Connect with us

Polítika

Lere Deklara Nia Mak Fó Informasaun bá Somotxo Kona-bá Planu Demisaun

Published

on

Hatutan.com, (05 Juñu 2023), Díli-Lideransa Troika FRETILIN nu’udár mós Segundu Jerasaun membru Komité Sentrál FRETILIN (CCF), Tito Critovão da Costa “Lere Anan Timur” deklara iha reuniaun alargada CCF nian iha Tower, Fatuhada, Díli, katak, nia mak fó informasaun bá José Agostinho Sequeira “Somotxo” kona-bá planu atu halo demisaun hasoru Somotxo, Rui Maria de Araújo, Luis Lobato ho Osório Florindo.

Lee Mós : FRETILIN Halo Enkontru Reflesaun Maratona no Rekoñese Derrota iha ElPar 2023

Tenente Jenerál (reformadu), Tito Cristóvão da Costa “Lere Anan Timur”. Foto/Elio dos Santos da Costa

Iha enkontru lideransa troika ho membru CCF no kuadru importante sira partidu FRETILIN nian iha salaun Tower, Fatuhada, Díli, Domingu (4/6/2023), lideransa troika ka komisaun organizadora bá enkontru ne’e la konvida Somotxo, maibé nia marka prezensa tanba simu konvite direta hosi Lideransa Troika FRETILIN, Lere Anan Timur.

Iha enkontru ne’ebé prezide hosi lideransa Troika FRETILIN, Marí Alkatiri, Francisco Guterres “Lú Olo” no Lere Anan Timur, la koalia ajenda kona-bá planu atu halo demisaun bá militante na’i-4 ne’e, maibé Lere pronunsia katak nia duni mak fó informasaun bá Somotxo no husu Somotxo mós partisipa iha reuniaun ne’e atu bele inteira planu sira iha relasaun atu halo demisaun bá sira.

Advertisement

Iha reuniaun ne’e Lere Anan Timur deklara katak José Agostinho Sequeira “Somotxo” nia kontribuisaun bá FRETILIN dezde luta libertasaun nasionál, boot liu membru CCF sira seluk.

Biban ne’e, José Agostinho Sequeira “Somotxo” hateten, tuir loloos, nia laiha ona direitu atu partisipa iha reuniaun nível konsellu polítiku no membru ativu CFF nian ne’e, tanba nia rasik, oras ne’e, hanesan ona eis membru CCF no militante baibain. Maibé, tanba konvida hosi lideransa Troika FRETILIN, Lere Anan Timur, katak, nia (Somotxo) tenke partisipa mós iha reuniaun ne’e, tanba ninia kontribuisaun bá partidu FRETILIN hahú kedan prosesu luta ukun-rasik aan mai to’o ohin loron, boot liu membru CCF sira seluk.

“Ohin, troika hanesan halo sensura oitoan. Sensura signifika dehan katak, sé mak fó informasaun. Entaun, Jenerál Lere  Anan Timur, ohin, koalia, ha’u! ha’u maka fó informasaun informasaun bá Somotxo, no ha’u mak bolu nia mai partisipa iha reuniaun ne’e, tanba kamarada sira ne’ebé tuur iha ne’e, ninia sakrifísiu la’ós hanesan Somotxo. No ha’u hatete bá nia, para labele sai hosi FRETILIN, tanba nia tenke hanoin ninia maluk sira mate ne’e, ho ninia família ne’ebé mós mete-mohu bá defende FRETILIN no defende ukun rasik aan,” José Agostinho Sequeira “Somotxo” haktuir mensajen Lere Anan Timur nian bá jornalista sira.

“Jenerál Lere Anan Timur publikamente ko’alia ida-ne’e, mno ha’u koalia nafatin ida ne’e, iha ha’u nia pozisaun,” tenik Somotxo.

La Diskute Kona-bá Demisaun

Advertisement

Eis Membru CCF, José Agostinho Sequeira Somotxo. Foto/Elio dos Santos da Costa

Iha Sábadu (03/06/2023), haleu tuku 16:00 lokraik Otl  to’o tuku 19:00 kalan Otl, lideransa sira Troika FRETILIN nian, kompostu hosi prezidente troika no atuál Sekretáriu jerál Mari Alkatiri, prezidente Francisco Guterres “Lú-Olo”, no Lere Anan Timur, hanesan membru Segunda Jerasaun CCF halo enkontru ida.

Iha informasaun katak, rezultadu hosi sorumutuk ne’e katak, CCF planeadu atu demite ka hasai eis membru CCF na’in-haat mak hanesan, Luis Lobato, José Agostinho Sequeira “Somotxo”, Rui Maria de Araújo ho Osorio Florindo. Ho nune’e, iha kalan haleu tuku 22:00 Otl, eis membru CCF na’in-haat ne’e, halo kedan konferénsia imprénsa liuhosi média, hodi fó reajen no ho sira-nia pozisaun bá desizaun ne’ebé atu mosu bá sira. 

Desizaun atu atu halo demisaun bá eis membru CCF no militante nain-haat ne’e la konsege, (karik muda bá tempu seluk), tanba iha reuniaun traballu ne’ebé hala’o iha Domingu (04/03/2023), CCF hala’o de’it avaliasaun sira kona-bá eleisaun parlamentár foin lalais.

“Loloos, ohin ne’e, akontese. Depende ami nia sala. Ami nia sala ne’e to’o ona iha ne’ebé? Maibé, kala seidauk haree sala ne’e, atu pecat, ka atu expulsa hosi partidu ne’e mak seidauk. Rezolusaun seidauk sai. Ne’ebé, ami hein, ami sei halo tán, halo tán, depois fali ami nian sala ne’e boot ona para pecat, kala sira pecat ona,” Somotxo haktuir .

Somotxo dehan, sé desizaun bá demisaun ka espulsaun ne’e mak ohin akontese duni, sente katak, nia mós sai vítima ida, tanba hetan expulse hosi CCF. Maibé, nia la hatene objetivu loloos, no hanesan militante sente mós dúvida, tanba militante de’it mós bele espulsu.

Durante avaliasaun kona-bá rezultadu eleisaun parlamentár 2023 nian bá FRETILIN nia “derrota” ne’e, Somotxo kontínua aprezenta sira-ninia proposta tolu nu’udár ezijénsia bá lideransa atuál maka, husu atu halo auto-demisaun (rezigna aan rasik), halo kongressu extra-ordináriu, no eleisaun direta. Maibé, atuál deputadu FRETILIN  iha kinta-lejislatura ne’e mós dehan, sé de’it mak eleitu ka eleje hosi kongresu, ka atu foti de’it mós, ohin kedan, sira tenke kontra, tanba Somotxo haree katak, sira-nia objetivu foti malu ka eleje malu atu lidera ne’e, manán. Maib’e, sé la manán, konserteza, sira-nia ekipa prevee tiha ona.

Advertisement

“Ami prevee uluk kedas, para atu troka lideransa. Ne’e mak ha’u dehan bebeik katak, lideransa atuál, la’os alternativu para fó vitória FRETILIN nian. Akontese mós, ita seidauk komprende. Ne’ebé, ami sei kaer nafatin ida ne’e, ami nia liafuan ho derrota FRETILIN ninian. Ida ne’e, hanesan buat ida ke ema nein, tilun diuk hotu. Tán ida ne’e maka, la’ós fásil bá ami, nein fásil bá sira,” Somotxo hateten.

CCF Hatán bá Somotxo ho nia Grupu

Membru CCF, José Manuel “Nakfilak”. Foto/Elio dos Santos da Costa

Portavós no atuál membru ativu CCF, José Manuel “Nakfilak” hatán, partidu boot hanesan FRETILIN hatene oinsá mak atu fó solusaun bá nia problema rasik. Tanba ne’e, reuniaun CCF nian  ne’e nu’udár reuniaun traballu.

José Manul Nakfilan informa katak reuniaun ne’e la koalia kona-bá prosesu demisaun bá eis membru CCF nain-haat tanba ne’e, la’ós órgaun, la halo deliberasaun ida.

“Ami ohin la diskute kona-bá ida ne’e. Imi rona solusaun saida?. Organizasaun iha nia regras, iha nia estatutu, iha nia rejimentu, iha buat lubuk ida  tenke konsidera. La’ós ema ida to’o mai reklama, seluk mai reklama, bainrua, seluk mai husu tán, depois, ita tenke responde. Regras iha para ita la’o,” José Manuel Nakafilak hateten

José Manuel Nakfilak dehan, partidu nia laran mosu ideia kontroversial ne’e normál. Ne’e demokrásia. Horibainhira mak organizasaun boot ida, laiha diverjénsias no opinioens. Ne’e dinámiku organizasaun nian.

Advertisement

Membru CCF ne’e mós konsidera deklarasaun hirak hato’o hosi eis membru CCF nain-haat liuhosi konferénsia imprénsa iha fatfatin, ne’e, ‘ilegál’, tanba fatin loloos atu halo kontestasaun ruma ne’e iha Sede CCF, Comoro-Díli.

“Klaru! Partidu iha nia sede ka lae. Imi bá haree took, kuandu partidu rejistu ne’e, tau iha ne’ebé. Sede nasionál iha ne’ebé?, iha Otél, iha restaurante, iha kampu futeból, iha ne’ebé? Sede ninian iha komite sentrál ne’ebá, iha Comoro. Fatin iha. Okey. Ne’e mak ohin ha’u dehan, organizasaun iha nia regras, iha nia prinsípius, iha nia estatu para atu lori ita,” José Manuel “Nakfilak” afirma tan.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending