Connect with us

Nasionál

Jesus Nia Moris Hias Lori Naroman

Published

on

Hatutan.com (08 Abríl 2023), Díli– Páskua hanesan ambiente ida ne’ebé lori neineik nakukun bá naroman hodi hahú haree Jesus Nia moris hias lori naroman bá sarani sira ne’ebé moris iha susar ho terus  nia laran.

Lee Mós : Han Kalan Hamutuk, Jesus Fó Sentidu Foun Bá Tradisaun Judeu Sira Nian

Misa Sábadu Santa iha Igreja Katedrál Díli, 08 Abríl 2023. Foto/Elio dos Santos da Costa

Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Díli, Mgr. Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, iha nia omilia bainhira prezide selebrasaun misa Sábadu kalan, (8/4/2023), iha Igreja Katedrál Díli,  hateten naroman sériu ida-ne’e, fó naroman bá kreda tomak,  maske ema  ida-idak iha  nia nakukun, preokupa buat oi-oin no kalan ida-ne’e, momentu ida ne’e, mai  buka bá, mai loke netik leet oan ida, fó netik espasu ida bá naroman lilin ida-ne’e nian hodi bele tama iha ema nia moris.

“Naroman ne’e dalan ida-tan mai dere imi nia odamatan, dere imi nia fuan, atu imi labele taka imi nia fuan, maibé hamamar imi nia fuan bá, hodi naroman uitoan bele penetra  iha imi  nia nakukun,” Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB hateten.

Advertisement

Dom Virgílio haktuir liturjia Sábadu Santa, kalan nian,  hahú iha odamatan boot igreja katedrál nian,  hahú iha nakukun laran hodi fó bensan bá ahi matan, hosi ahi matan foun ne’e, halakan uluk mak siriu paskál, lilin boot ne’ebé reprezenta Kristu moris hias, naroman lilin boot ninian, siriu paskál nia  naroman ida-né’e mak da’et hodi  hafurak  iha igreja laran. Tanba  bainhira Ahi mate hotu, hosi lilin ida-ne’e de’it mak fahe naroman bá ema hotu ne’ebé partisipa iha selebrasaun ida-ne’e.

Festa Páskua ida-ne’e, Dom Virgílio hateten, ema hotu hanoin bá kotuk  fila fali ba orijen hahú kedas iha livru Jéneze husi leitura hitu ne’ebé ohin  rona, hahú istória ema ho Maromak, tan ne’e mak ema  mós hahú hahí Maromak ho naroman boot lilin ninian hanesan estrela da manha, naroman ne’ebé sei la mate fila fali.

Nia fó sasin katak Maromak halo buat hotu furak maibé infelizmente tama sala tanba ema revolta hasoru Na’i Maromak,  ema mós hahú sente katak, hakarak sai hanesan Maromak, ema mós sente bele troka Maromak Nia fatin, sala la’ós lori umanidade bá oin, maibé sala halo umanidade fila fali bá kotuk, istória la la’o bá oin, maibé hakiduk bá kotuk tanba sala nia hahalok, ema buka atu hamate naroman ne’ebé iha tiha ona.

Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, sunu lilin iha misa Sábadu Santa iha Igreja Katedrál Díli, 08 Abríl 2023. Foto/Elio dos Santos da Costa

“Buat hotu Lao normal, buat hotu mamuk, Maromak haree, nakukun boot ida iha Maromak  ninia oin, entaun Nia hahú buka atu haketak buat ne’ebé nakukun hosi naroman, buat ne’ebé bokon hosi rai maran no Maromak hahú tau orden, no  buat ne’ebé seidauk iha orden, liu tiha Maromak haree tiha katak buat hirak ne’e furak tebes duni,” Dom Virgílio hateten iha nia omilia.

Iha tempu  páskua, tuir Dom Virgílio, Maromak iha ambisaun ida de’it hakarak atu konkista mate ho moris. Maromak lakohi ema hakmatek hela iha nakukun, Maromak lakohi ema hakmatek iha kaos, Maromak lakohi ema hakmatek iha dezorden laran, maibé Maromak hakarak ema hotu moris iha naroman.

Ho nune’e, Dom Virgílio hatutan, Izraél mak povu ida ne’ebé Maromak hili hosi povu hotu-hotu, la’ós tanba priviléjiu, maibé Izraél uma kreda ida  hanesan mós sarani doben sira, maibé mós tanba misaun ida atu halo Maromak Nia naroman nabilan iha povu hotu nia leet atu sira bele hatene no adora Maromak ne’ebé loos.

Advertisement

Tuir nia, Maromak buka duni umanidade atu bá hasoru moris, bá hasoru verdadeira libertasaun atu ema bele hatene Maromak ne’ebé loos, Maromak iha ambisaun ida de’it, ema halo páskua, buat normal bá maromak mak pasajen bá moris, normal bá maromak la’ós mate, maibé Jesus Nia moris hias, inversaun definitiva istória umanidade atu fila bá Maromak, Jesus nia moris hias mak Maromak nia ambisaun ba vitória moris ninian.

Iha páskua ne’e, ema hotu hakarak sai fila fali bá moris ida ne’ebé normal, hodi buka normaliza violénsia, ódiu, vingansa no nakukun, hatoman an ho kultura violénsia ninian tanba ne’e la’ós ema nia kultura, maibé ema nia kultura mak Maromak tanba ema hotu mai hosi Maromak nune’e buka atu hatoman an buat ne’ebé loos no di’ak.

Dom Virgílio tenik, festa Páskua ne’e mós konvida ema hotu atu hola konsiénsia kona-bá anti virus ida ne’e nostaljia bá Maromak mai prepara imi nia an, renova imi nia hakarak atu Jesus Nia moris hias bele halakan liután imi nia vontade, atu hakbesik no buka hodi hatoman an iha Maromak Ninia hakarak no vontade.

Lee Mós : Reflesaun Kinta-Feira Santa, “Halo Ida-Ne’e Hodi Hanoin Ha’u”

Jornalista :  Elio dos Santos da Costa

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending