Connect with us

Nasionál

Governu Atribui Naran Martir Na’in-Ualu bá Repetidor no Branch Unit iha Kabu Submarinu

Published

on

Hatutan.com, ( 22 Juñu 2024), DíliIX Governu Timor-Leste  ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão,  deside atribui naran martíres  da Pátria (Saudozu) na’in-ualu (8) nian bá Repetidor-hitu  (7) no Branching Unit ida (1) hanesan onra ida atu dignifika eroi sir-nian iha luta ba ukun rasik-aan.

Lee Mós: Kapasidade Internet Husi Tore Provider Telekomunikasaun Sira iha TL La Sufisiente

Xanana esplika martir na’in-ualu nia istória ne’ebé sira-nia naran tau ba Repetidor ho Branchit Unit. Foto/Elio dos Santos da Costa

Projetu dada kabu submarinu ne’e nu’udár esforsu no legacy husi VIII Governu konstitusional ne’ebe lidera husi Primeir-Ministru Taur Matan Ruak hodi selebra  kontratu akizasaun no instalasaun kabú submarinu fibra ótika  husi komapañia Alcatel SubMarine Network Austrália  mai Timor Leste.

Maertir sira ne’ebé sira-nia naran tau ka saran bá Repetidor ho Branchit Unit  mak hanesan;

Advertisement
  1. Repetidor no R4101 Saudoza Maria Udu Bele
  2. Repetidor no R4102 Saudza Rosa Bonaparte Soares ” Muki”
  3. Repetidor no R4103 Saudoza Dulce Maria da Cruz ” WE WE”
  4. Repetidor no R4104 Saudozu Fernando de Araújo La sama
  5. Branch unit Saudozu Espirito Santo
  6. Repetidor no R4301 Saudozu José da Silva
  7. Repetidor no R4302 Saudozu Venâncio Ramos Amara Ferraz
  8. Repetidor no R4303 saudozu Dinis Carvalho da Silva “Nelo Kadomi Timor” .

“Okaziaun ida ne’e, la’ós deit nu’udar eventu importante ida bá ita dezenvolvimentu teknolojia no modernizasaun rede telekomunikasaun, maibe mós nu’udár rekoñesimentu ida ba ita-nia eroi sira nia aten brani, dedikasaun no sakrifísiu, ba ita nia nia país nia independensia no ba dezenvolvimentu aban bainrua nian,” Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Manitelu hateten iha nia diskursu iha seremonia dedikasaun naran eroi sira-nian ba Repeater iha Kabu Submarinu iha Portu Díl.

Naran veteranu na’in-ualu ne’ebé saran ba repetidor no branc unit hirak ne’e  hetan aprovasaun husi Konsellu Ministru  iha loron 5 fulan-Juñu 2024 ne’ebe aprezenta rasik husi Ministru Miguel Marques Manitelu

PM Xanana kari ai-funan ba tasi-laran iha ámbitu serimónia atribuisaun maran Martir Na’in-Ualu (8) bá Repetidor no Branch Unit iha Kabu Submarinu, Sábadu (22/06/2024). Foto/Elio dos Santos da Costa

Miguel mos esklarese katak  konklui konstrusaun no instalasaun Kabu Fibra Óptika no garante ligasaun internet ida ho kualidade ba sidadaun sira hotu iha territóriu nasionál mak komprimisu ida husi komprimisu  IX governu nian ne’ebe Primeiru Ministru hato’o iha nia diskursu iha okaziaun tomada de pose ba IX Governu Konstitusional.

Mezmu prosesu ida ohin, nudar prosesu inísiu ida husi prosesu seluk ba Instalasaun nian, maibe Governu kompromete no tuir kalendariu ne’ebé iha, antes tinan 2024 remata,  iha ona kabu fibra ótika ida ne’ebé prontu ona para oferese internet ho kualidade no lalais ba Timor oan sira.

Governu fiar katak, instalasaun kabu suumarinu la’ós deit moderniza rede telekomunikasaun ne’ebé halo ema hotu iha ligasaun ba malu no ba mundu hodi aproveita telekomunikasaun global.

Istória Luta

Xanana asina plaka. Foto/Elio dos Santos da Costa

Iha biban ne’e PM Xanana Gusmão haktuir istória kona-bá eroi no martir sira, liu-liu martir na’in-ualu (8).

Xanana saliente  katak karik martir  hamutuk 2,000 ne’e la mate iha funu laran Timor-Leste  la hetan ukunaan. Ne’e duni, bainhira dedika ka tau sira nia  naran iha repetidór ka kabu submarinu ne’e hakarak rekoñese katak sira-nia sakrifisiu no sakrifisiu povu tomak nian nune’e  bele halao knar boot hodi hadia povu nia moris no ra ida ne’e nia dezenvolvimentu,

Advertisement

Maria Tapo, feto Bobonaro oan ida ne’ebé uluk kaer kilat hodi hasoru inimigu.

Rosa Bonaparte Soares, joven feto ida ne’ebe  iha 7  Dezembru 1975 hamutuk ho Borja da costa no sira seluk ema oho iha portu Díli.

Dulce Maria da Cruz, feto matenek ida ne’ebé Saudozu Sahe nia kaben

Fernando de Araújo La Sama, mate iha  tempu ukun an nia tempu ukun an ho dedikasaun boot ba ukun rasik aan iha Frente Klandestina

Agostino Espirito Santo komandante ida, komandante boot tebes-tebes tanba nia kbiit komandu halo iha parte sul Suai ne’ebá kaptura inimgu kilat barak tebes, iha inisiu funu, maibe tanba lakohi kumu-liman maka FRETILIN haruka oho tiha nia. Nia komandante diak tebes-tebes, kilat barak tebes-tebes.

Advertisement

Jose da Silva, sarjentu ida  nia mak iha Aileu ne’ebá, maibé mós tanba lakohi kumu liman, FRETILIN kaer hodi oho tiha.

“Ita nu’udar timoroan ita tenke rekoñese sira-nia hahalok,” Xanana afirma iha nia diskursu.

Komandante Venancio Ferráz, komandante ida Ainaro oan, depois de kampaña 1997 to’o 1998 inimigu harahun tiha baze apoiu, membru Komite Sentral barak oho tiha, balun mai rende , ikus sai fali eroi.

Ró Alcatel Submarine Network (ASN) to’o Timor-Leste. Foto/Elio dos Santos da Costa

Xanana haktuir iha forsa na’in 80 ka  uitoan deit mak iha ponta leste ne’eba buka atu re-organiza no lao-lao deit iha Timor, komandante Ferraz mak kaer iha Ainaro ne’eba, hela polutaun rua hanesan ne’e, ho tan komandante ida iha Same nia okos ne’eba mos polutaun ida hodi bele hamutuk la liu  na’in-500 bele kontinua funu ne’e.

Xanana hateten ho martir sira hahalok  mak governu deside tau iha repetidores sira nune’e hodi lembra fali katak hodi sira, liu husi sira no hamutuk populasaun tomak  ne’ebe maté mak nakfilak rai ida-ne’e bá nasaun independente no soberanu.

Tuir informasaun iha Segunda, 24 fulan-Juñu 2024, iha Bebonuk, Díli sei halao koneksaun Kabu Fibra ótika ba iha cable station iha Bebonuk nune ekipa sei hahú halo instalasaun husi  Díli ba kabus vokus nian besik Darwin-Austrália.

Advertisement

Tuir planu konektividade bá brancit unit vocus  iha loron 01 fulan-Agostu 2024, signifika katak sei fulan-rua (2) mai no prsija mos fulan-rua  (2) tan hodi koko kabu ne’e iha tasi okos, tuir alvu sei konklui iha tinan ida ne’e liña internet sei lao ho diak.

Jornalista : Leopoldina de Carvalho

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Karta Pastorál Ba Páskua 2026, “Nia hadomi ninian sira to’o rohan” (Jo 13,1)

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Marsu 2026), Díli–Na’ilulik, diákunu, madre, irmaun, seminarista, maun-alin no bin-feton sira no ema hotu ne’ebé hakaran di’ak, Páskua  mak wé matan fiar sarani nian. Iha Páskua, Maromak hatudu ba Nia povu mistériu domin rohan la’ek hahú hosi Ejiptu to’o Jeruzalem, husi Moizés to’o Jezús Kristu.

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Xanana Lori Governu no Povu Nia Naran Hato’o Ksolok Idul Fitri Ba Musulmanu Tomak

Published

on

By

Hatutan.com, (20 Marsu 2026), Díli– Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, lori IX Governu Konstitusionál nia naran no lori povu Timor-Leste nia naran hato’o ksolok Indul Fitri 1447 Hijriah ba musulmanu sira hotu.  

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Governu Sei Haruka Dokumentu Legál ba PGR Hodi Hahú Halo Investigasaun Ba Ró Haksolok-Aviaun Twin Otter

Published

on

By

Hatutan.com, (19 Marsu  2026), Díli- Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Kinta (19/03/2026), informa  kompañia  Auditóriu Internasionál Ernst & Young, haruka relatóriu no dokumentu legál mai Governu Timor-Leste kona-bá akizasaun aviaun Twin Otter ho Ró Haksolok, maka Governu sei haruka ba Prokuradoria Jerál Repúblika (PGR, sigla portugés) hodi hahú halo investigasaun.

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending