Connect with us

Polítika

Prezidente Repúblika Promulga Alterasaun Dahuluk ba Lei Sistema Saúde, La Presiza Aplika Tan EE

Published

on

Hatutan.com, (19 Novembru 2021), Díli-Prezidente Repúblika (PR), Francisco Guterres “Lú-Olo”, Kinta (18/11/2021),  tuku 3:00 loro-kraik, promulga ona  Dekretu Parlamentu Nasionál númeru 53/V husi Parlamentu Nasionál kona-ba alterasaun dahuluk ba Lei númeru 10/2004,  Lei Sistema Saúde, no aprova medida exesionál no temporáriu sira hodi hatán vijilánsia sanitária ba pandemia moras Covid-19 iha Timor-Leste.

Hosi alterasaun lei ne’e, maka governu la presiza ona atu aplika tan situasaun Estadu Emerjénsia (EE) ba populasaun sira iha territóriu nasionál.

“Promulgasaun alterasaun dahuluk ba Lei Sistema Saúde bele ona aplika restrisaun balun ba ema nia direitus atu proteje saúde públika. Tanba ne’e, estadu la presiza ona implementa estadu emerjénsia,” Prezidente Repúblika (PR), Francisco Guterres “Lú-Olo”, hateten liuhusi karta komunikadu ne’ebé Hatutan.com asesu, Sesta (19/11/2021).

Advertisement

Prezidente Repúblika  haktuir katak, implementasaun estadu emerjénsia ne’ebé uluk hala’o, tanba nu’udár medida preventiva no kontrolu atu hasees sidadaun hotu-hotu husi kalamidade públika ne’ebé bele mosu husi Covid-19 liuhusi suspensaun ba direitu, devér no garantia balun ne’ebé konsagra ona iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste.

Iha Lei númeru 10/2004, 24 novembru, prevee ona, alén ezisténsia sistema vijilánsia epidemolojia, medida vijilánsia sanitária. Lei ne’e sei konsolida kuadru normativu ne’ebé fó-sai iha Lei Sistema Saúde, hodi haforsa kapasidade ordenamentu jurídiku atu hatán ho efikásia ba ejijénsia ba nesesidade protesaun vida no sidadaun ida-idak nia saúde.

“Redasaun foun ba artigu 10 husi Lei Sistema Saúde, Parlamentu Nasionál atribui kompeténsia foun ba autoridade saúde nian relasiona ho vijilánsia epidemiolojia. Nune’e, lei ne’e fó dalan ba autoridade kompetente relasiona ho vijilánsia epidemiolojia bele halo ezame médiku ba ema sé de’it, rekolla amostra biolójiku no korrespondente testes laboratoriais, rastreiu ba kontaktu no vijilánsia no monitorizasaun, hanesan mós inspesiona balada no produtu biolójiku sira,” Lú-Olo” hateten.

Kona-bá kestaun vijilánsia epidemiolojia nian, sidadaun ida-idak no profisionais no instituisaun saúde, públiku no privadu tenke kolabora ba fornesimentu dadus relevante iha aplikasaun rekomendasaun husi autoridade kompetente.

Artigu 11 númeru 1 ko’alia kona-ba vijilánsia sanitária ho asaun sira atu elimina, diminui no prevene risku ba saúde públika no intervein iha problema sanitáriu, produsaun no sirkulasaun ba bens no prestasaun servisu ho interese saúde abranje vasinasaun, kontrolu sanitáriu bens no servisu, lokal, edifisius, portus, aeroportu no fronteira, deskontaminasaun no dezinfetasaun, apreensaun ba produtu no suspensaun atividade ne’ebé prejudika risku ba saúde públika.

Advertisement

Diploma ne’e hetan aprovasaun ho unanimidade iha Parlamentu Nasionál, iha loron 3 fulan-Novembru 2021.

Tuir Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste, artigu 57, konsagra direitu fundamental ba saúde no asisténsia médika no sanitária no Estadu iha devér atu promove no kria servisu nasionál saúde universal, jerál no gratuitu.

“Pandemia Covid-19 ne’ebé mosu iha Xina no hada’et ba mundu, inklui Timor-Leste, ba dahuluk rejista kazu transmisaun coronavirus, iha marsu 2020, husi ne’ebá kedas Estadu deside implementa estadu emerjénsia nu’udár sasukat atu hasees-an sidadaun hotu-hotu husi kalamidade públika ne’ebé bele mosu husi Covid-19. Liuhusi implementasaun estadu emerjénsia ho ninia medida prevensaun sira Timor-Leste konsege iha kontrolu ba Covid-19, ohin loron iha de’it kazu esporádiku iha munisípiu Dili, Baucau no  Bobonaro no munisípiu sira seluk la rejista kazu pozitivu Covid-19,” PR Lú-Olo, deklara. 

Dezde fulan-Marsu 2020 to’o 18 fulan-Novembru 2021, Timor-Leste rejista kazu pozitivu hamutuk 19.814, no hamate ema na’in-122.

Jornalista : Rogério Cárceres

Advertisement

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending