Connect with us

Saúde

(HOAX) Ema Mate iha HNGV Tanba Laiha Ai-moruk

Published

on

Hatutan.com, (20 Juñu 2024), Díli—Ikus-ikus ne’e espalla informasaun oioin iha plataforma mídia sosiál katak pasiente ho númeru aas mate iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) tanba laiha ona ai-moruk ka estoke out ai-moruk tama ona iha faze ida grave tebes.

Lee Mós: HNGV Enfrenta Problema Overload Pasiente no Estoke Out Ai-moruk 11%

Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV, sigla portugés). Foto/Tome da Silva

Informasaun hirak ne’e mós sai ona baze bá partidu polítiku sira balu, ema balun no organizasaun la’ós governu nian balu  akuza no kondena kapasidade Governativa IX Governu Konstitusionál nian, liuliu kondena  Ministra Saúde (MS), Élia A.A dos Reis Amaral laiha kapasidade.

Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapéutiku iha HNGV, Vidal de Jesus Lopez, bá jornalista sira iha nia servisu fatin iha HNGV, Kinta (20/06/2024), hateten, iha duni pasiente balun mate, mas la’ós barak hanesan informasaun espekulativu ne’ebé espalla iha plataforma  media sosiál no la’ós mate tanba ai-moruk laiha. Nune’e, HNGV konsidera informasaun sira-ne’e la refleta bá faktu ka hoax.   

Advertisement

Dadus husi HNGV nian katak  pasiente balun mai HNGV halo tratamentu no baixa la konsege salva sira-nia vida tanba kondisaun moras tama ona iha kategoria grave, balun  moras tanba fatór idade,  no balun hetan moras iha de’it uma tau ai-moruk tradisionál no labele ona mak foin lori mai HNGV mas tarde loos ona.

Seluk fali, pasiente balun hetan asidente karreta no motór ho pankada maka’as iha ulun ka iha isin-lolon (balun tohar maka’as no balun ulun nakfera). Nune’e,  bainhira evakua mai halo tratamentu iha HNGV la konsege salva nia vida.   

Tuir dadus ne’ebé HNGV rejista mós katak iha  moras besik 10 mak sai kauza ba númeru pasiente mate iha HNGV mak hanesan;  

  1. Severe asphyxia ( bebe foin moris  ne’ebé sofre is boot to’o mate)
  2. Stroke hormogia ( strok ka isin-maten)
  3. Multi organ failure
  4. Pulmonary tuberculozy (TBC)
  5. Cardiac arrest ( Fuan para )
  6. Respiratory failure
  7. Septy choek
  8. Death before arrival (termu ne’ebe doutór sira uza ba ema ne’ebe mate ona antes to’o iha HNGV ka durante iha prosesu transportasaun mate ona)
  9. Intrauterine fetal death ( labarik ne’ebe mate iha inan nia kabun laran)

Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapéutiku iha HNGV, Vidal de Jesus Lopez. Foto/Tome da Silva

“Moras besik 10 ne’e mak sai top 10, hanesan kauza ba pasiente mate,  mate ne’e, iha top 10, dala ruma balun mai mós mate ona iha dalan bainhira trnasporta ka evakua mai HNGV,” portavós Ekipa Integradu Saúde (EIS), Vidal de Jesus Lopez hateten.

Karaterístika husi moras hirak ne’ebé kauza ba ema maten ho idade husi idade zero (0) to’o tinan 75. Ezemplu moras IUFD (Intrauterine fetal death )  labele  define labarik sira ne’ebé mate iha nian kabun-laran, dala ruma mós kauza tanba bebé  ne’ebé afeta ona fo’er ka konsumu ona foer iha inan nia kabun bele provoka mate.

Ezemplu seluk mós ba pasiente sofre moras multi órgaun failure ( MOF) husi órgaun ne’ebé iha isin-lolon, hanesan kakutak, aten, pulmaun  kuandu órgaun hirak ne’e falla, mak sei la responde bainhira konsumu ai-moruk no  bainhira kategoria ona grave mak bele kauza ba mate.

Advertisement

Bainhira pasiente baixa ona iha sala intensivu ka ICU, tuir  Vidal de Jesus Lopez, iha ona kategoria grave, signifika bele salva ka lae, entre mate no moris, maske iha espesialista barak  halo esforsu hotu nune’e bele salva ema nia vida, maibé depende mós ba resposta husi isin bainhira konsumu ai-moruk.

Kona-bá moras tensaun alta, Vidal Lopez esplika 95% sidauk bele identifika kauza ne’e husi saida maibé 5% bele hateten katak literlmente mai husi problema rins, no mós fatór genetik bainhira iha família ruma ne’e sofre ona moras tensaun alta to’o kauza bá mate, posibilidade ba oan sira atu hetan moras ne’e no mós moras refere bele sai fatór ba moras seluk hanesan stroke, serangan jantung.

Dadus husi HNGV iha trimestre dahuluk  hahú husi fulan-Janeiru to’o fulan-Marsu 2024, rejista pasiente mate hamutuk 456 no  númeru mortalidade iha HNGV sei tuir iha padraun global tuir sasukat barak hanesan rekursu material no umanu,.

Aleinde ne’e mós  dadus  husi fulan-Jullu tinan 2023 to’o fula- Marsu tinan 2024 ne’e, HNGV rejista kazu mortalidade hamutuk 1.348.

Atu sukat nnúmeru ema mate iha mundu tuir rekizitu  medisina tenei uza base of evidance, dadus ne’ebe sai tenke uja indikadór, ne’ebe tenke tuir (gross death rate (GDR) ho Net death Rate (NDR), ne’ebe hanesan  indikadór ida hodi sai sasukat bá servisu ospitalidade, ekipamentu, rekursu umanu no seluk ne’ebe iha.

Advertisement

Jornalista : Leopoldina de Carvalho

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Saúde

Ministra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha

Published

on

Hatutan.com, (11 Fevereiru 2026), Díli-Ministra Saúde (MS), Élia A.A. dos Reis Amaral,  dezmente informasaun husi Komisaun Juri Rekrutamentu PNTL 2025 ne’ebé dehan reajente laiha tanba ne’e adia teste médiku ba kadete PNTL na’in-400.

(more…)

Continue Reading

Saúde

Prezidente Ramos-Horta Dehan Imposivél Evita Kazu Moras Dengue iha Timor-Leste

Published

on

Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli- Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, dehan imposivél atu evita moras dengue iha Timor-Leste tanba komunidade sira so’e lixu arbiru.

(more…)

Continue Reading

Saúde

Iha HNGV, Família Kous De’it Pasiente Moras Dengue Tuur iha Kadeira Hodi Baixa no Hetan Tratamentu

Published

on

Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli-Númeru kazu moras dengue  ne’ebé loron ba loron rejistu iha  Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), aumenta ba beibeik. Nune’e, espasu no faislidade sira iha sala emerjénsia  kuaze la sufisiente.   

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending