Hatutan.com, (27 Juñu 2026), Lisboa – Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, Kinta (25/06/2026), a hala’o enkontru kortezia ho reitór no diretór universidade sira iha Portugal, inklui Universidade Católica, Universidade Nova de Lisboa, Fakuldade Direitu Universidade Porto, Coimbra no Braga, no mós Prezidente Institutu Medisina Legál, hodi diskute apoiu bá dezenvolvimentu rekursu umanu iha seitór justisa Timor-Leste nian.

PM Xanana halo enkontru ho universidade sira iha Portugal hodi rekomenda atu loke vaga ba estudante Timoroan sira iha área direitu. Foto/Média GPM
Komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu Sábadu-ne’e, revela katak Primeiru-Ministru Xanana Gusmão agradese bá apoiu ne’ebé Portugal fó durante prosesu konstrusaun Estadu Timor-Leste no destaka katak relasaun entre nasaun rua ne’e kontinua forte liu-hosi relasaun istóriku, kultura no lian komún.
Xanana hateten, maski Timor-Leste hetan independénsia ona durante tinan 24, nasaun sei enfrenta dezafiu tempu naruk iha área edukasaun, saúde no justisa, ne’ebé importante tebes bá dezenvolvimentu nasionál.
Governu daudaun implementa reforma komprensiva iha seitór judisiáriu, no formasaun kuadru jurídiku sai hanesan pasu importante ida atu garante susesu reforma ne’e. Ida hosi obstákulu bo’ot sira iha formasaun jurídika maka domíniu bá lian portugés.
Tanba ne’e, Governu aprova programa espesiál ida atu forma estudante hamutuk na’in 50 kada tinan iha fakuldade direitu sira iha nasaun lian Portugés nian, ho finansiamentu hosi Fundu Dezenvolvimentu Kapital Umanu.
PM Xanana mós hateten katak protokolu kooperasaun ne’ebé asina ona ho universidade sira iha Portugal permite estudante timoroan sira atu frekuenta kursu lisensiatura iha área direitu.

PM Xanana hasoru malu ho bolseiru Timoroan sira iha Portugal. Foto/Média GPM
Maibé, númeru vaga disponivel seidauk sufisiente atu atinji objetivu Governu nian atu forma jurista barak liu bá futuru.
“Tanba ne’e, husu bá universidade sira atu konsidera hodi aumenta númeru vaga bá estudante timoroan sira, nune’e bele aumenta númeru lisensiadu iha área direitu,” PM Xanana husu.
Xefe Governu apela mós bá instituisaun akadémika sira atu kolabora ho Fakuldade Direitu Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) hodi estabelese mekanizmu preparasaun apropriadu bá estudante sira antes tama iha universidade, liu-liu iha área jurídika no domíniu lian Portugés.
Xanana Gusmão konsidera investimentu iha formasaun jurista sira sei kontribui diretamente bá fortalesimentu sistema justisa no dezenvolvimentu institusionál Timor-Leste nian iha futuru.
Apela Bá Bolseiru Sira Estuda ho Seriedade no Disiplina
Iha biban ketak ida, Primeiru-Ministru Xanana Gusmão hato’o mensajen bá bolseiru sira Reforma Seitór Justisa iha Portugal atu aproveita ho di’ak oportunidade formasaun ne’ebé Governu oferese ona, estuda ho seriedade, dedikasaun, disiplina no responsabilidade.
Primeiru-Ministru fó-sai apelu ne’e durante enkontru ho bolseiru sira iha Lisboa ne’ebé organiza hosi Koordenadora Grupu Traballu Reforma Justisa, Lúcia Lobato no Vanessa Sereno ne’ebé durante ne’e akompaña no monitoriza prosesu estudu bolseiru sira nian.
Xefe Governu iha esperansa bo’ot bá jerasaun foun sira, no dezafia estudante sira atu remata estudu fila bá Timor ho preparasaun di’ak hodi partisipa ativamente iha konstrusaun Estadu, fortalesimentu instituisaun sira no promove dezenvolvimentu nasionál.

PM Xanana halo enkontru ho estudante Timoroan sira iha Portugal. Foto/Média GPM
“Ita bo’ot sira iha oportunidade ida ne’ebé la’ós ema hotu-hotu bele hetan. Tanba ne’e, aproveita tempu ida-ne’e atu estuda ho seriedade, disiplina no responsabilidade. Timor-Leste presiza sira ne’ebé ema matenek no profisionál, iha integridade atu hametin instituisaun sira, liu-liu iha seitór justisa. Bainhira remata estudu, fila mai rai Timor no kontribui ho ita bo’ot sira-nia koñesimentu bá dezenvolvimentu nasaun no konsolidasaun Estadu de Direitu,” Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão apela.
Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai esplika, antes estudante sira tama iha universidade, Governu prepara tiha ona sira ho programa preparatória ida. Iha programa ne’e, estudante sira hetan reforsu bá dokumentasaun, línguas no koñesimentu báziku sira seluk atu bele adapta ho sistema Ensinu Superiór iha Portugal.
Preparasaun ida-ne’e importante tebtebes tanba maioria estudante sira mai hosi Timor-Leste no presiza kapasidade adekuada atu bele konkorre no tuir kursu Direitu iha universidade sira iha Portugal, hanesan Universidade de Coimbra, Universidade Católica Portuguesa no Universidade NOVA de Lisboa.
“Programa preparatória ne’e fó rezultadu pozitivu, tanba estudante sira la hetan de’it koñesimentu teóriku iha área Direitu, maibé mós dezenvolve sira-nia kapasidade prátika, ne’ebé fasilita sira atu kontinua tama iha Centro de Formação Jurídica e Judiciária (CFJJ) bainhira remata lisenciatura,” Ministru ne’e hateten.
Tanba ne’e, progressu estudante sira to’o agora hatudu evolusaun ne’ebé di’ak tebtebes ho apoiu no akompañamentu besik hosi ekipa Reforma Seitór Justisa.
Ministru ne’e espera katak durante mandatu Governu ida-ne’e, Timor-Leste bele iha tán profisionál sira ho lisensiatura iha Direitu ne’ebé iha kualifikasaun aas, koñesimentu teóriku forte no kapasidade prátika atu kontribui bá fortalesimentu seitór justisa iha rai laran.
Iha okaziaun ne’e bolseiru sira hato’o agradeseimentu bá Governu Timor-Leste tanba oferese oportunidade hodi kontinua sira-nia estudu, no konsidera programa ne’e nu’udár investimentu estratéjiku ida bá dezenvolvimentu rekursu umanu no fortalesimentu seitór justisa iha Timor-Leste.
Estudante sira reafirma mós sira-nia kompromisu atu remata estudu ho rezultadu di’ak no fila bá Timor atu kontribui ho koñesimentu no esperiénsia ne’ebé hetan durante formasaun.
Bolseiru sira mós hato’o rekoñesimentu bá lideransa no apoiu hosi Lúcia Lobato durante implementasaun programa, agradese espesialmente bá Vanessa Sereno ne’ebé akompaña no monitoriza bolseiru sira durante sira-nia estudu.
Bolseiru sira mós husu atu modelu akompañamentu hanesan ida-ne’e bele estende bá estudante timoroan hotu ne’ebé estuda iha Portugal.
Iha enkontru ne’e, bolseiru ne’ebé marka prezensa hamutuk na’in-33 reprezenta estudante sira seluk ne’ebé daudaun ne’e hala’o hela ezame finál.
Atualmente, Programa Bolsa Reforma Seitór Justisa suporta estudante timoroan hamutuk na’in 98 iha universidade sira iha Portugal, no iha fulan Setembru 2026 sei aumenta tán ho bolseiru foun hamutuk na’in-50.
Enkontru kortejia sira PM Xanana nian durante iha Lisboa akompaña hosi Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, Embaixadór Timor Leste iha Portugal, Manuel de Araújo Serrano, Koordenadora Grupu Traballu Reforma Justisa, Lúcia Lobato, Diretór Jerál Polítika no Justisa Ministériu Justisa, Nelinho Vitál no Assesora Jurídika Ana Carvalho.
Jornalista: Marcelino Tomae