Connect with us

Polítika

Governu Aprezenta Orsamentu Ratifikativu Billaun $1.129 ba PN

Published

on

Hatutan.com (27 Abríl 2022) Díli— Govermu  aprezenta ona Orsamentu Ratifikativu (OR) hamutuk billaun $1.129 ba Parlamentu Nasionál (PN), iha Kuarta (27/04/2022).

Iha aprezentasaun OR ba Parlamentu Nasionál ne’e, Ministru Finansas (MF), Rui Gomes hateten, orsamentu ne’e atu finansia medida 13, nune’e governu propoin billaun $1.129 ba PN atu tetu.

Lee Mós: KM Aprova Projetu Dekretu-Lei iha Ámbitu Lei Enkuadramentu OJE

Advertisement

“Ita propoin billaun $1.129. Ida ne’e mak ita propoin ba ratifikativu. Komponente ida boot liu mak kriasaun fundu ba veteranus sira ho montante billaun ida. Maibé la’ós atu foti dala ida, osan ne’e husik iha fundu petrolíferu atu halo nia funan, depois husi nia retornu mak transfere fazeadamente mai, bainhira iha nesesidade,” Hatutan.com sita deklarasaun Rui Gomes iha komunikadu.

Ministru ne’e klarifika katak, ratifikativu ida ne’e la book orsamentu nia estrutura, tanba estrutura tomak ne’e bazeia ba programa, ne’ebé aprezenta mai PN atu tetu mak adisionál, suplemente no osan sira ne’e sei tau hamutuk iha dotasaun tudu governu, tanba médida kee, liñas ministeriais ne’ebé responsável ba ezekusaun, Governu  tranfere sai, pagamentu $200 ba uma-ka’in sira iha Dezembru.

Ministériu ne’ebé tutela maka ministériu Administrasaun Estatál (MAE), no medida kee sira ezekuta, Ministériu Finansas (MF) mós transfere, no ida ne’e iha dotasaun tudu governu.

Iha tinan kotuk mós ezekusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) iha tempu badak, fulan neen de’it. Governu konsege ezekuta 74% hosi billaun rua, konsege ezekuta billaun $1.4 no ida ne’e, ezekusaun real, osan ne’ebé transfere, ezekuta iha kontas bankária.

Ezekusaun orsamentu ne’ebé la’o daudaun ne’e la’o normal, Orsamaentu Ratifikativu ne’e atu finansia médidas importante sira, tanba momentu iha planeia katak ekonomia ne’e rekopera no bele sa’e lalais, maibé la’e.

Advertisement

“Ita monu iha krize boot ida iha 2020 ne’ebé ekonomia tuun ba (-8,6%), agora ita presiza mantein kresimentu pozitivu ida ne’e ba oin,” nia hateten.

Iha fatina hanesan, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Longuinhos Guterres Lopes hateten, orsamentu normál ne’e tenke baixa ba komisaun C ho komisaun espesializada sira hotu, maibé orsamentu ne’e, orsamentu ratifikativu, orsamentu urjénsia entaun Parlamentu tenke apresia uluk ida ne’e.

Pedidu urjénsia ho prioridade ne’e apresia uluk, deside ona karta urjénsia, aprova mós kalendáriu.

Entaun tuir kalendáriu ne’e mak meza sei baxa ba komisaun espesializada sira hodi hala’o tuir prosesu baibain.

Prosesu baibain tenke iha audiénsia ho liñas ministeriais hotu, maibé kazu ida ne’e liñas ministeriais ka ministériu ne’ebé sofre alterasaun ka iha adisionál ruma karik, sira mak hetan konvokatóriu atu halo audiénsia.

Advertisement

Depois de audiénsia hanesan baibain, iha relatóriu, pareser Komisaun C (Finansas Públika) sei aprezenta mai plenária.

Ne’e tanba orsamentu ratifikativu, se plenária deside urjénsia maka parese sei la hanesan ho baibain ona, loron tolu ba jeneralidade no loron sanulu ba espesialidade.

Maibé tanba ho karaktér urjénsia parese loron ida ka loron ida ho balun ba jeneralidade, loron tolu ka haat ba espesialidade.

“Tanba PN ho Governu iha entendimentu ida katak, lei Orasamentu Ratifikativu ne’e hetan promulgasaun hosi Prezidente Repúblika atuál, entaun PN mós tenke ajusta ninia kalendáriu labele liu 20 Maiu 2022, tanba PR atuál nia kompeténsia atu promulga lei ne’e to’o de’it 19 Maiu 2022, iha 23h:59 minutus,” Aniceto Guterres Lopes.

Orsamentu Retifikativu ne’ebé mak Governu entrega ba Parlamentu Nasionál hamutuk $1.129.857.250, siginifika reseitas konsolidada Setór Públiku Administrativu sa’e ba $3.234.522.481, enkuantu Despezas Konsolidada Setór Públiku Administrativu sa’e ba $3.233.908.681.

Advertisement

Reseitas hosi Órgaun Servisu Administrasaun Sentrál sa’e ba $2.987.140.197, Despezas Órgaun Servisus Administrasaun Sentrál sa’e ba $2.987.140.197, ne’ebé fahe tuir kategoria klasifikasaun ekonómiku hanesan tuir-mai ne’e:

  1. Transferénsia Públika ho montante $1.837.634.189;
  2. Bens no Servisus ho montante $466.877.382;
  3. Kapitál Dezenvolvimentu $390.177.399;
  4. Saláriu no Vensimentu $250.537.130;
  5. Kapitál Menór $41.914.097.

Orsamentu Retifikativu refere Governu uza Finansia Medida  prioridade 13 hanesan:

  1. Kriasaun Fundu Veteranu ho orsamentu alokadu billiaun $1;
  2. Atribuisaun Pagamentu Désimu Terseiru $200 ba kada família exeptu funsionáriu públiku sira ho orsamentu alokadu millaun $70;
  3. Uma Kbiit Laek Plus ho orsamentu alokadu millaun $25;
  4. Bolsa Estudu ba Mellór Graduadu Estudante Ensinu Báziku no Sekundáriu ho orsamentu alokadu millaun $7,5;
  5. Programa Mão de Obra ba Postu Administrativu, millaun $7,2;
  6. Revitaliza kafé no subsídiu ba kafé Laku-teen ho orsamentu alokadu millaun $6,4;
  7. Pagamentu ba diferensa remunerasaun PNTL nian ho rejime salariál foun, ba membru PNTL 4.096 ho orsamentu alokadu millaun $5,1;
  8. Harii Sede Arte Marsiál no Rituál millaun $2,5;
  9. Programa Eskola iha Uma ho orsamentu alokadu millaun $2,1;
  10. Internet gratuita iha eskola sira, millaun $1,1;
  11. Subsídiu akomodasaun ba PNTL no F-FDTL ho orsamentu alokadu millaun $1,9; xii)
  12. Estabelesimentu Sekretaria ba Asuntu Traballadór Esteriór no Komunidade Timoroan iha Diáspora $500 mil;
  13. Empregu ba mellór alunu universitáriu sira $437,5 mil, ne’ebé mak aprova iha Reuniaun Extraordináriu Konsellu Ministru loron 26 fulan Abril 2022, depois halo alterasaun dahuluk ba Lei númeru 01/2022 loron 03 fulan Janeiru Lei Orsamentu Jerál Estadu.

OR ne’e aprezenta hosi Governu ne’ebé reprezenta hosi Ministru Finansas (MF), Rui Augusto Gomes no Ministru Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál (MAPKomS), Francisco Jerónimo no akompaña   hosi Xefe Gabinte Primeiru-Ministru, Azevedo Lourenço da Costa Marçal, no simu direta hosi Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres iha nia gabinete.

Lee Mós: KM Halo Alterasaun Dahuluk ba Lei OJE 2022

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending