Hatutan.com, (22 Marsu 2026), Díli–Na’ilulik, diákunu, madre, irmaun, seminarista, maun-alin no bin-feton sira no ema hotu ne’ebé hakaran di’ak, Páskua  mak wé matan fiar sarani nian. Iha Páskua, Maromak hatudu ba Nia povu mistériu domin rohan la’ek hahú hosi Ejiptu to’o Jeruzalem, husi Moizés to’o Jezús Kristu.

Lee Mós: CET Hasai Karta Pastorál Katekeze Bispu Sira Nian Kona-bá Identidade Nu’udár Ema Sarani Katólika

Karta Pastorál CET ba Páskua 2026. Foto/repro

Ko’alia kona-bá Ejiptu, ita hanoin hikas esperiénsia moruk povu Israel nian nu’udar atan iha Faraó nia ukun. Ejiptu mak fatin opresaun fízika no polítika. Iha situasaun ida-ne’e mak Maromak bolu no haruka Moisés atu lori sai povu Israel hosi moris atan nian ba rai ne’ebé suli “susu-wen no wani-wen”.

Moisés nia lideransa importante tebes ba istória povu Israel nian no sai sasukat lideransa iha tempu hotu-hotu. Basá, molok atu liberta povu Israel, nia liberta uluk nia an hosi Faraó nia liman: husik tiha ba kotuk moris di’ak palásiu nian, direitu ba tronu no liman-rohan ba sasán sira mundu nian, hodi halo tuir de’it Maromak hakaran. Hamamuk-an hirak ne’e mak halo nia sai ema livre hodi liberta povu Israel. Ho ida ne’e, Moisés hanorin ita katak, ema livre de’it mak bele liberta ema seluk.

Libertasaun Israel oan sira nian la remata de’it ho sira-nia sai husi Ejiptu hodi hakat tama ba Terra Prometida. Tanba Terra Prometida la’ós rohan no ninin ba sira nia peregrinasaun. Nia sai nu’udar hahú foun ida ba Israel oan sira ninia hein ba promesa bensan ne’ebé Maromak hakotu ona ba Abrão, Basá, promesa rai no bensaun iha Abrão hetan nia kumprimentu iha Jezús Kristu ne’ebé haraik “rai foun ida no Lalehan foun ida”iv, no “bensaun ua’in”.

Istória naruk salvasaun nian sai tuir lolos iha Jezús Nia saran An iha Jerusalém. Ba povu Israel, Jerusalém mak sidade santa, símbolu presensa Maromak nian iha sira le’et. Maske nune’e, iha Jerusalém nia laran ema sira sei moris iha situasaun opresaun ukun Romanu nian. Ema-boot impériu nian, Herodes ho Pilatus, reprezenta ukun nain sira tempu ne’ebá nian ne’ebé buka liu sira nia interesse hodi halo injustisa ba povu, manipula lia-loos no fase-liman ba povu nia terus. Iha situasaun nune’e, povu ne’ebé hamrook ba justisa, lia-loos no moris di’ak, hetan resposta iha Jezús Kristu nia presensa iha sira le’et nu’udar libertadór no salvadór.

Enkuantu Herodes ho Pilatos uza ukun hodi hanehan povu, Jezús lori sasukat ukun ida ne’ebé hatene hamamuk-An, haraik-An, laran kmaus, laran luak, saran-An hodi serbí ho domin. Ukun ida nune’e mak halo ema barak hakbesik ba Nia hodi la’o tuir Nia. No Jezús hatudu ida-ne’e iha Nia dalan sira, hahú husi Galileia ba to’o Jerusalem. Iha Galileia, Nia fó isin di’ak ba ema moras sira, duni sai espiritu foer sira, óo han sira be hamlaha, perdua maksalak sira no besik ba sira ne’ebé ema hewai. Nia mós hatudu ezemplu ukun ida haraik-An nian hodi hakruuk fase eskolante sira ain. Iha Jerusalém, Nia simu terus hotu to’o mate iha kruz atu soi ita ema nia sala. Ne’e mak domin aas liu ne’ebé hatudu liu husi saran Nia An rasik iha kruz ba nia belun sira, “Nia hadomi ninian sira to’o rohan”. Jezús hatudu mai ita katak lider loloos mak ida ne’ebé hadomi nia emar sira to’o rohan.

Na’ilulik, diákonu, madre, irmaun, seminarista, maun-alin no bin-feton sira no ema hotu nebé iha hakaran di’ak,

Atu Páskua tinan ne’e sai biban grasa nian hodi hafoun hikas ita-nia domin ba Maromak no ba maun-alin sira. Papa Leão XIV iha nia mensajem kuarezma nian husu ita hamamuk-an atu rona Maromak Nia futar lia-fuan hodi habadak ita-nia nanal no ko’alia sukat, nune’e ita bele sai manu-ain esperansa, paz no karidade.

Hanesan mós esperiénsia povu Israel nian iha desertu, ne’ebé maske sai tiha ona hosi Faraó nia hanehan, maibe sira sei mumún hasoru Moisés tan baruk ona ho Maná rai fuik maran nian hodi halo sira hanoin nafatin na’an sanan bo-boot no lis mean Ejiptu nian. Nune’e mós ita, maske ukun rasik-an tiha ona, ita tutur nafatin hela buat sira tempu uluk nian ne’ebé halo ita labele hateke ba dook. Páskua bolu hikas ita atu foti oin hateke ba Kruz, hodi husik ita-nia moris tuan nian atu sai ema livre nu’udar sarani, nu’udar sidadaun no nu’udar Maromak oan.

Sasukat lideransa ne’ebé Jezús hatudu ona liu hosi “hadomi ninian sira to’o rohan”, bolu ita hotu, liu-liu makaer ukun sira, iha Kreda, iha Estadu no iha komunidade sira, atu hatene haraik-an, ukun ho domin, bali ho fuan, hakuak ema hotu, besik ba sira ne’ebé ki’ik no kiak, luta ba moris di’ak ema hotu nian, barani ko’alia kona-bá lia-loos no tane aas justisa.

Husu mós ba ukun nain sira, sarani sira, no liu-liu foin-sa’e sira, atu kuidadu didiak ho “lafaek” sira ne’ebé oras ne’e tama ona iha ita-nia sosiedade hodi halo konferénsia no propaganda oi-oin, liu husi mídia sosiál. Balun tama-sai uma, sosa klamar ho osan, fahe sasan, hodi usa Evanjellu no Maromak Espiritu Santu nia naran, hamosu konfuzaun iha sarani sira nia le’et.

Eukaristia mak ai-han moris klamar nian hodi hakbi’it ita hakat sai husi nakukun sala nian ba moris foun Páskua nian ne’ebé Jezús soi ona ho nia mate. Ema Páskua nian mak Ema Eukaristia nian. La to’o atu selebra no simu de’it Eukaristia. Ita presiza hola parte ativa no konsiente, katak, Eukaristia mak banati kmanek saran-An nian. Basá, Jezús Nia liafuan “Ne’e Ha’u Nia Isin saran ba mate tan imi”, mak tenke sai sarani hotu-hotu nia iis moris.

Konvida sarani sira atu reza ba paz iha mundu, liu-liu ba inosente sira iha Médiu Oriente ne’ebé sai vítima ba konflitu nasaun boot sira nian.

Atu Beata Virjen Maria, Kreda nia Inan, ne’ebé hamriik iha Kruz hun, tau matan ho domin ba nia oan sira. Bali mós ita nia nai-ulun sira Nasaun no Kreda nian, família, foinsa’e no labarik sira hotu, atu hatene hamriik metin iha Kruz hun hodi hatene saran an ba Maromak Nia hakarak no ba maun-alin sira nia diak.

Conferência Episcopal Timorense, Dili 22 de Março de 2026

Ho ami Bispo sira nia bensaun pastoral

Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, Prezidente ba  CET

Dom Norberto do Amaral, Pró-Prezidente   ba CET

Dom Leandro Maria Alves, Sekretáriu Jerál ba CET