Connect with us

Nasionál

Timor-Leste Vota, Xanana: CNRT Mak Manan no Lú Olo Mós Garante FRETILIN Manan

Published

on

Hatutan.com, (21 Maiu 2023), Díli-Prezidente partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão ho prezidente partidu FRETILIN, Francisco Guterres “Lú Olo” ezerse ona sira-nia direitu votu iha ida-idak nia sentru votasaun ne’ebé besik sira-nia hela-fatin ka sira-nia suku.

Lee Mós : Xefe Estadu Husu Sidadaun Hotu-Hotu Ba Vota

Xanana Gusmão ne’ebé akompaña hosi nia oan-mane Kay Olo Gusmão ezerse direitu votu iha eleisaun parlamentár, 21 fulan-Maiu 2023, iha Sentru Votasaun Suku Balibar.

Advertisement

Lú Olo ne’ebé akompaña hosi nia espoza Cidália Mouzinho Nobre Guterres ezerse sira-nia direitu síviku ka direitu vota iha sentru votasaun EBC Faról, Díli. 

Prezidente FRETILIN, Francisco Guterres “Lú Olo” ho prezidente partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão, ezerse ona sira-nia direitu votu iha idaidak nia sentru votasaun, 21 fulan-Maiu 2023. Foto/Repro Espesiál

Prezidente partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão, hateten depois fulan ida la’o haree katak povu kolen tiha ona no povu kompriende saida mak CNRT halo iha tinan-10 kaer governasaun no paradu dadaun iha tinan sira ikus ne’e.

“Saida mak há’u hein mak CNRT manan, no klaru katak hotu-hotu husu bá ha’u tenke bá Primeiu-Ministru, ha’u simu nu’udár responsabilidade bá rai no povu ida-ne’e,” Xanana hateten.

Prezidente Partidu Frente Revolucionário Timor-Leste Independente (FRETILIN), Francisco Guterres Lú Olo, hateten desde prinsípiu FRETILIN garante  manan iha munisípiu hotu iha territóriu nasionál tamba iha mudansa barak ne’ebé akontese durante ukun.

Hafoin vota, Lú Olo deklara nia kontente tamba iha sentimentu para atu manan no sentimentu para hametin Estadu Timor-Leste nian hodi harii nasaun, sentimentu para atu hametin pás no estabilidade hodi kontribui bá dezenvolvimentu iha país ida-ne’e.

Lú Olo hatutan, programa partidu FRETILIN nian ko’alia ona iha kampaña no hakarak atu lori FRETILIN ba vitória para garante buat ne’ebé promete bá povu.

Advertisement

Lú Olo hateten FRETILIN iha nia aliadu (PLP ho KHUNTO) ne’ebé hamutuk iha plataforma entendimentu tamba ne’e FRETILIN sei bá ukun hamutuk ho sira, maibé ba governasaun inkluziva depois de eleisaun mak sei deside.

Xanana ho Lú Olo husu bá povu tomak atu nafatin ezerse direitu demokratiku, tamba ida ne’e mak reflete Estadu Direitu Demokratiku.

“Ha’u husu pás, estabilidade no dook hosi violénsia bá militante no simpatizante partidu CNRT tomak, tamba ha’u hatene CNRT sei manan no labele halo provokasaun oin-oin, festa demokrasia atu ema hotu-hotu kontente,” Xanana hateten.

Lú Olo mós husu bá eleitór sira  hotu atu kontīnua ba vota hodi ezerse direitu síviku hanesan sidadaun hodi ajuda Timor-Leste la’o bá oin ho sira-nia kontribuisaun direita iha eleisaun.

Rezultadu survey hosi institutu Matadalan Survey & Peskiza ka Matadalan Survey & Research Institute (M-SRI) ne’ebé fó sai tiha ona iha loron 4 fulan-Abríl 2023, hatudu, katak maioria ka 49.00% respondente vota ka hili partidu CNRT no 60,25% respondente hakarak Xanana Gusmão mak Primeiru-Ministru períodu 2023-2028.

Advertisement

Survey dahuluk M-SRI nian ho tema “Survey Pre-Eleitorál Elektabilidade Partidu Polítika Ne’ebé Sei Kontesta iha Eleisaun Parlamentár 2023” ho nia baze tuir dadus eleisaun prezidensiál 2022 ho total eleitór 859.613 iha Munisípiu 13, Sentru votasaun 1.200, Estasaun votasaun 1.500, la inklui eleitór sira iha diaspora 852.500.  

Iha survey ne’e M-SRI ninia ekipa survey sira koloka pergunta bá respondente sira; Karik eleisaun halo agora, ita sei vota ba partidu saida?

Baze bá pergunta ne’e respondente sira 400 iha Munisípiu 13 ho persentajen 49.00% vota bá CNRT, 25% respondente vota bá FRETILIN, 5.25% vota bá KHUNTO, 5.50% vota bá PD, 3.50% vota bá PLP, 0.25% vota bá PUDD, 1.00% vota bá PVT (Partidu Os Verdes Timor), 0.25% vota bá APMT, 0.25% la deside, 2.50% la hateten sai, no 7.50 mak la responde.

Hosi respondente 49.00% fó razaun hili partidu CNRT  ho nia kompozisaun mak 20.25% hili CNRT tanba vizaun, misaun no programa partidu klaru, 17,50% nu’udár militante, membru no simpatizante, 14.00% koñese figura ne’ebé influensia hosi partidu, 10,50% resposta seluk, 8.50% gosta ideolojia partidu, 6.25% hatene partidu nia istória, 6.25% partidu iha esperiénsia Governa, 5.75 família nia partidu favoritu, 5.50% iha relasaun família ho prezidente no kuadru partidu, 5,25% la hatene.

Hosi sorin seluk, rezultadu suvey hosi Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste (APFTL) ne’ebé publika iha loron 18 fulan-Abríl 2023, hatudu katak joven sira-nia preferénsia hili partidu CNRT ho persentajen 39,9, hili partidu FRETILIN (28,5%), hili  Partidu Demokrátiku (18,3%), hili partidu KHUNTO (5,7%) no respondente 7,6% hili seluk.  

Advertisement

Survey Alumni Parlamentu Foninsae Timor-Leste ne’e hahú hala’o hosi fulan-Fevereiru to’o fulan-Abríl 2023 ne’ebé envolve respondente juventude na’in-350 hosi munisípiu 11.

Survey APFL nian ne’e hatudu mós katak razaun joven sira deside hili partidu polítiku ho porsentajen 37,89 tanba figura, 37,58% deside hili partidu politiku tanba vizaun, 13,68% tanba istoria no seluk 10,88%.

 Jornalista : Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending