Connect with us

Polítika

CNRT Halo Enkontru Avalisaun, Membru CPN-CDN Kestiona Publikasaun Manifestu husi Ministru Agio Pereira iha Média Sosiál

Published

on

Hatutan.com, (23 Setembru 2025), Díli—Partidu Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timorense (CNRT, sigla portugés), Segunda-kalan (22/09/2025), halo enkontru ida hodi diskute no halo avaliasaun bá membru Governu sira ho membru Parlamentu Nasionál sira-nia  atitude no prestasaun servisu durante ne’e.

Lee Mós: EDITORIÁL: Krítika ida Ba Publikasaun Manifestu Ne’ebé Oras Ne’e Espalla iha Rede Sosiál, Entre Interese Estadu ka Ajenda Seluk?

Partidu CNRT halo enkontru avaliasuan, Segunda-kalan (22/09/2025). Foto/Hatutan.com

Enkontru ne’ebé prezide husi prezidente CNRT atuál Primeiru-MInistru Kay Rala Xanana Gusmão ne’e partisipa husi estrutura Komisaun Polítika Nasionál (CPN, sigla portugés)  ho esturura Konsellu Diretiva Nasionál  (CDN) hodi halo mós konsolidasaun, nune’e mós  rona relatóriu husi membru Bankada CNRT iha Parlamentu Nasionál.

Iha enkontru ne’e maioria membru CPN ho CDN aprezenta ba Kay Rala Xanana Gusmão ho Sekretáriu Jerál  partidu CNRT, Francisco Kalbuadi Lay, kona-bá lamentasaun atetudi Ministru Prezidensiál Konsellu Ministru, Hemenegildo Pereira no Embaixadór no Reprezentante Permanente Timor-Leste ba Organizasaun Nasaun Unida (ONU) iha Nova Iorke, Dionísio Babo Soares, ne’ebé halo publikasaun manifestu iha rede sosiál hodi kritika fali Governasaun ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru (PM), Xanana Gusmão no aprezenta komuniasaun ida espekulativu iha rede sosiál atu minimiza Governu.

Advertisement

Fontes kredivel husi partidu CNRT ne’ebé husu atu la bele publika nia identidade ne’e informa ba Hatutan.com katak, iha tmepu badak partidu CNRT sei foti desizaun “sansaun” ba Ministru Hermenegildo Pereira ho Embaixadór Dionísiu Babo Soares, tanba kontribui espalla informasuna falsu iha rede sosiál kona-bá grupu mafia transnasionál ne’ebé deskunfia envolve membru Governu ida, liuliu iha relasaun ho buska no apreensaun ba jogu online no online scamming iha Otél Oe-Upu, Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), foin lalais ne’e.

Fontes ne’e hateten, tuir entendimentu membru CPN no CDN partidu CNRT sira katak tuir loos membru Governu buka hatene kle’an iha parte kompetente sira, liuliu Servisu Nasionál Intelijensia (SNI) ho Polísia Sientifika Investigasaun Kriminál (PCIC) atu buka hatene verasidade no faktu envolvimentu membru Governu iha rede jogu online no online scamming iha Otél Oe-Upu Oé-Cusse. Tanba ne’e, halo membru CPN ho CDN no membru Parlamentu Nasionál husi Bankada CNRT sira la kontente no kondena maka’as.

Iha Xanana nia oin membru CPN ho CDN sira konteta atetude Ministru Hermenegildo Pereira nian tanba espllla informasaun falsu ba li’ur hodi dezakredita flai Governu ne’ebé nia rasik hola parte nu’udár Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru.

Membru CPN ho CDN sira mós aprezenta sira-nia lamentasaun ba Kay Rala Xanana Gusmão nu’udár prezidente partidu CNRT no nu’udár Primeiru-Ministru kona-bá enkontru Hermengildo Pereira nian ho lider opozisaun ka Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri iha nia rezidénsia.

Foin lalais ne’e, Ministru Hermenegildo Pereira públika iha nia konta Facebook privadu hodi hlao públiku mós hakfodak.

Advertisement

Prezidente Partidu CNRT Xanana Gusmão lidera enkontru avaliasuan partidu CNRT, Segunda-kalan (22/09/2025). Foto/Hatutan.com

Tuir mai sita kompletu narativa sira ne’ebé Ministru Hermenegildo Pereira públika iha nia Facebook ho titulu  MANIFESTU IDA BA DEFENDE TIMOR-LESTE

## Bolu ba Patriota hotu, Estudante sira, no Defensor Demokrasia nian

*Sidadaun Timor-Leste nian, tempu desizaun boot nia ona to’o.*

Ita-nia nasaun domin tama iha krus dalan perigoza liu husi independensia. Ameasa boot liu ba ita-nia dame, ita-nia demokrasia, no ita-nia soberania rasik la iha ita-nia fronteira sira—maibe iha ita-nia instituisaun laran, halo aat ba ita-nia estadu nia fundasaun sira.

## INIMIGU IHA LARAN NO LIUR

Grupu ida husi ofisial koruptu sira loke portaun ba sindicatu krime transnasional sira husi Cambodja, Malaisia, Macau, no Hong Kong. Kriminal estranjeiru sira ne’e la mai hanesan konquistador ho exersitu, maibe hanesan koruptor ho mala osan raan nian. Sira kompra sistematikamente ita-nia instituisaun sira, ita-nia lei sira, no agora buka kompra ita-nia governu rasik.

Advertisement

*Evidensia klaru no kondena:*

Aviaun privadu sira tun iha ita-nia aeroportu sira lori la’os pasajeiru, maibe *osan $11 millaun iha cash—sanulu resin pakote korupsaun nian entrega ho protesaun governu nian, livre husi inspesaun ho dekretu ofisial. Ne’e de’it parte ki’ik husi **osan $45 millaun* ne’ebe liu ba ema sira-nia liman ne’ebe sei fa’an ita-nia nasaun nia klamar. Funsionariu aeroportu sira haree ho sira-nia matan rasik trafiku korupsaun ne’e ho laran metin. Ofisial governu sira haksolok ho sira-nia ganhu kriminal, planeia atu fahe millaun sira ne’e bainhira sira kaer kargu aas liu iha ita-nia rai.

Escritoriu Nasoens Unidas nian ba Droga no Krime haruka alerta ameasa ne’ebe nunka akontese molok, identifika Timor-Leste hanesan alvu ba infiltrasaun estratejiku husi krime organizadu transnasional. Ita-nia peskiza hatudu krime ne’e nia penetrasaun: rede jogo illegal, operasaun osan susu, rede trafiku umanu, no sentru cyber-scam ne’ebe funsiona ho protesaun estadu nian.

## KAPTURA ITA-NIA ESTADU

Kriminal sira ne’e la de’it subornu ofisial sira—sira *kaer ita-nia instituisaun sira*:

Advertisement

– Sira halo aat ba ita-nia sistema legal, hanesan iha sabotajen deliberadu ba extradisaun Arnolfo Teves, ne’ebe elementu kriminal sira iha ita-nia sistema justisa luta atu proteje terrorista ida to’o momentu ikus.

– Sira infiltra ita-nia korpu regulador sira, fo sira-nia an lisensa falsu atu opera empreza kriminal sira.

– Sira estabelese enklave protejidu sira ne’ebe sira trafiku umanu, na’ok identidade, no halo operasaun fraude eskala industrial ne’ebe atinje ema inosente sira iha mundu tomak.

– Sira tau operativu sira ho kredensial diplomatiku falsu iha nivel aas liu governu nian, reivindika imunidade husi prosekusaun bainhira sira koordenada atividade kriminal sira.

*Ne’e la’os korupsaun—ne’e konquista liu husi investimentu diretu estranjeiru kriminal.*

Advertisement

## AMEASA BA ITA-NIA FUTURU

Kriminal sira ne’e la buka governa—sira buka *iha ita*. Sira haree Timor-Leste hanesan sira-nia estadu mafia pesoal, ne’ebe:

– Ita-nia labarik sira sai visiadu ba sira-nia plataforma jogo

– Ita-nia oan feto sira esplora iha sira-nia rede prostituisaun

– Ita-nia oan mane sira trafiku atu servisu iha sira-nia fabrika fraude

Advertisement

– Ita-nia ekonomia sai makina osan susu ba krime global

– Ita-nia lei sira eziste de’it atu proteje sira-nia empreza kriminal

– Ita-nia soberania sai komodidade atu fa’an no sosa

*Ne’e futuru ne’ebe sira kompra ho sira-nia millaun sira. Ne’e futuru ne’ebe ita tenke rejeita.*

PCIC Halo Investigasaun ba Jogu Online

Advertisement

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hateten,  preokupasaun jogu online la’ós Polísia Nasionál Timor-Leste  maka atu halo investigasaun, maibé  pertense  bá Polísia Sientifiku Investigasaun Kriminál (PCIC).

PM Xanana haktuir bá jornalista sira hafoin remata vizita kortejia bá Komandu Jerál PNTL, Tersa (23/09/2025), katak  kazu  jogu online akontese tiha ona iha Oe-Upu, RAEOA no kaputura ona na’in bá jogu sira ne’e,  tanba ne’e nia konsidera jogu online  laiha ona.

Nia afirma iha Oé-cusse  kaer tiha ona ema sira ne’e duni tiha ona, maibé dehan katak mosu tan agora ne’e mosu halo nusa fali.

“Entaun    imi  hakarak hatene katak, agora tenke duni fali, ajente Polisia sira maka bá  atu buka tuir ka ne’e insitisaun ida nia servisu, maka hanesan PCIC  nia servisu. Ha’u fó ezemplu  uluk  kaer na’ok de’it manu PCIC bá kaer, ida-ne’e kualidade  PCIC?,”  PM Xanana afirma.

Husi sorin seluk, Ministru Interriór Francisco da Costa Guterres hateten,  jogu online iha prosesu investigasaun, la bele ko’alia bebeik kona-bá ivestigasaun tanba iha ona ivestigasaun.

Advertisement

“Primeiru-Ministru ko’alia tiha ona ne’e, katak husik institusuan seluk hanesan PCIC maka halo hela  invetigasaun bá jogu online ne’e, la’ós hotu-hotu atu bá haree leisuk,” Ministru Francisco da Costa Guterres afirma.

Ekipa Hatutan.com

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending