Connect with us

Polítika

Bankada PD husu IX Governu Halo Reflexaun no Buka Solusaun bá Povu Nia Preokupasaun

Published

on

Hatutan.com, (08 Jullu 2024), Díli- Bankada Parlamentár Partidu Demokrátiku Parlamentu Nasionál, Segunda (08/07/2024), hola pozisaun hodi fó sira-nia deklarasaun politíka liga ho situasaun atuál Timor-Leste nian iha mandatu IX Governu Konstitusionál nian.

Lee Mós: Setór Saúde Problema Tanba Inkapasidade Governasaun Xanana iha Planeamentu no Jestaun

Membru PN husi Bankada Partidu Demokrátiku (PD), deputadu António da Conceição ‘Kalohan’. Foto/Dok.Tome da Silva.

Membru Bankada PD, António da Concecão ne’ebé aprezenta deklarasaun polítika Bankada PN nian ne’e haktuir ho reflexaun kritiku ida mós bá ukun Partidu CNRT no PD nian rasik hodi haree mós bá problema sira ne’ebé mak nafatin halo povu tomak preokupa ho intensaun atu hafanun IX Governu bele buka dalan atu hadi’a nu’udár resposta bá povu nia halerik.

Deklarasaun  Bankada PD ne’e atu halo introspesaun bá rezultadu  no dezafiu ukun primeiru ano nian iha uma fukun ida-ne’e no mós ukun ne’ebé mak hala’o liuhosi liña Ministériu sira atu kumpri programa IX Governu nian nu’udár kontratu polítiku ne’ebé mak halo ho povu.

Advertisement

Governu da-sia mosu, tuir Bankada PD nia espetativa katak  nu’udár alternativa atu hala’o kompromisiu sira hadi’a povu nia moris. Maské nune’e, ukun primeiru anu nian la fasil atu sai duni alternativa. 

Deputaud António da Conceição haree katak  problema lubun ne’ebé nafatin sai dezafiu hodi lori uma fukun ida-ne’e lakon nia kredibilidade no dignidade nu’udár orgaun soberanu tanba komportamentu  lideransa  meza ne’ebé maka la demostra sentidu  responsabilidade hodi mós halo aktu  konsertasaun  politíka di’ak hodi tane interesse sira Estadu nian. Parlamentu Nasionál mak sentru atu halo politíka bá nasaun ida-nee nia dezenvolvimentu no nia progresu.

Tuir mai Bankada PD temi problema sira ne’ebé povu sei hasoru to’o ohin loron.

  1. Setór Saúde
  2. Setór Edukasaun
  3. Presu sasan iha merkadu no nia kualidade

Aliende problema sira ne’ebé afeta diretamente povu nia moris problema boot seluk mós afeta hela funsionamentu instituisaun sira estadu nian:

  1. Oportunidade servisu iha izolamentu funsionáriu kompetente subtituisaun  pesoál inkapasidade ho razaum  ejizensia  partidária
  2. Seriédade membru Governu sira nian atu identifiká problema, halo analiza kritika hodi buka fó solusaun ne’ebé sei menus
  3. Konsentrasaun poderes bá Governante balun hodi tutela responsabilidades lubun
  4. Ezersisiu funsaun sobre-karegadu  hanesan Vice-PM no mós Ministru Kordenadores.

“Probelmas lubun ne’ebé ita sei bele halo lista, maibé Bankada PD hakarak foti de’it asuntu  balun ne’e nu’udár meiu ida atu loke tán perpestiva hodi iha tempu ne’ebé mak Governu hahú dadaun hela preparasaun OJE-2025 bele mós halo nafatin análize bá situasaun atuál hodi kurizi saida mak bele kurizi atu nunee OJE-2025 bele sai Orsamentu ida bá dezenvolvimentu no bá povu no halo mudansa,” Deputadu António da Concecão hateten.

Bankada Governu ne’e haktuir  setór sosiál importante rua ne’ebé mak oras ne’e maiória povu lamenta. Situasaun Saúde iha Timor-Leste hanesan moras ida ne’ebé tama dadaun bá faze agonia.

“Sé laiha medida politíka ida ne’ebé forte  sei nafatin sakrifiká ita nia povu. Ita sempre rona lamentasaun  katakOspitál sira menus aimoruk iha mudansa  pesoál ne’ebé la konsidera ema competeni sira hola mós responsabilidade iha servisu sira iha Ospitál hodi halo afastamentu polítiku bá médiku di’ak sira sai hosi Ospitál ema mate nab-naban tanba laiha aimoruk,” Nia afirma.

Advertisement

Setór edukasaun hanesan mós setór xave hodi prepara gerasaun futuru nasaun nian monu dadaun ona. No forma edukasaun ne’ebé mak ohin loron la’o iha  rai sei halo nasaun mout iha loron ruma.

“Tanba nia oan sira ita prepara atu rona ordem hosi patrão no la hanorin sira atu sai ema ne’ebé hatene husu, buka hatene di’ak, no hanoin ho hanoin kritiku. Iha edukasaun ita mós sei hasoru problema professores, problema kapasidade. Edukasaun presiza iha politíka Nasionál ne’ebé ajusta ho ita nia politíka,” Nia hateten.

Bankada PD mós preokupa ho área ekonómia, Timor-Leste nia ekonómia ida importasaun. Folin sasan sira aas hodi hasusar povu kbiit la’ek nia asesu bá nesessidade básika  Governu laiha kapasidade atu kontrola sasan nia folin la hola medida politíka bá povu.

Vise-Ministru Asuntu Parlametár , Adérito Hugo da Costa hateten, deklrasaun polítika iha momentu ida-ne’e hanesan reflesaun, ne’ebé ké IX Governu mós halo ninian  reflesaun ho profundu ultimu reflesaun mak IX Governu halo iha jornada orsamentu iha ministériu Finansa ne’ebé tekníku sira aprezenta balansu tinan ida nian ministériu hotu-hotu nian no frakeza no dezempeñu sira seluk no IX Governu sei halo mós avalisaun konkreta.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending