Connect with us

Nasionál

Hapara Konstrusaun UKL Tanba Dada Bandeira CNRT, Xefe Suku Serelau Hato’o Keixa bá PDHJ

Published

on

Hatutan.com, (01 Fevereiru 2023), Díli—Xefe suku Serelau, Dionisio Soares hato’o keixa bá Provedoria Direitus Humanus no Justisa (PDHJ), tanba autoridade hosi Planu Dezenvolvimentu Nasionál Suku (PNDS) munisípiu Lautém halo intervensaun hodi hapara Konstrusaun Uma Kbi’it Laek (UKL), iha suku Serelau, postu administrativu Lautém, munisípiu Lautém ho razaunbenefisiáriu ne’e dada bandeira CNRT iha uma leten no kanta Hino Nasionál Patria.

Benefisiáriu Uma Kbiit Laek, António da Cruz hosi suku Serelau, postu administrativu Lautém, munisípiu ne’ebé ho moras mentál dada bandeira CNRT iha uma leten no kanta Hino Nasionál Patria. Foto/Facebook.

Xefe suku Serelau, Deonisio Soares  hateten, benefisiáriu UKL ho naran António da Cruz, ema ne’ebé vulnerável tebes, tanba ne’e Governu liu husi autoridade lokál hili nia atu iha direitu bá UKL, maibé tanba nia kondisaun ho moras mentál nune’e nia dada hela Bandeira Partidu CNRT nian iha uma kakuluk UKL nian ne’ebé foin iha faze kontrusaun.

Hosi ne’e, nia halo vídeo kómiku hodi hakilar viva CNRT no kanta Hino Nasionál Patria-Patria no labarik sira fó-sai iha média sosiál.

Hanesan autoridade lokál hetan kedan xamada atensaun hosi Administradór Postu, nune’e bá hamutuk ho komunidade ne’ebé dada bandeira CNRT ne’e deside hatun tiha Bandeira ne’e hosi UKL nia leten.

Advertisement

Komunidade halo tuir no hatun tiha Bandeira ne’ebé iha no iha loron 28 fulan janeiru ne’e kedan Diretór PNDS munisípiu Lautém bá foti Bandeira CNRT lori mai iha Postu no iha loron 31 fulan Janeiru PNTL eskuadra Lautém ba kaer duni benefisiáriu António da Cruz lori ba halo investigasaun iha eskuadra Lautém no lori liu kedan bá iha Komandu munisípiu Lautém hodi halo investigasaun.

Tanba ne’e, hanesan autoridade lokál lamenta tebe-tebes ho asaun ne’ebé mak Diretór PNDS munisípiu Lautém halo no karik iha ema ruma mak haruka Diretór PNDS munisípiu Lautém halo asaun ida-ne’e moralmente ema ne’ebé halo ida ne’e fuan laiha.

“Há’u konsidera katak asaun ida-ne’e viola direitu sidadaun ida nian, viola direitu konunidade nian liu-liu António da Cruz ne’ebé konsideradu vulnerável, tanba hanesan xefe suku ne’ebé hola parte iha kuadru partidu politiku seluk nunka deskrimina há’u nia povu, povu ne’e nafatin povu, laiha povu CNRT, povu FRETILIN, PLP no KHUNTO ka seluk tanba povu ne’e ida deit,” Xefe Suku Serelau hateten iha edifísiu PDHJ, Caicoli, (01/02/2023).

Autoridade lokál ne’e hatutan, tanba de’it interesse polítika sira deskrimina povu hodi hapara konstrusaun UKL no ida-ne’e orientasaun mai direta hosi Diretór PNDS munisípiu Lautém no mais pior lori tán komunidade benefisiáriu inklui bada’en sira ne’ebé servisu ba uma refere ba halo tán investigasaun iha eskuadra PNTL munisípiu Lautém.

Xefe suku Serelau, Dionisio Soares.

“Ho razaun sira ne’e mak motiva ha’u hanesan autoridade lokál atu lori keixa ne’e mai hato’o iha PDHJ tanba PNDS munisípiu Lautém viola ona direitu benefisiáriu nian ba UKL no halo kapturasaun ba sidadaun sira seim iha karta mandadu hosi Tribunál no laiha koñesimentu mós husi ami hanesan autoridade lokál,” nia lamenta.

Xefe suku ne’e mós haktuir katak, Problema dada bandeira CNRT ne’e rezolvidu ona no hanesan autoridade fó hanoin ba sidadaun sira liu-liu benefisiáriu sira UKL katak bainhira konstrusaun hotu mak imi bele dada bandeira partidu nian tuir imi nia partidu mais problema ne’e sai tiha problema bo’ot, tanba ne’e ohin mai iha PDHJ atu husu tulun, husu justisa ba benefisiáriu ne’ebé nia konstrusaun ba UKL hapara hosi autoridade PNDS munisípiu Lautém nian.

Advertisement

“Ohin keixa ne’ebé hato’o ne’e direta ba PDHJ no keixa ne’e reprezenta há’u nia komunidade ne’ebé lian laek, tanba ne’e ohin mai hatutan komunidade sira nia ibun, sira nia lian no PDHJ simu dunik keixa no PDHJ sei halo prosesu atu haree no ami sei simu karta notifikasaun bainhira prosesu sira ne’e la’o ba oin,” nia informa.

Kona-bá ne’e, Diretór PNDS munisípiu Lautém, Alcino da Silva ba Hatutan.com via telefónika hateten programa UKL ne’e programa governu nian no PNDS mak halo ezekusaun ba politika ne’e hodi halo konstrusaun ba benefisiáriu sira.

UKL ne’ebé oras-ne’e iha suku Serelau sei iha faze konstrusaun no haree katak iha individu balun ne’ebé hakarak atu politiza sasan sira ne’e,  hodi dada bandera partidu polítiku nian hanesan CNRT tanba ne’e hanesan Diretór PNDS munisípiu Lautém la autoriza atu partidu ne’ebé de’it atu politiza sasan sira ne’e relasiona ho UKL.

“Konstrusaun UKL ba benefisiáriu ida iha suku Serelau la’ós hapara totál la’e, provizoriu de’it atu ita buka hatene motivu saida mak ema ka oknum balun ba politiza fali konstrusaun ho bandeira partidu nian. Benefisiáriu ita la fó sala tanba nia moras mental. Ita husu mak ema sira ne’ebé gosta politiza sasan ne’e. Tanba ne’e konstrusaun la’ós atu hapara maibé sei kontinua aban ka bainrua traballadór sira bele hahú servisu fali,” nia hateten.

Saida mak xefe suku deklara hodi ba hato’o keixa ne’e Alcino da Silva dehan la loos tanba antes ne’e hanesan Diretór PNDS munisípiu Lautém fó ona orientasaun ba administradór postu no xefe suku sira atu rezolve maibé xefe suku mak hola inisiativa mesak ikus mai lori keixa ba PDHJ.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór  

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending