Connect with us

Polítika

Durante Kampaña, Ramos-Horta Husu ParPol Konsolida Dame, Fraternidade Umana no Demokrasia

Published

on

Hatutan.com, (12 Abríl 2023), Díli- Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, apela bá partidu polítiku (ParPol) sira atu mantein konsolida dame, fraternidade umana no demokrasia durante kampaña eleisaun parlamentár 2023.

Lee Mós : Igreja Husu ParPol ho Sidadaun Hotu Sai Badaen Bá Pás, Fraternidade Umana no Demokrasia

Xefe Estadu hato’o nia deklarasaun ne’e bainhira sai orador prinsipál iha semináriu Nasionál Eleisaun Pasifika ne’ebé organiza husi Comissão Nasionál das Eleições (CNE) ho tema “A Fraternidade Humana Como factor Essencial para a Consolidação da Paz e da Estabilidade Democrática”.

Advertisement

Semináriu Nasionál Eleisaun Pasifika, Kuarta (12/04/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten, bá partidu polítiku sira atu iha kampaña eleisaun parlamentár 2023 tenke halo diskursu no intervensaun ho programa polítika bá tinan lima mai, tamba rai id- ne’e, sosiedade ida-ne’e enfrenta dadaun no sei enfrenta tan situasaun defisil iha tinan sira mai ne’e tamba impaktu husi situasaun global.

Nia afirma, fator umanu mak sai difikuldade atu ema kontrola nia an hasoru violensia, tanba ne’e bá ema hotu ne’ebé envolve an iha polítika no partidu polítiku, liu-liu ba lider sira labele hakilar ho lian kroat sira, maibé ko’alia programa bá povu atu bele tulu sidadaun sira partisipa iha festa demokrásia ne’e ho dame.

“Iha ita nia rain, ita iha posibilidade, ita kontinua mantein Timor-Leste hanesan illa bá pás, refújiu bá pás, refújiu bá fraternidade. Laiha razaun para violénsia, maske ita-nia Estadu bele fraku, no ita-nia instituisaun sira bele fraku, Timor-Leste laiha problema hanesan presigasaun polítika, laiha prezu polítiku, laiha jornalista prezu, laiha akademi prezu, laiha intelektual prezu, laiha tortura, laiha deskriminasaun ofisiál ka mesmu la’ós ofisial bá grupu minoritários, laiha deskriminasaun no rezeisaun bá grupu oi-oin ne’ebé konsidera vulneravel, pelu kontrariu Estadu buka apoiu grupu sira ne’e,” Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha serimónia nasionál eleisaun pasífika ne’ebé organiza husi CNE, iha Salaun CNE Laline Lariguto, Kuarta (12/04/2023).

Xefe Estadu hatutan demokrásia iha Timor-Leste nu’udár demokrasia ida real, iha debate livre, no konfrontasaun  ideia, atake pesoál iha no lolós ladevia halo, ida-ne’e mós hatudu duni Timor-Leste la iha líder ida ema la dezafia nia.

Bá STAE Xefe Estadu dehan, parte téknika Administrativa, organizasaun eleisaun tenke 100% di’ak, no STAE tenke halo informasaun kada oras 24 depois haree bá povu, CNE institutusaun rua ne’e ho imi nia hahalok ne’ebé profisionál, kualidade ne’ebé tranparente onestu ne’e bele prevene ona konflitu.

“Ha’u iha konfiansa absuluta iha integridade profisionalizmu, instituisaun eleitorál. Há’u konfiansa iha líder polítiku partidaria sira,  se ondra ita-nia história, memória it- nia heroi sira, iha respeita ita-nia povu, respeita ita-nia viziñu sira, komunidade internasionál para halo eleisaun ne’e lolós,” Ramos-Horta hateten.

Advertisement

Prezidente CNE, José Agostinho Belo hateten, objetivu importante hosi konferénsia Nasional ida-ne’e maka kona-bá elisaun pasifika ne’ebé sei akontese iha loron 21 fulan-Maiu 2023. Elisaun sai sasukat ida parte husi demokrásia.

Semináriu ne’e la’ós buat foun hodi halo preparasaun bá iha eleisaun tuir mai, desde uluk iha elisaun prezidensiál nian, halo paktu unidade nasionál iha ne’eba introdus mos kultura Timor-Leste nian atu bele garante eleisaun ida lao ho dame no iha estabilidade nasionál.

“Ho faternidade umana ne’ebé Timor-Leste adopta ona no hola parte bá, ita sente dehan ida ne’e sei sai realidade, ita introdús ida-ne’e bá ita-nia eleisaun ida ne’ebé mai, elisaun tenke la’o di’ak ho pás, estabilidade no respeita malu,” Prezidente CNE José Agostinho Belo hateten.

ekretáriu jerál Movimentu Libertasaun bá Povu Maubere (MLPM),  Jose Domingus Martins Belak

Jekretáriu jerál Movimentu Libertasaun bá Povu Maubere (MLPM),  Jose Domingus Martins Belak. Foto/Lazaro Pereira Quefi

Iha biban hanesan, Sekretáriu jerál Movimentu Libertasaun bá Povu Maubere (MLPM),  Jose Domingus Martins Belak, bá Hatutan.com argumenta katak, labele alerjia fali bá demokrasia tamba primeiru  tenke simu konsekuénsia maka tuir mai atu bele  kontribui ba pás, estabilidade no demokratiku.

Nia dehan, festa demokrasia saida de’it sei mosu dezafiu oioin  iha kualkér eventu eleisaun prezidensiál no eventu eleisaun parlamentár no seluk tan. Mas bá MLPM  konsidera dehan demokratiku ne’e dehan demokratiku  Pasífiku, demokratiku ba pás estabilidade no rekonsiliasaun. Tan ne’e, partidu polítikus maka sai hanesan edukadór  áa festa demokrasia ne’e rasik para kontribui bá pás no estabilidade bazeia bá rekonsiliasaun Timor nian.

Advertisement

Sekretaria jerál MLPM afirma  katak povu tomak iha territóriu Timor-Leste bele ezerse sira-nia direitu tomak hodi hili partidu ida ne’ebé mai ho programa benefísiu povu.

MLPM mós apela ba povu maubere katak festa demokrasia ne’e povu ninian, povu se ezerse bá rasusinu, tamba ne’e povu tenke vota ho konsiénsia vota bá moris di’ak.

Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokrasia (PUDD) nia haree fali atak buat ida unidade ne’e importante tebes tanba unidade iha mak ita haree pás no estabilidade. Maibé kuandu unidade la iha maka hamosu dezafiu ka konfrontu oioin.

Vise koordenadór PUDD Munisípiu Díli, Zeferino.

“Ha’u senti iha perspetiva politika la hanesan tanba ida-idak ho nia programa no planu rasik. Maibé ita ko’alia kona-bá prosperidade ben-estar bá povu no dezenvolvimentu nasaun ne’e hanesan de’it,” Vise koordenadór PUDD Munisípiu Díli, Zeferino Gomes hateten.

PUDD nia moto ne’ebé mak iha katak hamutuk sei sai forte no susesu, signifika sei konvida partidu boot sira hotu para oinsá  nafatin hakuak povu sira hotu no kore povu sira hosi ki’ak no mukit.

PUDD husu bá polítiku sira katak maturidade polítika ne’e importante tamba ne’e bainhira to’o tempo kampaña sa’e iha palku leten labele ataka bá ema nia personalidade, maibé tenke foku bá planu programa bá povu ho nasaun moris di’ak.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór/ Lazaro Pereira Quefi

 

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Trending