Connect with us

Nasionál

Komisaun A Identifika Dokumentu Selebrasaun Kontratu Sosa no Faan Rezidénsia Fulolo

Published

on

Hatutan.com (25 Setembru 2023), Díli– Komisaun A Parlamentu Nasionál trata asuntu Lejizlasaun no Justisa, foin lalais ne’e, halo fiskalizasaun bá Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) hodi haree besik liu tan servisu sira ne’ebé gasta orsamentu Estadu nian iha Oé-Cusse.

Lee Mós: “Fa’an” Rezidénsia Fulolo, Notariadu RAEAO Konsidera La Prienxe Rekezitu

Uma Estadu ka Rezidénsia Autoridade RAEOA nian iha área Fulolo, aldeia Sanane, Suku Costa, Sub-Rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambeno (RAEAO). Foto/Lázaro Pereira Quefi

Mezmu seidauk publika rezultadu fiskalizasaun ne’e, Prezidente  Komisaun A PN, Patrocíno Fernandes do Reis, hateten durante fiskalizasaun ne’e komisaun A identifika iha duni selebrasaun kontratu kona-bá fa’an no sosa rezidensia Fuilolo  entre prezidente atuál RAEOA, Arsenío da Paixão Bano ho antigu  prezidente RAEOA atuál Sekretáriu Jerál partidu FRETILI, Marí Alkatiri

Membru PN hosi Bankada CNRT ne’e husu públiku atu akompaña rezultadu fiskalizasaun iha relatóriu Komidaun A ne’ebé sei aprezenta iha Plenária  PN iha tempu badak.

Advertisement

“Ha’u hanoin iha RAEOA akontese  erru barak.  Buat sira-ne’e, ami sei hato’o iha ami nia relatoriu no ita-boot jornalista sira bele haree buat ne’ebé ami ladún kontenti mak tanba prezidente RAEOA desvia uituan  hosi ami nia vizita mais labuat ida tanbá Estadu la depende bá ema ida, sira seluk ne’ebé iha ne’ebá nafatin fó informasaun sira ne’e hotu,” Deputadu Patrocínio  Fernandes dos Reis haktuir bá jornalista sira iha Sala Bankada CNRT-PN, Segunda (25/09/2023).

Entretantu iha fiskalizaun foin lalais ne’e komisaun A la konsege hasoru malu ho Prezidente RAEOA, Arsenío Bano tanba halo hela lisensa annual iha Austrália.

“Ami  bá RAEOA atu haree de’it problema administrasaun públika, laiha buat seluk. Administrasaun públika ita-boot sira hatene katak bainhira ita ko’alia kona-bá administrasaun públika mak  problema birokrasia no  enkuadramentu legál,” Patrocíno  Fernandes dos Reis hateten.

“Ami haree hotu,  ami iha hotu informasaun kona-bá sira ne’e ne’e mak ohin ha’u dehan depois mak imi haree iha relatoriu iha duni selebrasaun kontratu ida entre Prezidente Autoridade RAEOA  ho antigu prezidente autoridade RAOA, mais bá komisaun konsidera ne’e kontratu ne’ebé nulu tanba tuir lei ne’e kodigu sivíl hateten atu halo selebrasaun kontratu liuliu bá propriedade  Estadu nian la’ós propriedade estadu nian maibé propriedade privadu sira mós kona-bá selebrasaun kontratu ida atu validu mak kuandu notáriu mak halo bainhira norariu la halo mak la sertifiká kontratu ida-ne’e mak kontratu ne’e nulu,” Patrocíno hateten.

Molok ne’e,  Kuarta 16 fulan-Agostu 20203, Prezidente Autoridade RAOA, Arsénio da Paixão Bano, konfirma katak investimentu bá rezidénsia Fulolo ne’e osan mai hosi fundu espesiál dezenvolvimentu nian no ema bele sosa tanba Lei mak fó dalan ka regula atu oinsá osan bele tama fila-fali ba Kofre RAEOA nian.

Advertisement

Arsénio Bano hakarak klarifika katak, rezidénsia iha Fulolo ne’e dala-ruma ema barak rona sala informasaun tanba tuir loloos ne’e rezidénsia ne’e investimentu públiku-priváda RAEOA nian.

Iha loron 21 fulan-Agostu 2023, Diretór Konservasaun Notariadu RAEOA, José Ase Neno Colo, hateten bá Hatutan.com katak Serbisu Konservasaun Notariadu Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambeno (RAEOA) seidauk halo kontratu definitivu bá promessa kompra no venda ka “fa’an” uma Estadu iha área Fulolo, aldeia Sanane, Suku Costa, Sub-Rejiaun Pante Makasar entre atuál PA, Arsénio Paixão Bano ho Mari Bim Amude Alkatiri, tanba konsidera la prinxe rekezitus.

Diretór Konservasaun Notariadu RAEOA, José Ase Neno Colo bá Hatutan.com  via telefónika esplika, dokumentu sira ne’ebé Autoridade aprezenta bá parte Notariadu maka karta justifikasaun ka rekomendasaun hosi Diretór Terras no Propriedade Rejionál nian, tau hamutuk ho karta promessa kompra no venda entre parte rua.

Lee Mós: CAC Halo Hela Averiguasaun bá Prosessu “Fa’an” Uma Estadu Fulolo

Jornalista Estájiaria : Zita Menezes

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Hatutan.com Manán Prémiu Foto Jornalístiku Di’ak Liu Ba Tinan 2026

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading
Advertisement

Trending