Connect with us

Nasionál

Ministru Justisa “Fase-Liman” ba Akordu Arrendamentu Rai Pelican Paradise

Published

on

Hatutan.com, (05 Janeiru 2022), Dili—Maski Governu liu hosi Vise Ministru Justisa, José Edmundo Caetano asina ona akordu ba arrendamentu rai ho totál ektare 556 ba investimentu Pelican Paradise, maibé Ministru Justisa, Manuel Cárceres da Costa “fase-liman” ho akordu ne’e tanba laiha koñesimentu.

Vise Ministru Justisa, José Edmundo Caetano asina kontratu ba arrendamentu no atribuisaun deklarasaun benefisiais entre Estadu RDTL ho Empreza Pelican Paradise group Limited, ne’ebé reprezenta hosi ninia Prezidente Datuk, Dr. Ong Han Nam, iha Otél Novo Turismo, Dili, 03 Janeiru 2022. Foto/Média Vise Ministru Justisa.

“Ha’u mós hakfodak fali, tanba média nasionál sira la ba halo kobertura. Depois ha’u mós la ba ida, Primeiru Ministru Taur Matan Ruak mós la ba ida. Ne’ebé ba husu ba sira ne’ebé asina de’it. Ha’u labele fó resposta, tanba ha’u la asina,” Manuel Cárceres da Costa, hateten iha Palásiu Governu, Díli, Kuarta (05/01/2022).

Governante ne’e lakohi fó komentáriu, tanba akordu ba investimentu kona-bá arrendamentu rai iha Tasitolu, la’ós nia rasik hanesan Ministru mak asina, maibé Vise Ministru Justisa mak asina.

Kona-bá papél governu nian liuhosi Ministériu Justisa ne’ebé tau-matan ba asuntu rai, Ministru Manuel Cárceres, dehan haree de’it.

Advertisement

Nune’e mós, kona-bá legalidade hosi akordu investimentu ne’ebé Governu halo ona ho kompañia, nia haruka atu ba husu iha sira ne’ebé asina.

“La hatene, ba husu iha sira ne’ebé asina. Kontratu de arrendamentu ne’e, só Ministru Justisa mak bele asina, ne’e tuir lei. Lei haruka ita la’o, lei mós haruka ita para,” nia hateten tán.     

Ministru Manuel Cárceres da Costa rasik mós deklara la konkorda ho buat ne’ebé hakerek iha kontratu ba arrendamentu rai iha Tasitolu, hodi konstui projetu Pelican Paradise.

“Tanba ha’u la konkorda ho saida mak hakerek iha kontratu de arendamentu ne’e, iha parte barak. Hakerek ho Portugéz, ha’u ko’alia ba Portugéz, imi la komprende,” nia kestiona. 

Tanba ne’e, Ministru Justisa promete katak, iha tempu badak sei buka solusaun atu aprezenta ba Primeiru Ministru (PM), Taur Matan Ruak, hodi esplika kona-bá konteúdu arrendamentu rai Tasitolu ba projetu Pelican Paradise.

Advertisement

“Loron rua ou tolu tán, ha’u fó solusaun ba señor Primeiru Ministru,” Manuel Cárceres promete.

Projetu Pelican Paradise Sei Lori Benefísiu Boot ba TL

Iha fatin hanesan Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE), Joaquim Amaral garante katak, akordu ne’ebé realiza ona ho kompañia, iha Segunda 03 Janeiru 2022 hodi hahú halo investimentu ba projetu Pelican Paradise, liu-liu atu harii otelária sira ne’ebé sei sai nu’udár fatin ba turizmu iha área entre Tasitolu ho Tibár, sei lori benefísiu boot ba TL, tanba turizmu nu’udár setór importante.

“Benefisiu ne’e boot la halimar, hanesan ita hatene, ita ko’alia kona-bá diversifikasaun ekonomia, setór importante, pilár boot ida maka, setór turizmu. Atu setór ne’e bele funsiona, infarestrutura turizmu ne’e tenke iha,” Joaquim Amaral, hateten.

Iha infraestrutura ba turizmu nian, ida maka kona-bá otelaria sira. Bainhira ema ka vizitor sira mai TL, tenke iha kondisaun Otél ne’ebé natoon atu turista sira bele hili tuir osan ne’ebé mak iha sira nia bolsu, balun bele hili $10, dolár $20, no balun bele hili kuartu sira ne’ebé présu ho $100.

Advertisement

Bainhira Governu TL mós organiza ona eventu internasionál ruma, tanba sai ona membru ba organizasaun internasional lubuk ida, bele konvida bainaka sira mai, ho level VIP no seluk tán.

Tanba ne’e, presija kria fatin reuniaun ne’ebé reprezentativu ba VIP, fatin akomodasaun, hodi hatudu TL nia oin hanesan nasaun ka Estadu ida ne’ebé hatene organiza sasan, no simu bainaka.

“Ne’ebé ida ne’e pilár ida ne’ebé importante teb-tebes, investimentu ida ne’e marka pasu importante ida iha 2022, ba oin katak, diversifikasaun ekonómiku ne’e ita komesa dudu duni prosesu ne’e liuhosi konstrusaun de fasilidade, otelária sira ne’e,” Governante ne’e hateten.

Investimentu Pelican Paradise, ninia alvu projetu, la’ós de’it atu hari’i Otél, maibé ho projetu ne’e bele dezenvolve zona entre Tasitolu ho Tibár, sai zona ida ne’ebé sei hasa’e nia kualifikasaun ambientál.

“Hosi rai ida maran hanesan ne’ebá, ita halo edifisiu sira ne’ebé hamri’ik iha rai leten ne’e sei kobre de’it 18%, hosi totál 556 itál hektares ne’ebé ita fó, restu ne’e sira halo reflorestasaun, halo jardim, halo parkiran, halo kampu golf,” Joquim Amaral, hateten tán.

Advertisement

Fasilidade sira hosi investimentu ne’e, hodi suporta infraetrutura sira ne’ebé mak atu hari’i, hanesan eskola no Ospitál internasionál, sei hari’i fatin ba apartamentu sira no sei transforma kompletamente ambiente iha zona ida entre Tibar ho Tasitolu, no sei sai hanesan ambiente ida ne’ebé reprezentante teb-tebes, tanba besik liután ho Aeroportu no sei transforma ambiente tomak sai oin seluk.

Iha faze konstrusaun de’it ba projetu ne’e, sei absorva ema kuaze 700-resin, no ida-ne’e seidauk tama iha faze operasaun, liu-liu operasaun ba tempu naruk nian.

Tanba ne’e, fasilidade sira barak hanesan ohin ne’e, sei akomoda traballadór lubuk ida, kompañia lokál lubuk ida mak sei hola parte iha sub-kontratu servisu sira konstrusaun nian.

Rekompensa Komunidade Afetadu ho Millaun $7 

Ho akordu ba investimentu Pelican Paradise, Governu TL mós aloka millaun $7, hodi fó rekompensa ba komunidade ne’ebé afetadu hosi projetu ne’e.

Advertisement

“Governu iha obrigasaun atu partisipa suporta investimentu estratéjiku sira hanesan ne’e. Tanba iha Governu nia obrigasaun ida maka, oinsá ita bele ajuda haree, re-aloka ita nia maluk sira ne’ebé balun sei okupa iha área ne’ebá, oinsá muda sira bele sai,” Ministru Joaquim, esplika.

Tuir Joaquim, Estadu tenke kria kondisaun atu investidór sira mai uza de’it. Maibe, parte sira ne’e reguladu iha akordu espesial ne’ebé Governu halo ho kompañia. Bainhira to’o iha faze implementasaun mak bele define obrigasaun entre Estadu TL ho investidór, nune’e bele fasilita sira hala’o servisu tuir kalendáriu ne’ebé iha.

Tuir planu kompañia ninian, fulan-tolu hosi asina akordu ne’e, bele kálkula katak, iha Marsu 2022, parte kompañia bele hahú ona projetu, book daudaun ona servisu iha terrenu.

Ministru Joaquim Amaral, afirma investimentu ba projetu Pelican Paradise ne’e, Governu sei la apoia osan ruma ba kompañia hodi konstrui projetu ne’e, tanba buat hotu kompañia mak responsabiliza ho osan rasik, totál millaun $700.

“Ha’u hakarak kuríje, ida ne’e la loos. Ne’e puramente (murni) investimentu privadu. Iha primeira faze, sira kuaze investe millaun $150, segunda faze, sei investe tán restu, ho totál investimentu ne’e tomak, millaun $700. Ne’e Estadu TL la tama buat ida, osan sira ne’ebé ohin tau ne’e, tanba iha kontratu,” Ministru Joaquim, esklarese.

Advertisement

Nia esplika tán, iha kualkér investimentu hotu-hotu, atu hamoos rai ne’e obrigasaun Estadu Timor-Leste nian. Tanba ne’e mak ho orsamentu millaun $7 ne’ebé governu apoia, sei utiliza hodi limpeza ba rai ka liu-liu realoka komunidade sira ne’ebé sai afetadu hosi projetu ne’e, hafoin haruka investidór sira tama.

Jornalista: Rogerio Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending