista atu bele reziste ba invazaun ida ne’e.

“FRETILIN moris para atu prepara povu tomak bá defende Timor-Leste no luta ba independénsia,” Nia subliña.

Bainhira forsa Indonézia, forsa Soeharto nian hahú tama hosi fronteira okupa Atabae iha 28 Novembru 1975, CCF deside proklama independénsia unilateral no saudozu Francisco Xavier do Amaral mak proklama.

Ho proklamasaun independénsia ne’e atu fó kbiit tomak bá povu ida ne’e atu hatudu bá mundu tomak katak povu ida ne’e biar ki’ik, mukit no kiak hakarak independénsia.

Advertisement

Luta rezisténsia ba liberta rai Timor hosi forsa invazaun lori tinan 24 hahú husi 18  fulan-Outubru 1975 uainhira forsa sira hahú tama iha Balibo too  restaura  independénsia iha loron 20 fulan-Maiu 2002, ne’e hatudu Timor-Leste liu tiha ona luta ida iha tinan barak nia laran.

“Ita liu tiha ona luta ida, iha ne’ebé ita-nia mártires no eroi sira fó sira-nia sakrifísiu tomak too mate para ita bele banati tuir sira la’ós para atu mate, maibé hasai povu hosi kiak no mukit,” Alkatiri dehan.

Tuir nia, FRETILIN moris no boot, haburas nia an iha povu nia leet tamba ne’e FRETILIN agora tenke fila bá povu nia leet haburas nia an,  tun bá povu nia leet identifika líder naturais, katuas, ferik no foin-sa’e sira ne’ebé ho talentu no kriatividade ho kapasidade inovadór ka inovativu atu hametin hikas baze frentista FRETILIN ne’e hodi bele la’o ba oin.

FRETILIN Lulik

Segundu Jerasaun membru CCF, Lere Anan Timur. Foto/Elio dos Santos da Costa

Membru CCF segundu jerasaun Lere Anan Timur hateten, luta bá ukun rasik an lori lider no eroi barak nia sakrifisiu mak hetan ukun an, istória FRETILIN hotu-hotu hatene no partidu hotu-hotu iha Timor-Leste nia uma lisan mak FRETILIN no sira sei la haluhan.

FRETILIN hanesan partidu istóriku no lulik tenke lori nasaun Timor-Leste ba oin, ba naroman no moris di’ak povu maubere nian.

Advertisement

“FRETILIN mak povu no povu mak FRETILIN, nune’e tenke konta lolos istória para aban bairua jerasaun seluk labele mai inventa fali istória,” Lere Anan Timur hateten.

Jornalista: Vito Salvadór

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending