Connect with us

Internasionál

Xanana Apela Nasaun Hotu Hamutuk Buka Solusaun Ne’ebé Lori Pás bá Povu Ukránia

Published

on

Hatutan.com, (16 Juñu 2024), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, apela bá nasaun hotu-hotu iha mundu atu hamutuk buka solusaun no dalan di’ak liu hodi la’o tuir no bele lori pás bá Ukránia ho nia povu.

Lee Mós: Zelenskyy Agradese Povu Timor-Leste Apoiu Soberania no Integridade Territoriál Ukránia

Primeiru-Ministru fó-sai apelu ne’e durante intervensaun iha sesaun plenária simeira Pás nian iha Ukránia, ne’ebé hala’o iha Bürgenstock, Suíça, Domingu (16/06/2024).

Advertisement

PM Xanana Gusmão kaer-lima ho Prezidente Ukránia, Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy hafoin partisipa sesaun plenária Simeira Pás nian iha Ukránia, ne’ebé hala’o iha Bürgenstock, Suíça, Domingu (16/06/2024). Foto/Espesiál.

“Ha’u sei hato’o ha’u-nia intervensaun badak, foku bá iha mensajen ida kle’an, umildemente ha’u husu ita hotu-hotu atu halo diskusaun no ko’alia hamutuk hodi buka solusaun no dalan di’ak-liu atu ita bele la’o tuir ho mekanizmu ida ne’ebé bele lori pás bá Ukrânia ho-nia povu,” Hatutan.com sita intervensaun Xanana Gusmão iha komunikadu imprensa.

Iha lia-fuan abertura, Xanana Gusmão hato’o obrigadu tanba Timor-Leste (TL) bele hetan oportunidade atu fahe perspetiva kona-bá pás, liuliu hato’o obrigadu bá Prezidente Konfederasaun Suiça, Viola Amherd ne’ebé konvida atu mai partisipa iha konferénsia Simeira Pás nian ida-ne’e.

Xanana Gusmão dehan, Timor-Leste kompriende kle’an kona-bá sofrimentu ne’ebé povu Ukránia enfrenta ho ninia kauza ne’e mai hosi konflitu ne’ebé akontese. Tanba ne’e, Xanana konta katak, Timor-Leste mós enfrenta situasaun kona-bá invazaun no okupasaun, no povu Timorense sei kontinua rai hela memória nakukun nian kona-bá funu, ne’ebé sei moris nafatin iha povu ne’e ninia memória.

“Hosi ami-nia esperiénsia, ami aprende katak, ami labele hakotu funu ne’ebé hetan apoiu makaas hosi nasaun sira iha Osidentál. Nasaun sira-ne’e mak baibain ko’alia ona kona-bá importánsia hosi direitu internasionál no mós orden sira ne’ebé sempre bazeia bá regra,” Xanana Gusmão konta-tuir.

Nia sita, buat ne’ebé halo povu TL mantein nafatin atu kontinua luta no mate maka esperansa, katak hafoin funu sei moris iha órden mundiál foun ida ne’ebé promovidu iha momentu ne’ebá. Maibé, infelizmente, nia hatutan, hafoin funu durante tinan 24-nia laran, no agora hafoin TL hetan tiha independénsia, buat ne’ebé povu ne’e haree maka mundu ida ne’ebé nakonu ho dezórden no konflitu boot-liu kompara ho antes.

“Direitu internasionál mak sai nu’udár baze bá pás no orden globál. Maibé, orden ida-ne’e tenke aplika uniformamente iha nasaun ida-idak, no nasaun hotu-hotu tenke kumpre. Oras-ne’e daudaun, ita kontinua haree aplikasaun seletivu bá direitu internasionál. Ita haree nasaun barak mak kontra makaas okupasaun ne’ebé akontese iha nasaun ida, atu labele akontese mós iha nasaun seluk,” nia hateten.

Advertisement

Tuir Xanana Gusmão, dala barak, nasaun sira ne’ebé proklama kona-bá santidade hosi direitu internasionál mak nasaun sira ne’ebé sempre halo violasaun bá direitu internasionál ne’e rasik. 

Tanba ne’e nia dehan, bainhira iha kompromisu atu asegura pás no seguransa internasionál, maka tenke aplika duni direitu internasionál ho konsistentemente, la ho aplikasaun seletiva, no halo tratamentu bá konflitu hotu-hotu ho-ninia importánsia hanesan.

Hanesan oradór iha simeira importante ne’e, Xanana Gusmão apela katak, hotu-hotu iha obrigasaun morál atu bele aborda, buka solusaun no haree hodi tau-matan bá konflitu hotu-hotu hanesan.

“Oras-ne’e, kuaze iha funu hamutuk 65 ne’ebé akontese hela iha mundu tomak. Maski funu hirak ne’e dook hosi ita-nia nasaun, maibé ita labele taka matan bá sira. Ita tenke mantein prinsípiu ho promesa justisa iha direitu internasionál hodi alkansa pás,” nia apela.

Ikus-liu Xanana Gusmão hakotu ninia mensajen ho apelu bá hotu-hotu atu hanoin fila-fali kona-bá pontu hirak ne’ebé iha bainhira kontinua diskusaun, no ida ne’ebé importante-liu maka hanoin fila-fali bainhira ida-idak fila-hikas bá ida-idak nia nasaun.

Advertisement

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Internasionál

PM Xanana Husu Haforsa Diálogu no Páz Ba Estabilidade Rejionál

Published

on

By

Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli— Primeiru-Ministru Repúblika Demokrátika Timor-Leste (PM-RDTL), Kay Rala Xanana Gusmão, haktuir hikas importánsia pás no haforsa diálogu hodi garante dezenvolvimentu sustentável liután iha rejiaun ASEAN tomak.

(more…)

Continue Reading

Internasionál

Timor-Leste Marká Tán Istória Ida Tama ASEAN, Ramos-Horta Husu Hametin Dame, Servisu Maka’as ho Onestidade

Published

on

By

Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli– Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten  loron 26 fulan-Outubru 2025 marka tán istória ida bá Timor-Leste sai membru plenu  ASEAN bá dala-11, nune’e husu povu no Governu hametin nafatin dame no tenke servisu makaas ho ónestidade. 

(more…)

Continue Reading

Internasionál

Tribunál Manila Deklara Arnie Teves Jr “Inosente” husi Asasinatu Omisídiu iha 2019

Published

on

By

Hatutan.com,  (15 Jullu 2025), Dili--Tribunál Manila, Segunda  (14/07/2025),  hatama ona deklarasaun “La sala” (inosente)  ba eis reprezentante Negros Oriental Arnolfo Arnie Teves Jr iha nia kazu omisídiu ba alegasaun omisídiu iha Negros Oriental iha tinan 2019.

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending