Connect with us

Polítika

Bankada Governu La Admite Proposta Alterasaun Orsamentál husi CNRT

Published

on

Hatutan.com, (06 Dezembru 2021), Díli-Membru Parlamentu Nasionál husi Bankada CNRT, Carmelita Moniz, hato’o kritika ba bankada Governu hanesan Bankada FRETILIN, PLP ho KHUNTO  ne’ebé mak la admite proposta husi bankada CNRT nian hodi husu atu halo alterasaun ba orsamentu ne’ebé prevee ba iha fundu kontinjénsia nian. 

Notísia iha Reasaun: OJE 2022 Pasa iha Jeneralidade ho Votus Afavór 44, Kontra 0 no Abstensaun 21

Sesaun Votasaun ba OJE 2022 iha faze Jeneralidade, Sesta (03/12/21). Foto/Média PN.

Ba aktu ida ne’e, Deputada Carmelita Moniz, haree katak, foin ba dala-uluk, proposta ne’ebé bankada CNRT hato’o, rai hela de’it’ iha meza gabinete PN.

Deputada CNRT ne’e haktuir, esperiénsia iha governasaun  FRETILIN hato’o proposta kuaze 100 resin, CNRT sempre admite hotu hodi loke diskusaun, no governu bele fahe informasaun detalladu liután ba iha plenária no ba iha públiku bele akompaña.

Advertisement

Iha diskusaun OJE 2022 iha faze espesialidade ne’e, CNRT sente estrañu tanba proposta sira hosi bankada CNRT barak maka bankada Governu la admite ka la rejeita hotu proposta sira ne’e  no la justifikasaun ida klaru.

“Ha’u haree justifika rua de’it, maka dehan fora de tempu katak, tama ba oras liu tiha ona maibé seluk laiha justifikasaun la hatene razaun tanba saida proposta sira ne’e la admite. Agora proposta sira ne’ebé  admite 100 itál ne’e proposta sira ne’e atu fó aumenta tetu orsamentu aumenta tan osan iha orsamentu jerál estadu, au-mézmu tempu ohin governu foin ko’alia. Ita boot sira mós rona katak governu la konkorda ho aumenta proposta sira-ne’e,” deputada Carmelita Moniz, hateten liuhosi intervensaun iha plenária PN, durante diskusaun espesialidade OJE 2022, Segunda (06/12/2021).

Razaun primeiru hosi proposta sira ne’ebé bankada CNRT hato’o ne’e, tanba CNRT haree katak, durante ne’e orsamentu sira iha OJE 2021 nian, Governu nia ezekusaun ki’ik ‘tebes’.

“Segundu keta halo ba iha tinan oin pandemia Covid-19 ne’e nafatin iha ezekusaun orsamentál sei la la’o ne’ebé ita saugati de’it hatún fundu petrolíferu ne’ebé  fó impaktu ba nia jurus husi ita-nia fundu ne’e rasik,” deputada Carmelita hateten.

Bankada CNRT mós kestiona ho kapasidade deputadu sira iha bankada governu, ne’ebé seidauk komprende no husu nafatin atu hasa’e orsamentu, maske Governu rasik deklara tiha ona kona-ba ezekusaun ne’ebé menus.

Advertisement

Bankada opozisaun CNRT ne’e mós haree katak, dala-ruma proposta ne’ebé husu atu hasa’e orsamentu mak, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres admite. Maibé, proposta sira ne’ebé husu atu hamenus tetu orsamentu, PNN la admite.

Proposta sira ne’e, bankada CNRT aprezenta, hafoin votasaun final espesialidade OJE 2022, kuaze 50-resin. Maibé proposta barak mak PPN rejeita, no la’ós CNRT nian de’it, maibé iha mós proposta balu hosi bankada PD nian mós rejeita hotu.

Hatán ba preokupasaun ne’e, Vise Prezidente PN, Maria Angelina Sarmento, klarifika katak, proposta sira-ne’e PPN la admite, tanba proposta sira-ne’e, liu ona hosi oras submisaun nian, tuir giaun debate iha orsamentu jerál estadu nian.

Nia argumenta, PPN Aniceto Guterres la admite atu baixa hodi halo kópia ba deputadu no deputada sira, no bele hetan fatin iha diskusaun espesialidade, liu-liu liña ministériu sira ne’ebé deputadu sira pretende atu halo alterasaun ba proposta orsamentu jerál estadu nian.

“Razaun primeiru liu maka, iha proposta ida ne’e ninia oras de submisaun ne’e liu ona oras ne’ebé prevee iha giaun debate orsamentu jerál  estadu. Bazeia ba giaun debate orsamentu jerál estadu, proposta  alterasaun sira ne’ebé distinta deputadu sira iha hanoin atu aprezenta, nia tenke submete mai meza do parlamentu, antes finál votasaun  jeneralidade,” Vise PPN, Maria Angelina Sarmento, hateten iha PN.  

Advertisement

Tuir giaun ne’ebé maka iha konkordánsia ona iha lider bankada sira asina katak, tempu ba submisaun ba proposta alterasaun ne’e, sei la hetan admisaun hosi prezidente parlamentu.

Aleinde ne’e, iha mós razaun seluk tán mak hanesan, proposta alterasaun ne’e, pretende atu hasai hotu osan hosi rezerva iha kontinjénsia. Tuir lei, ezijénsia mínimu ba rezerva kontinjénsia ne’e tenke to’o 5%, maibé daudaun ne’e, rezerva kontinjénsia menus ona hosi 5%.

“Ita imajina, kuandu akontese buat ruma ne’ebé mak orsamentu imprevistu, ne’e governu labele responde. Tanba ne’e maka ami meza rejeita proposta sira-ne’e, tanba fontes alterasaun ba proposta OJE ida ne’ebé naun-admitidu ne’e, ida mak  atu hasai hotu hosi rezerva kontinjénsia no planu atu halo rezerva ba kontinjénsia, sai zero, ne’e labele,” deputada hosi bankada PLP ne’e hateten tán.

Tuir nia, atu hetan jestaun orsamentu ida ne’ebé di’ak, Governu prevee mós iha rezerva kontinjénsia nian, hodi responde ba situasaun imprevistu sira ne’ebé akontese, tanba forsa maiór ruma ne’ebé governu la prevee.

Maske nune’e, deputada Angelina informa katak, bankada PLP hamutuk ho FRETILIN no KHUNTO, iha mós proposta alterasaun balu tán, maibé labele pronunsia, tanba sei hein iha ámbitu diskusaun mak sei haree ninia dinámika.

Advertisement

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

 

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending