Connect with us

Ermera

Autoridade Lokál Laiha Koñesimentu Kona-bá Komunidade Tesi Ai Fa’an Ba Fabrika Timor Globál

Published

on

Hatutan.com, (20 Juñu 2026) Railaco-Xefe Suku Lihu, Postu-Administrativu Railaco, Munisípiu Ermera, Bernardo dos Santos Babo, informa autoridade lokál laiha koñesimentu ba ai-maran ne’ebé komunidade tesi hodi faan ba fabrika Timor Globál. 

Ai-maran ne’ebé fabirika Timor Globál sosa husi komuniade sira hodi sunu tamun maek. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Kona-bá ai ne’ebé mak hatama ba iha fabrika Timor Globál liuliu ba iha  iha Aldeia Camaelpun, Suku Lihu, ami hanesan autoridade lokál laiha koñesimentu,” Xefe Suku Lihu, Bernardo dos Santos Babo, informa ba jornalista sira iha sede Suku Lihu, Sábadu (20/06/2026).

Xefe Suku Bernardo haktuir, komunidade sira tesi ai-maran iha mota laran sira ne’e no lori direita bá kompañia Timor Globál, liuliu ba sira ne’ebé loke hela fabrika maek iha suku ida-ne’e.

Ai-maran ne’e mós la mai  husi Suku Lihu de’it, mai mós husi fatin seluk hotu tanba tuir Xefe Suku Bernanrdo katak karreta barak mak nadodon tama mai, sira dehan  lori mai ne’e sira iha koñesimentu ona ba Floresta.

Advertisement

Nia hatutan, atividade intervensaun ne’e   diresaun floresta mak iha dever no obrigasaun atu bele halo intervensaun kona-bá ai ne’ebé lori mai hatama iha fabrika  Timor Globál.

“Tanba ohin dader mós Prezidente Repúblika fó sai iha televizaun, atu hateten ba ita-boot sira katak, ai ne’ebé mak hatama ba empreza ne’e, ai-maran ne’ebé monu kleur ona ne’e mak komunidade ba tesi. Maibe, ami la fó autorizasaun atu bele kado ai-matak hanesan ai-kaisote,  ai-run, no espesial ba ai-bubur, ai sira ne’ebé fó mahon bá ambiente ami la aturiza tesi”, Xefe Suku Lihu Bernardo informa.

Tanba ne’e, iha postu administrativu ida ne’e iha mós funsionariu ba floresta nian ne’ebé la fó autorizasaun tesi ai arbiru.

“Ai-maran ne’ebé monu iha mota kuak kompañia presiza hodi tamun maek ka atu halo oinsá mak sira ba kado, maibé sira la mai husu karta koñesimentu husi suku,” autoridade lokál ne’e preokupa.

Diresaun Floresta husi Nasionál no Munisípiu Ermera mak hasoru malu ona ho kompañia Timor Globál, depois sira ba direitamente haree dalaruma kompañia sei hetan sansaun kona-ba ida tesi ai la iha koñesimentu.

Advertisement

Xefe Suku Lihu, Bernardo dos Santos Babo.

“Maibé husi kompañia mós hateten katak sira sosa de’it, sira mós hanoin katak ema ne’ebé lori ai mai ne’e sira iha karta lisensa,  ne’ebé ita hein desizaun husi governu liuhusi Diresaun Floresta karik sira hetan sansaun, tanba autoridade ne’e mós seidauk fó karta ka autorizasaun para hatama ai-maran ba kompañia ida-ne’ebé mai loke fabrika maek iha ami nia suku rasik”, Bernardo hateten.

Nia salienta, desde diresaun floresta munisípiu mai ona nia fó sai ona avizu iha toa boot ba komunidade sira katak hahú bá oin labele hatama tan ai maran ba iha empreza Timor Globál no kompania mós la simu ona ai-maran. Karik ai sira ne’ebé iha fabrika hotu, regras tuir mai  sé mak hatama ai tenke iha karta lisensa.

“Sim, kona-bá fabrika maek sira mai fó koñesimentu katak sira sei loke fabrika maek iha suku ida-ne’e, maibé la’ós akumula produtu agrikultura husi li’ur de’it lae, sira sosa maek iha munisípiu sanulu-resin tolu iha Timor-Leste nia laran tomak. Ami mós apresia agradese tanba sira nia prezensa bele fó mós servisu komunidade iha suku ida ne’e inklui suku vizinu Leorema, Fahilebun Ulmera, ne’ebé mak iha ne’e no suku 9 iha servisu hotu iha  empreza ne’e”, Xefe Suku apresia.

Iha sorin seluk, traballador Timor Globál ne’ebé lakohi atu fó sai nia identidade haktuir, Ai-samtuku  sira ne’e empreza hola iha Munisípiu Ermera Postu-Administrativu Railaco laran, ai-sunu ne’e tesi kada  kilograma ida 0,10 sentavus. Ai ne’e komunidade sira mak tesi lori bá empreza Timor Globál hodi tetu  mak selu tuir kilograma.

“Ami traballadór sira servisu iha fabrika  Timor Globál  kuaze na’in-120, servisu iha ne’e 24 oras, iha ne’e fahe ba grupu tolu, grupu ida tama dader  tuku 07:00 Otl sai fali lokraik tuku 15:00 Otl, kontinua grupu rua tama fali sira sai iha kalan tuku 23:00 Otl,  grupu tolu tama fali sai iha dader tuku 07:00 Otl, selu tuir oras kada ema ida hetan $6 iha loron ida,”    traballadór ne’ebé   husu atu la bele  públika nia identidade haktuir.

Traballadór ne’e haktuir, empreza ne’e hahú nia konstrusaun iha fulan Janeiru tinan ne’e, no foin lalais ne’e mak loke hodi tetu kedas maek sira ne’e husi munisípiu sira hanesan Ainaro, Aileu, Likisa, Manufahi no seluk tan, maek kada kilograma ida 0,45 sentavus, produz hotu maran tiha kontinua lori ba iha Xina.

Advertisement

Ai-maran ne’ebé fabrika Timor Globál sosa husi komunidade sira. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Tuir observasun Hatutan.com iha fatin fabrika maek iha Aldeia Camaelpun, Suku Lihu, Postu-Administrativu Railaco, Munisípiu Ermera, empreza Timor Globál akumula ai-maran no ai-matak iha sira nia armajen produsaun maek ho kuantidade boot.

Ai ne’ebé uza makina tesi bada-badak tau butuk hamutuk hale’u iha armajen mak ai-samtuku, ai-teka, ai-bubur, ai-kakeu, ai-kafe, ai-dahak no seluk tan.

Ai-sunu sira ne’e  hatama ba sunu iha makina produsaun laran  hodi tamun ba maek ne’ebé akumula husi munisípiu sira fakar iha armajen, produz halo rahun maran hotu hafoin lori ba Xina.

Jornalista sira halo esforsu atu entrevista  empreza na’in, maibé la iha fatin. Nune’e foti númeru kontaktu ba empreza na’in, maibé parte sira dehan bele entrevista ida ne’ebé jere prodús maek nian iha Railaco, maibé jerente rasik la tama servisu.

Bainhira jornalista sira husu aturizasaun ba seguransa armajen Timor Globál produsaun maek nian hatan ona, hodi foti imajen ai-sunu no maek sira fakar haleu armajen ne’e, sidadaun Xineza ida falun an metin ho masker bandu no duni sai jornalista iha área armajen fabrika maek nian hodi dehan la iha lisensa labele tama.

Xineza ne’ebé duni sai jornalista sira ne’e, antes ne’e nia la uza masker, bainhira seguransa fó ona aturizasaun ba jornalista sira atu foti imajen mak nia foin uja masker no jaket taka ulun metin hamriik taka tiha fatin produsaun maek halo sinál liman silan, labele foti imajen. Maske traballador balun bolu nafatin media sira bele mai foti imajen, maibé Xineza bandu no hirus duni sai jornalista sira.

Advertisement

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ermera

Hadomi Ambiente no Labele Soe Fo’er Arbiru

Published

on

Hatutan.com, (21 Outubru 2024), Ermera- Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta husu komunidade hotu-hotu hadomi ambiente no labele soe fo’er arbiru tamba fó impaktu ba mudansa klimátika no saúde públika.

(more…)

Continue Reading

Ermera

Foin-sa’e 700 Partisipa Permayouth Camp ho Tema Kuda Bee Hamoris Komunidade

Published

on

Hatutan.com, (21 Outubru 2024), ErmeraFoin-sa’e hamutuk 700  partisipa iha Permayouth Camp 2024  ho tema “Kuda Bee Hamoris Komunidade” aprende matéria temátiku lima hanesan Toos uma hun, Posu filtrasaun, Teras, Debu no ikus liu mak Satan kedalaman.

(more…)

Continue Reading

Ermera

CI Sensibiliza Matadalan Jornalizmu Inkluzivu bá Jornalista Timoroan

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Maiu 2024), Ermera—Conselho Imprensa (CI) servisu hamutuk ABC Internasional Development, halo sensibilizasaun kona-bá matadalan jornalizmu inkluzivu bá jornalista timoroan sira na’in 23 durante loron rua iha Salaun Coperativa Café Timor Railaku, munisípiu Ermera.

(more…)

Continue Reading

Trending