Connect with us

Polítika

Projetu Dekretu-Lei Orgánika Kona-bá Sekretária Estadu ba Timoroan iha Estranjeiru Aprovadu

Published

on

Hatutan.com, (17 Maiu 2022), Díli— Konsellu Ministru (KM) aprova ona Projetu Dekretu-Lei Orgánika Kona-bá Sekretária Estadu ba Timoroan iha Estranjeiru.

Reuniaun Konsellu Ministru (KM). Foto/Média MOP.

Projetu Dekretu-Lei  ne’e aprezenta hosi Primeiru Ministru (PM) Taur Matan Ruak, inklui  projetu Dekretu-Lei haat seluk.

“Projetu Dekretu-Lei ne’e kona-bá Orgánika Sekretária Estadu ba Komunidade Timoroan iha Rai-Li’ur. Sekretária Estadu ida-ne’e, ne’ebé sei tutela hosi Primeiru-Ministru, buka atu hatán ba hakarak timoroan sira nian ne’ebé hela iha rai-li’ur,” Hatutan.com sita komunikadu.

Objetivu hosi Sekretária Estadu Foun ida-ne’e atu hametin lasu ne’ebé liga sidadaun timoroan sira iha rai-li’ur no Estadu Timor.

Advertisement

Ho servisu ne’e, hein katak sidadaun timoroan sira ne’ebé hela iha rai-li’ur bele hetan asesu fásil liu tán ba servisu públiku importante lubun ida.

Sekretária Estadu ida-ne’e sei iha funsaun hanesan atu fahe informasaun kona-bá prosesu dezenvolvimentu Timor-Leste nian hosi komunidade timoroan sira iha rai-li’ur no mobiliza komunidade timoroan sira ba promosaun Timor-Leste rai-li’ur.

Fundu ba Kombatentes

Alende ne’e KM aprova mós Projetu Dekretu-Lei kona-bá regulamentu ba Fundu Kombatentes Libertasaun Nasionál.

Diploma ida-ne’e regulamenta Fundu Kombatente Libertasaun Nasionál no estabelese modelu investimentu osan fundu nian, objetivu atu hetan rendimentu no atu asegura ninia permanénsia.

Advertisement

Fundu ida-ne’e, sei iha dotasaun inisiál US$ 1.000.000.000,00 (dolar amerikanu billaun ida) sei sai hanesan fundu autónomu no iha autonomia administrativa, finanseira no patrimoniál.

Objetivu hosi fundu ne’e mak atu finasia programa apoiu sira ba Kombatentes Libertasaun Nasionál, liuliu iha área apoiu sosiál, edukasaun, saúde, empregu, asesu ba kréditu no atividade ne’ebé hetan rendimentu.

Fundu ne’e sai mós responsavel husi pagamentu prestasaun pekuniária únika ne’ebé prevee iha Estatutu Kombatente Libertasaun Nasionál.

Atribui Direitu Alojamentu ba Militár

Projetu Dekretu-Lei ne’ebé atribui direitu alojamentu ne’ebé dignu ba militár F-FDTL iha servisu ativu no efetivu, no ba membru PNTL sira, ne’ebé, tanba razaun servisu nian, tenke muda ba atu hela iha munisípiu ne’ebé la hanesan husi ida-ne’ebé iha ninia hela-fatin abituál.

Advertisement

Direitu ida-ne’e konkretiza liuhusi instalasaun husi militár sira F-FDTL no militár FALINTIL – Forsa Defeza Timor-Leste, iha servisu ativu no efetivu, no membru sira PNTL nian ne’ebé, tanba razaun servisu nian, tenke muda ba atu hela iha munisípiu ne’ebé la hanesan husi ida-ne’ebé iha ninia hela-fatin abituál. Direitu ne’e sei konkretiza liuhusi atribuisaun uma estadu nian. Estadu bele disponibiliza uma sira ne’ebé pertense ba Estadu ka aluga uma ba ida-ne’e.

Estabelesimentu Programa Espansaun área Plantasun Kafé

Projetu Dekretu-Lei ne’ebé estabelese Programa atu estimulu ba renovasaun no expansaun área plantasaun kafé.

Konsidera importánsia agrikultura, liuliu kultura kafé, atu hadi’a kondisaun moris timoroan nian no ba dezenvolvimentu ekonómiku país, nune’e mós importánsia atu apoiu produsaun no promosaun kafé orgániku ho kualidade aas no hadi’a produsaun kafé liuhusi reabilitasaun plantasaun kafé, Governu ne’e deside atu estabelese programa apoiu ne’e.

Projetu Dekretu-Lei ida-ne’e hakarak atu estimula renovasaun plantasaun kafé, atu haluan área plantasaun kafé nian, atu aumenta produsaun anuál kafé nian no atu hasa’e rendimentu agrikultór sira nian.

Advertisement

Apoiu sira maka hanesan tuir-mai ne’e:

  • Subsídiu atu apoia renovasaun ka expansaun plantasaun kafé nian, ho valór dolar amerikanu 340 (dolar amerikanu atus tolu, haatnulu) ba ektare ida-idak plantasaun kafé nian ne’ebé renova ka kuda foun;
  • Subsídiu atu apoia ba plantasaun no tratamentu ba ai-horis protesaun ka apoia nian ba planta kafé sira, iha kafé-laran, ho valór dolar amerikanu sentavu 21 (sentavu ruanulu resin ida) ba ai-horis ida-idak ne’ebé kuda.

Projetu Dekretu-Lei ne’ebé estabelese Programa apoiu ba plantasaun Ai Parapa sira iha tasi ninin no aprova regra ezekusaun sira tuirmai ne’e:

Objetivu sira husi Dekretu-Lei ida-ne’e mak:

  • Estimula kriasaun viveiru “ai-parapa”;
  • Haluan área plantasaun ba ai parapa;
  • Kombate erozaun iha tasi ninin;
  • Hadi’a pozisaun Timor-Leste iha merkadu internasionál karbonu nia;
  • Kontribui ba afirmasaun Timor-Leste nian nu’udár destinu turístiku.

Apoiu ne’e sei konkretiza liuhusi atribuisaun subvensaun públika ida ho valór hamutuk $0,50 (sentavu limanulu) ba parapa ida-idak ne’ebé kria viveiru ka kuda.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending