Connect with us

Edukasaun

MSSK ho Chega Lansa Módulu Chega!

Published

on

Hatutan.com, (28 Fevereiru 2025), Díli -Ministériu  Ensinu Superior, Siénsia no Kultura (MESSK) hamutuk ho Sentru Nasional Chega, Insitutu Públiku (Chega, I.P) halo lansamentu ba  Módulu Chega! ba dosente sira iha Ensinu Superior.

Lee Mós: UN PBC Apresia Ho Servisu Centro Chega! Kona-bá Prosesu Harii Dame Iha TL

Ministériu Ensinu Superior, Siénsia no Kultura (MESSK) hamutuk ho Sentru Nasional Chega, Insitutu Públiku (Chega, I.P) halo lansamentu ba Módulu Chega! ba dosente sira iha Ensinu Superior. Foto/Tome da Silva

Iha loron 28 fulan Fevereiru 2025 Centro Nacional Chega!I.P parseria ho GIZ-SAUP (Southeast Asian University Partnership for Peacebuilding and Conflict Transformation) organiza serimónia Lansamentu Livru “Módulu Chega! Manuál ba Dosente Paz no Konflitu, Istória no Memória, Direitus Umanus no Justisa Tranzisional” iha salaun Konferénsia Centro Chega iha Antigu komarka Balide-Dili.

Atividade lansamentu ho objetivu jerál mak “Memória istórika prezerva no promove, entidade públika no sosiedade sensivel ba valór direitus umanus” nune’e objetivu espesífiku mak matéria edukativu no fasilidade eziste ona ba entidade públika no sosiedade atu aprende istória no espresa valór direitus umanus” atu banati ba artigu 7, parágrafu 3 dekretu lei kona-ba Sentru Chega! katak Centro Chega! iha oportunidade atu estabelese protokolu kooperasaun no kolaborasaun ho entidade internasionál sira ho objetivu ba promove no troka esperiénsia, hametin institusionál, harii kapasidade nune’e mós objetivu sira seluk ne’ebe benefísiu di’ak ba atinje Sentru Chega! ninia misaun hodi hatán ba knar iha Dekretu lei ne’ebe atribui mai Sentru Chega! hodi uza metodolojia sira ensinu nian atu ema hotu bele hatene istória Timor-Leste periodu 1974-1999.

Advertisement

Sentro Nacional Chega!I.P estabelese ona kooperasaun di’ak ho Ministériu Ensinu Superior no Kultura hahú iha  2018 ho atividade edukativu sira inklui formasaun ba dosente sira kona-ba Chega! no Justisa Tranzisionál, Workshop sira no mós Seminar sira.

Iha 2024 Centro Nacional Chega! I.P. extende Memorandum of Understanding (Nota de Entendimentu) ho Ministériu Ensinu Superior, Siénsia no Kultura (MECC) hodi bele servisu hamutuk ba integra Chega! iha Materia Edukasaun ba Ensinu Superior iha Instituisaun Ensinu Superior sira.

Ministru Ensinu Superior Siénsia no Kultura (MESSK), Jose Honório da Costa Perreira Jeronimo hateten dala barak ema ko’alia maibé ko’alia ho istória ne’ebe la-loos tanba ne’e mak Chega iha inisiativa di’ak servisu hamutuk ho Ensinu Superior halo módulu ida no hetan apoiu hosi governu Alemaña prodús módulu ne’e.

Módulu ne’e rasik se entrega ba Ensinu Superior sira tantu universitáriu no mós institutu sira atu ho módulu sira bele introdús Timor-Leste nia istória ba ita nia estudante sira iha nivel universitáriu ne’e importante tebes hanesan Timoroan Ita tenke hatene Timor nia istória ida ne’ebe loss ho loloos.

“Ita mós tau iha kurríkulu nasionál Ensinu Superior atu tinan ida ne’e hahú introdús istória ba ita nia joven sira iha universitáriu,” Ministru José Honório da Costa Perreira Jeronimo dehan.

Advertisement

Iha Fatin hanesan Diretór Ezekutivu SNC, Hugo Maria Fernandez hato’o rekomendasaun ba Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura agora hein atu governu halo polítika ida atu introdús kurríkulu ida ne’e kona-bá istória, direitus umanus, justisa tranzitória no mós edukasaun pás.

“Ba oin ami se kontinua koopera ho Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura, bainhira hein polítika ne’e mosu ami halo hela formasaun ba dosente sira iha universitáriu sira nune’e mós sira prontu ona atu introdús matéria ne’e iha sira nia universidade,”  Hugo Maria Fernandez hateten.

Chega agora atu halo ne’e mak kontinua komunika no halo diskusaun ho Ministériu atu halo lalais polítika ida bele realiza sai ba kurríkulu nasionalmente iha nivel universitáriu sira bele hamorin matéria ida ne’e.

Módulu ida ne’e la’os ba de’it estudante sira ne’ebe mak estuda kona ba Siénsia sosiál polítika nian maibé enjeñaria, agrikultura, ekonomia no sira seluk tan tenke aprende istéria ne’e hotu tan ida ne’e mak husu ba Ministru atu iha desizaun ida atu hotu-hotu aprende módulu ida ne’e.

Ba Ensinu Báziku Ministériu Edukasaun, Chega ho INFORDEPE integradu tiha ona iha kurríkulu ba II, III siklu revé tiha ona no komesa hanorin ona tanba ne’e iha tinan ne’e profesór sira hamutuk 5000-ital mak tuir ona formasaun kona-bá oinsá mak atu hanorin módulu foun ne’e.

Advertisement

Jornalista Estajiáriu : Lazaro Pereira Quefi

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending