Polítika
CNRT, PD ho KHUNTO Submete Projetu Lei Halakon Pensaun Vitalisia ho Efeitu Retroativa
Published
5 months agoon

Hatutan.com, (19 Setembru 2025), Díli– Bankada Parlamentár CNRT, PD ho KHUNTO, Sesta (19/09/2025), submete projetu lei halakon totál pensaun vitalisia ho efeitu retoativu.
Lee Mós: Bankada Parlamentár Lima Konkorda Halakon Pensaun Vitalísia

Esbosu projetu lei halakon totan pensaun vitalisia ho efeitu retoativu ne’ebé submete husi Bankada CNRT, PD ho KHUNTO ba meza PN. Foto/repro
Efeitu retroativu iha ámbitu eliminasaun pensaun vitalísia ba eis-titulár sira, refere ba implementasaun regulamentu foun ne’ebé fó impaktu bá direitu no regalia ne’ebé eis-titulár sira hetan antes. Karik proposta Bankada CNRT, PD ho KHUNTO nian ne’ebé aprova iha PN no promulga husi Prezidente Repúblika, maka eliminasaun pensaun vitalísia ho implementasaun retroativu, eis-titulár órgaun estadu sira ne’ebé antes ne’e simu ona pensaun bele hetan impaktu (la simu tan ona) inklui entrega hotu patrimoniu Estadu nian ne’ebé durante ne’e sira utiliza.
Pontu importante balu kona-ba efeitu retroativu
Aplikasaun ba regulamentu foun pensaun vitalisia ho efeitu retroativu permite atu regulamentu foun sira aplika ho retroativu, nune’e direitu sira ne’ebé fó uluk bele hetan revogasaun ka mudansa no nia impaktu ba eis-titulár órgaun Estadu sira ne’ebé antes ne’e simu ona pensaun vitalísia bele hetan impaktu diretamente hosi implementasaun efeitu retroativu ne’e.
Orsamentu ka patrimoniu Estadu nian ne ebé durante ne’e aloka ba eis-titulár sira órgan estadu nian sira bele aloka filafali ba nesesidade sira ne ebé urjente liu, hanesan edukasaun no saúde, ne ebé sei fó benefísiu liu ba públiku nia moris di ak.

“Konsisténsia ho deklarasaun Bankada Governu nian, kona-bá projetu atu halakon totál pensaun vitalisia, projetu lei ne’e ami submete tiha ona bá meza Parlamentu Nasionál no favór meza baixa mós hamutuk para ita haree,” membru Parlamentu Nasionál husi Bankada CNRT Patrocinio Fernandes, deklara iha nia intervensaun plenária PN.
Iha fatin hanesan Vise-Prezidente Parlamentu Nasionál Alexandrino Afonso Nunes ne’ebé lidera´meza PN hateten, “Iha meza iha projetu lei rua, konvida prezidente komisaun A mai iha oin hodi baixa hela, prosesu tuir mai sei la’o tuir kalendáriu ne’ebé maka iha,”.
Projetu lei ne’ebé Bankada CNRT, PD no KHUNTO, submete bá meza PN hateten katak, inisiativa lejislativa ne’e ho objetivu atu garante sustentabilidade finansa públika no prinsípiu konstitusionál bá igualdade liuhusi halakon benefísiu vida tomak no priviléjiu desproporsionál ne’ebé fó bá eis-titulár kargu públiku no órgaun soberania sira.
Ho evolusaun demokrátiku no hametin instituisaun estadu nian, komprende katak sidadaun sira ne’ebé kaer kargu públiku tenke sujeita ba regra sira seguransa sosiál nian ne’ebé hanesan ho traballadór sira seluk.
“Tanba ne’e, proposta ida-ne’e buka atu asegura ekuidade, justisa sosiál, no responsabilidade fiskál liuhosi revoga provizaun legál sira ne’ebé kria pensaun vitalísia no benefísiu permanente sira seluk, ho efeitu retroativu bá Primeira Lejislatura,” sita iha koenteudu projetu lei halakon total pensaun vitalisia ho karater retroativu ne’ebé Bankada CNRT, PD no KHUNTO submete bá meza PN.
Konsidera prinsípiu konstitusionál igualdade nian no nesesidade atu garante uzu responsável ba rekursu públiku sira, sai hanesan imperativu atu halakon benefísiu vida tomak ne’ebé antes ne’e fó ba Deputadu no Eis-Xefe Órgaun Soberanu sira, ho efeitu retroativu ba Primeira Lejislatura.
Iha loron 17 fulan-Setembru 2025, Bankada FRETILIN mós submete esbosu lei pensaun vitalisia bá meza Parlamentu Nasionál hodi bele halo diskusaun iha plenária tuir ajenda ne’ebé maka determina ona.
Aprová ho Unanimidade Pedidu Urjénisa bá Projetu Lei Rejime Juridiku Seguransa Sosiál, Titulares Orgaun Soberania
Parlamentu Nasionál liuhosi plenária extraórdinariu, Sesta (19/09/2025), aprová ho unanimidade pedidu urjénsia bá projetu lei nú.10/VI (3a) Rejime Juridiku, Seguransa Sosiál, Titulares, Orgaun Soberania ho votu á-favór 59 kontra zero no abstensaun zero.
“Rezultadu votasaun bá projetu lei nú.10/VI (3a) Rejime Jurídiku, Seguransa Sosiál, Titulares, Orgaun Soberania ho votu á-favór 59, kontra zero no abstensaun zero, pedidu urjénsia pasa ho unanimidade,” hateten Vise-Prezidente Parlamentu Nasionál Alexandrino Afonso Nunes iha plenária PN.
Deputada Bankada FRETILIN Nurima Ribeiro Alkatiri iha deklarasaun bankada nian rekoñese katak projetu lei ne’e halo urjénsia hodi hatán bá ezijénsia situasaun ne’ebé hasoru, nune’e iha falta ruma nakloke bá kontribuisaun hotu-hotu nian atu iha lei ida-ne’ebé di’ak liu no reprezenta parte hotu-hotu nian hanoin, liuliu ezijénsia sosiédade nian ho interese estadu no povu nu’udár sentru bá PN nian dezisaun.
“Asuntu ida-ne’e presiza imediata, sé ita kontinua ho ritmu baibain, ita sei lakon tempu no povu sei terus liután, ita iha PN tenke hatudu katak ita rona povu no halo reasaun lalais projetu lei ne’e aprezenta tanba iha nesesidade urjente iha sosiédade,” Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri hateten.
Xefe Bankada PLP Maria Angelina Sarmento hateten, Bankada FRETILIN ho PLP aprezenta ona, pedidu urjénsia tuir artigu 97, nune’e husu atu iha pedidu urjénsia ne’e bele hetan votasaun konsensual atu bele halo andamentu bá diskusaun lei pensaun vitalisia nian.
Iha fatin hanesan Deputada Bankada KHUNTO Olinda Guterres hateten, ko’alia kona-bá pedidu urjénsia lalika kait bá kait mai, joven sira kuandu mai halo demostrasaun iha ne’e ema ida la kanta, agora aprová, projetu ne’e kategoria bá pedidu urjénsia ka lae.
“Muda bá loron 25 Setembru ne’e, ha’u hakarak ohin ne’e halo hotu kedan dala ida para pensaun ka saida ne’e hotu karik hotu tesik ne’ebá, ne’e para lalika halo ulun moras tán, povu terus oinsá, ita mós tenke terus hanesan povu,” Deputada Olinda Guterres tenik.
Xefe Bankada PD, Deputadu Manuel Noronha Henrique sekunda mós Bankada CNRT, katak avansa bá vota karatér urjénsia, depois bá futuru maka haree nian prosesu sira.
Jornalista : Zita Menezes
You may like

PNTL La Tolera Militante ParPol Sira Perturba Ordén Públiku

Polémika Eleisaun Komissáriu CAC, PN Inisia Lei Kuórum no Espera Ramos-Horta Promulga

Hili Komisáriu CAC Foun Presiza Konsensu Bankada Parlamentár

Hapara Konstrusaun UKL Tanba Dada Bandeira CNRT, Xefe Suku Serelau Hato’o Keixa bá PDHJ

PD Apoia Horta iha Eleisaun Segunda Volta Tanba iha Razaun Haat

PNTL Detein Autór Na’in-rua Distúrbiu iha Sede CNRT
Polítika
Komisaun B Sei Buka Faktu Diskriminasaun iha Rekrutamentu Kadetas Foun PNTL
Published
19 hours agoon
06/02/2026
Hatutan.com, (06 Fevereiru 2026), Díli- Komisaun B Parlamentu Nasionál ba asuntu Negosiu Estránjeiru, Seguransa no Defeza, sei buka tuir faktu sira ne’ebé deskonfia iha pratika diskriminasaun ne’ebé mosu iha prosesu rekrutamentu ba kadetas foun Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL).

Hatutan.com, (02 Fevereiru 2026), Díli– Prezidente Komisaun A Parlamentu Nasionál ba asuntu Konstituisaun no Justisa, Deputadu Natalino dos Santos, husu Governu atu tau atensaun ba asesór internasionál sira ne’ebé hala’o servisu iha liña ministeriál sira tanba lei barak mak asesór sira trava hela.
Polítika
Bankada CNRT Kritika Primeiru-Ministru ho Membru Governu Sira Sa’e Karreta Luxu iha Povu Barak Sei Mukit
Published
2 weeks agoon
23/01/2026
Hatutan.com, (23 Janeiru 2026), Díli- Membru Parlamentu Nasionál husi Bankada CNRT, Virginia Ana Belo, kritika Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ho nia membru Governu sira ne’ebé daudaun ne’e sa’e karreta luxu iha povu ne’ebé barak sei mukit.

Rekrutamentu Kadetes PNTL Diskriminativu, Ministériu Interiór ho Komandu PNTL Dezobediénsia Ba Desizaun Tribunál

Komisaun B Sei Buka Faktu Diskriminasaun iha Rekrutamentu Kadetas Foun PNTL

PNTL Kaptura Suspeitu JG ho UF Ba Kazu Violasaun no Koasaun Seksuál

Kandidatu Ajente PNTL Na’in-50 Submete Keixa Ba PDHJ

Deskonfia, Familiarizmu iha Rekrutamentu Kadetes Foun PNTL

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Dili4 days agoOfisiál Mídia SEKOMS Impede Jornalista Hatutan.com Halo Kobertura iha RTTL,E.P
Nasionál1 week agoKonferénsia Imprensa Konjunta Albanese-Xanana, SEKOMS “Limita” Liberdade Imprensa
Nasionál1 week agoPM Anthony Albanese Husu Governu Timor-Leste Aumenta Traballadór Timoroan Ba Na’in-10.000
Justisa & Krime4 days agoTribunál Rekursu Deside Estadu Selu Kompensasaun bá Gil da Costa “Puto Naldo Rei”, Antigu Prezidente RTTL,E.P
Nasionál1 week agoPM Xanana Aprésia Hatutan.com Kestiona Liberdade Imprensa iha SEKOMS Nia Oin
Saúde1 week agoIha HNGV, Família Kous De’it Pasiente Moras Dengue Tuur iha Kadeira Hodi Baixa no Hetan Tratamentu
Dili5 days agoAsidente Tráfiku iha Área Eskola UNAMET, Joven Na’in-rua Lakon Vida
Saúde1 week agoPrezidente Ramos-Horta Dehan Imposivél Evita Kazu Moras Dengue iha Timor-Leste














