Connect with us

Polítika

OJE Retifikativu 2022 Pasa Iha Finál Globál ho Votus 36

Published

on

Hatutan.com, (11 Maiu 2022), Díli—Deputadu Parlamentu Nasionál (PN) aprova ona Orsamentu Jerál Estadu (OJE) retifikativu ho montante billaun $1,1 ne’ebé aprezenta hosi VIII Governu konstituisionál ho karákter urjénsia.

Parlamentu Nasionál (PN) Vota A favor ba Orsamentu Jerál Estadu Retifikativu 2022.

Orsamentu Retifikativu ne’e PN diskute ona iha faze jeneralidade to’o espesialidade no hetan aprovasaun iha finál globál ho votu afavór 36, kontra 22, abstensaun 5.

Lee Mós: Orsamentu Retifikativu 2022: Impaktu Polítiku, Sosiál no Ekonómika

Iha diskusaun ba faze espesialidade ba loron daruak nian remata, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres uza nia kompeténsia hodi  submete ba votasaun, liu hosi votasaun direta deputadu sira aprova ona proposta orsamentu retifikatvu ba tinan 2022 hodi halo alterasaun dahuluk ba lei númeru 1/2022, 3 de Janeiru, Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2022 no seguda alterasaun lei númeru 8/2008, 30 de Junu, lei tributária no kriasaun fundu ba kombatente libertasaun nasionál ne’ebé aprova iha finál globál.

Advertisement

Diskusaun iha uma fukun Parlamentu Nasionál hatudu katak orsamentu retifikativu ne’ebé mak Governu submete ba iha PN ho montante billaun $1,1 ne’e sei uza hodi finansia medidas komplementár hamutuk 13, ho nia detalha hanesan tuir-mai ne’e:

  1. Kriasaun fundu veteranu ho orsamentu alokadu billiaun US$ 1;
  2. Atribuisaun pagamentu desimu terseiru US$ 200 ba kada família (exeptu funsionariu publiku sira) ho orsamentu alokadu millaun US$ 70;
  3. Uma kbiit laek plus ho orsamentu alokadu millaun US$ 25;
  4. Bolsa Estudu ba melhór graduadu estudante ensinu báziku no sekundariu ho orsamentu alokadu millaun US$ 7,5;
  5. Programa mão de obra ba postu administrativu, millaun US$ 7,2;
  6. Revitaliza kafe no subsidiu ba kafe Laku-teen ho orsamentu alokadu millaun US$ 6,4;
  7. Pagamentu ba diferensa remunerasaun PNTL nian ho rejime salarial foun, ba membru PNTL 4.096 ho orsamentu alokadu millaun US$ 5,1;
  8. Harii sede arte marsial no rituál millaun US$ 2,5;
  9. Programa Eskola iha uma ho orsamentu alokadu millaun US$ 2,1;
  10. Internet gratuita iha eskola sira, millaun US$ 1,1;
  11. Subsídiu akomodasaun ba PNTL no F-FDTL ho orsamentu alokadu millaun US$ 1,9;
  12. Estabelesimentu sekretaria ba asuntu traballador esterior no komunidade timoroan iha diáspora US$ 500 mil;
  13. Empregu ba mellór;

Primeiru Ministru, Taur Matan Ruak.

Hafoin votasaun, Primeiru Ministru (PM) Taur Matan Ruak agradese ba reprezentante povu iha uma fukun Parlamentu Nasionál ne’ebé ho esforsu tomak fó ona kontribuisaun durante debate orsamentu retifikativu no espesialmente ba bankada sira ne’ebé suporta governu ida ne’e hodi aprova orsamentu retifikativu.

“Orsamentu ida ne’e ita orienta liu ba ita nia populsaun sira tuir hanoin ida katak ema mak sai sentru ita nia atensaun no liuliu fundu ba veteranu hodi halakon eskluzaun no hahú era foun inkluzaun,” Taur Matan Ruak hateten.

VIII governu orgullozu no agradese ba apoiu tomak ne’ebé PN kontinua fó ba governu nune’e sei kontinua halo esforsu hotu atu implementa programa hotu ho di’ak tuir orsamentu ne’ebé deputadu sira aprova.

Kona-bá ne’e, Xefe Bankada partidu CNRT, Patrocinio Fernandes hateten, Bankada Governu vota hodi fó-pasa ba Orsamentu Retifikativu ne’ebé ninia objetivu loloos maka atu kumpre de’it promesa eleitorál, ne’ebé Plataforma Entendimentu halo ba povu durante kampaña segunda-volta iha Eleisaun Prezidensiál 2022.

Governu mai ho razaun oin-oin katak orsamentu retifikativu ida ne’e atu responde ba krize ekonomia rai laran ne’ebé kauza hosi pandemia no funu iha Ukránia, maibé realidade loloos maka hanesan deputada Maria Angelina Sarmento deklara katak, “esénsia hosi Orsamentu Retifikativu ida ne’e maka atu hatán ba promesa sira ne’ebé Primeiru Ministru halo durante kampaña ba Kandidatu Francisco Guterres Lu-Olo nune’e povu labele dehan Plataforma ida ne’e halo promesa mak barak”.

Advertisement

Bankada CNRT lamenta bainhira Bankada Governu uza argumentu katak levantamentu sira iha Governu anteriór mak inspira Governu atuál hodi halo levantamentu to’o tiha Biliaun $3,2 ba Orsamentu tinan 2022 ne’e nian.

“Bankada CNRT la permite Timor-Leste nia Fundu Petrolíferu mohu tanba Governu halo jestaun arbiru, ne’e sei halo ita nia nasaun monu ba bankarrota, sei mosu konsekuénsia bo’ot teb-tebes ba nasaun no Povu Timor-Leste tomak,”Patrocinio Fernandes hateten.

Parlamentu Nasionál (PN) Vota A favor ba Orsamentu Jerál Estadu Retifikativu 2022.

Bankada CNRT mós konsidera proposta orsamentu rektifikativu ida ne’e sei halo Timor-Leste monu ba risku bo’ot, Timor-Leste sei sai nasaun bankarrota, tanba nia rekursu finanseiru iha Fundu Petrolíferu sei mohu iha tempu badak nia laran, no reseitas doméstikas ne’ebé kolekta hosi ekonomia sei kiik teb-tebes atu sustenta mákina Estadu.

Deputadu banka União Demokrátiku Timorense (UDT), Francisco David Carlos iha nia deklarasaun hateten, bancada UDT iha razaun rasik hodi vota kontra orsamentu retifikativu ne’ebé VIII Governu konstituisionál aprezenta.

Tanba haree ba Governu ne’ebé husik nia povu nafatin moris iha lona okos no moris la ho dignu nune’e UDT konsidera katak orsamentu retifikativu sei fó de’it despeza ba jerasaun foun no sei la lori benefisiu direta ba povu nia moris.

“Ha’u ho bancada UDT vota kontra tanba hadomi liu povu, lakohi katak iha futuru jerasaun foun ba fali selu dividas tanba ita nia ekonomia Timor laiha sustentabilidade no dependénsia ba fundu petroliferu no tuir loloos ita hodi osan halo osan maibé ita foti osan hodi gasta hotu. Ha’u la hatene futuru nasaun atu ba iha ne’ebé,” Francisco David Carlos hateten.

Advertisement

Bankada Governu, deputadu PLP Noé Ximenez hateten, orsamentu retifikativu ne’e diretamente sei benefisia povu, tanba ne’e bainhira uza la hotu sei fila ba kofre Estadu.

Tanba ne’e PLP konsidera politika VIII Governu atu husu orsamentu retifikativu ne’e tanba hakarak hadi’a povu nia moris no dignifika veteranu sira no motiva joven sira no povu nia moris dignu.

“Ami hakarak hato’e ami nia kongratulasaun ba partidu aliadu sira ne’ebé ho komitmentu di’ak oinsa mak atu bele ajuda governu hodi bele hasees ita nia povu husi susar no mukit ne’ebé mak sira atravessa,” Noé Ximenes hateten.

Xefe bankada KHUNTO, Olinda Guterres hateten orsamentu retifiku ida ne’e hetan aprovasaun iha Parlamentu Nasionál tanba tuir kompromisu ne’ebé iha ho povu.

Tanba ne’e Governu tenke iha responsabilidade ba ezekusaun orsamentu retifikativu atu nune’e lori prosperiedade ba povu no nasaun.

Advertisement

Iha oportunidade hanesan deputadu Bancada PD, Mariano Assanami Sabino hateten orsamentu retifikativu ne’e atu ajusta iha situasaun emerjénsia ka situasaun ne’ebé tenke enfrenta hanesan krize.

Tanba ne’e, oklu ba Estadu tenke boot liu oklu atu manán iha eleisaun ka oklu ba Partidu polítiku. Tanba ne’e responsabilidade ba Estadu importante, haku’ak ema hotu ho prinsipiu lutadór sira nian.

“Ita presiza hamutuk haree rai ida ne’e ba oin no ita ida-idak iha partidu no iha ambisaun atu manan iha eleisaun. Maibé, keta haluha prinsipiu direitu demokratiku hodi hamutuk unifika forsa. Orsamentu retifikativu passa ona, ita hotu-hotu esforsu atu implementa ho di’ak ba sosiedade atu nasaun bele lao ba oin,” Mariano Assanami Sabino hateten.

Deputadu Bakada FRETILIN, Antoninho Bianco hateten programa VIII governu konstituisional ne’ebé aprezenta bankada Plataforma fó apoiu tanba ne’e iha relevánsia ho povu nia moris no sustentabilidade governativa ba povu nia moris di’ak maibé bankada opozisaun vota kontra dala ruma sira la aseita atu povu moris ho dignu.

“Governu tau osan ba veteranu, subsidu desimu terseiru ba kada uma ka’in, internet gratuita, uma kbiit laek no seluk tán maibé bankada opozisaun vota kontra. Ha’u la hatene sira nia interese mak ida ne’ebé,”  Antoninho Bianco hateten.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending