Connect with us

Nasionál

Relatóriu Projetu Dijitalizasaun RTTL,E.P hosi MAPKOMS bá SEKOMS La Klaru

Published

on

Hatutan.com, (12 Dezembru 2023), Díli-Primeiru-Ministru governu da-ualu (8) nian, Taur Matan Ruak, akompaña hosi Ministru Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál (MAPKOMS), Francisco Martins da Costa Pereira Jeronimo ho embaixadór Xina mai Timor-Leste Xiao Jian Guo, lansa ofisiál ona sistema dijitalizasaun Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públiku (RTTL,E.P) iha loron 16 fulan-Fevereiru 2021.

Lee Mós: Kazu Projetu STB RTTL,E.P, Deskonfia Arguida MCS Sees Hosi Territóriu TL

Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes. Foto/Elio dos Santos da Costa.

Mega projetu ne’e nu’udár parseria hosi Governu Xina ho Governu Timor-Leste ho nia finanseira kompostu hosi Governu Xina tau osan kuaze millaun $8 no Governu Timor-Leste tau $900.000. Ho nia objetivu prinsipál mak halo mudansa bá sistema televizaun analog bá dijitál hodi adapta tuir ritmu estasaun televizaun sira iha mundu ohin loron nian.

Iha tinan rua bá kotuk, bainhira lansa tiha projetu dijitalizasaun RTTL,E.P ne’e mosu espetativa boot  hosi povu atu asesu transmisaun RTTL,E.P ho kualidade no bele kobre Timor laran tomak.

Advertisement

Iha faze dahuluk implementasaun projetu dijitalizasaun RTTL,E.P ne’e atu kobre uluk populasaun hamutuk 200.000-resin, liuliu iha Díli ho munisipiu sira ne’ebé hale’u Dili, hanesan Liquiça, Ermera no Aileu.

Tempu ne’ebá iha diskursu  PM Taur Matan Ruak énfaze katak Timor-Leste la bele hela iha kotuk tenke akompaña dezenvolvimentu mundu, tanba ne’e tenke aproveita teknolojia tomak ne’ebé iha mundu lori benefísiu bá nasaun no povu.

Liu tiha tinan-rua (2021-2023)  projetu ne’ebé gasta osan Estadu Timor-Leste nian $900.000 no Doasaun hosi Governu Xina ho montante millaun $8 ne’e la iha ona iis ka to’o agora seidauk termina.  

Iha loron 12 fulan-Dezembru 2023, Hatutan.com halo konfirmasaun hosi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) Expedito Dias Ximenes, kona-bá projetu dijitalizasaun RTTL,E.P ne’e. Maibé, membru Governu da-9 ne’e lia tun dehan, iha fulan-Juñu 2023, nia simu duni relatóriu projetu dijitalizasaun RTTL,E.P  ne’e  hosi Ministru MAPKOMS, Franicsco Martins da Costa Pereira Jeronimo, maibé  la kompletu.

“Ida Set-Top-Box ne’e, relatóriu hosi Oitavu-Governu ne’e la klaru. Purtantu, ida Set-Top-Box ne’e, projetu ida  bolu dehan projetu pilótu, ne’ebé kuandu Novu-Governu simu kna’ar ida ne’e, relatóriu ofisial, detallu laiha,” SEKOMS Expedito Dias, hateten bainhira  partisipa iha seremónia distribuisaun sertifikadu bá formandu CEFTEC sira iha Salaun Delta Nova, Comoro-Díli, Tersa (12/12/2023).

Advertisement

Expedito Dias Ximenes, antigu Prezidente Konsellu Administrativu RTTL ne’e, informa mós katak, to’o oras ne’e nia parte seidauk simu dokumentu ofisial ruma no breafing ka informasaun hosi MAPKOMS Francisco Jerónimo rasik kona-bá projetu dijitalizasaun RTTL,E.P ne’e rasik.

SEKOMS Expedito Dias Ximenes hamutuk ho ekipa tékniku ADN ho MOP halo inspesaun bá projetu torre iha Munisípiu Lautem, 07 Setembru 2023. Foto/Rogério Pereira Cárceres

“Seidauk! Nunka simu, no  la hatene. Buat ne’ebé ha’u hatene, antes ha’u tama Governu ne’e, katak, projetu ida-ne’e iha hela justisa nia orientasaun. Purtantu, iha hela justisa nia laran, CAC  ho MP investiga hela, agora nia prosesu ita hein. Ita labele koalia, sé iha hela prosesu investigasaun nia laran,” Expedito Dias Ximenes hateten tan.

Kona-bá SEKOMS nia inspesaun bá projetu harii toere tolu iha Munisípiu Lautem, Ainaro ho Bobonaro ne’e, eis membru Konsellu Imprensa  ne’e  hateten, inspesaun projetu torres tolu ne’e haree liubá ninia persentajen servisu no atu haree liubá oinsá bele alarga kobertura RTTL,E.P nian.

Hatán kona-bá iha informasaun katak, projetu Set-Top-Box bá dijitalizasaun bá RTTL, E.P ne’e falla tiha ona, SEKOMS Expedito, dehan, ida-ne’e nia parte lakohi fó ninia komentáriu, tanba investigadór sira iha CAC halo hela prosesu investigasaun.

“Ha’u dehan tiha ona, ida ne’e ita labele ko’alia ona. Ne’e ha’u labele ko’alia, tanba ne’e iha prosesu investigasaun CAC nian, purtantu, ha’u labele koalia. Ha’u só bele ko’alia mak ida konstrusaun torre tolu ne’e tanba projetu ne’e sei la’o,” Expedito Dias Ximenes hateten.

MCR RTTL,E.P taka hela tanba hetna problema tekniku iha semana kotuk. Foto/supply

Francisco da Cunha, komunidade iha Aldeia São José Ai-meti Laran, Suku Comoro, Díli ne’ebé sai mós benefisiáriu bá projetu dijitalizasaun RTTL,E.P no simu mós ekipamentu Set-top Box RTTL,E.P ne’e, haktuir katak, fofoun sira simu antena ki’ik ida ho receiver ida, nia kondisaun di’ak no bainhira tékniku sira ne’e lori bá, sira rasik duni mak halo instalasaun, no konsege akompaña informasaun ho programa hamutuk hitu ka ualu.

“Receiver ne’e ami simu ne’e di’ak hela, iha programa hitu hanesan ne’e mak sai, ami sintoniza duni. Mais kleur-kleur, programa sira ne’e lakon tiha. Entaun, ami mós la uza, no rai de’it, no agora lakon tán tiha ona. Hela de’it mak nia antena mak agora ami tau hela iha uma leten. Mais, programa sira ne’e agora laiha ona,” Francisco da Cunha haktuir.

Advertisement

Semana Ida Ona MCR RTTL Problema

Informasaun seluk ne’ebé iha katak iha semana kotuk, Master Control Room (MCR) RTTL,E.P nian hetan problema tékniku no to’o agora MCR taka hela. Nune’e, prosesu migrasaun hosi televizaun analog bá dijitalizasaun RTTL,E.P mós seidauk la’o to’o agora.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending