Connect with us

Polítika

Deskobre Estratéjia sira Kontribui bá Vitória CNRT iha Eleisaun 2022-2023

Published

on

Hatutan.com, (04 Juñu 2023), Díli–Vitória partidu Conselho Nacional Reconstrução Timorense (CNRT) iha eleisaun parlamentár,  21 fulan-Maiu 2023, inkui fó apoiu determinasaun bá vitória Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha eleisaun prezidensiál 2022,  bele dehan, la’ós prezente ne’ebé simu hosi bandeja de’it. Maibé,  investimentu signifikativu iha tinan-rua liu nia laran, Xanana Gusmão halo no kompleta ho nia “aparellu” ka rekursu pertinente sira  iha jestaun no kapasidade organizasaun/konsolidasaun partidu nian ne’ebé lidera hosi Francisco Kalbuadi Lay.

Lee Mós : Povu Fó Fiar Bá CNRT Tanba Hakarak Mudansa

Povu entosiazmu simu Prezidente CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão ho Sekrétariu Jerál CNRT, Francisco Kalbuadi Lay iha ámbitu kampaña Partidu CNRT nian. Foto/Dok.Espesiál

Sekretáriu Jerál partidu CNRT,  Francisco Kalbuadi Lay, ho sakrifisiu no dedikasaun tomak estrutura partidu CNRT nian hosi nivel aldeia, suku, postu, munisípiu to’o nivel  nasionál, inklui grupu apoiante sira bá Xanana Gusmão halo servisu ida di’ak tebes ho estratéjia no badinas hodi manan no konvense vitória bá CNRT iha eleisaun rua tuituir malu; eleisaun prezidensiál 2022 ho eleisaun parlamentár 2023.

Ho figura Xanana nian hanesan lider karizmátiku, lider istóriku ka komandante em-xefe FALINTIL nia influensia boot tebes hodi konvense povu Timor-Leste tomak, hosi rai-ulun to’o rai-ikun, tasi feto to’o tasi-mane bá vitória CNRT nian.

Advertisement

Xanana nia influensia hatudu ona katak, bainhira nia ‘tula-liman’ bá kandidatu Prezidente Repúblika  iha eleisaun sira iha istória Timor-Leste nian sempre “manan”. Hahú hosi eleisaun Prezidente Repúblika iha tinan 2007-2012, Ramos-Horta sai Prezidente Repúblika tanba Xanana nia “bensan”.  Iha fali 2012-2017, Xanana tula-liman bá Taur Matan Ruak hodi sai Prezidente Repúblika, liuhosi kompetisaun boot iha eleisaun prezidensiál 2012.

Iha períodu kandidatu Prezidente Repúblika 2017-2022, Xanana ‘tula-liman’ bá Francisco Guterres “Lú Olo”  hodi kompete iha eleisaun prezidensiál no ikus mai ho bensan Xanana nian ne’e lori duni Lú Olo bá sai Prezidente Repúblika.

Lee Mós : Rezultadu Final STAE: CNRT Hetan Kadeira 31 no FRETILIN Kadeira 19

Tebes! Lia-fuan klásiku hosi Bahasa Indonézia ne’ebé ema balun saran bá Xanana dehan, “Xanana Manusia Setengah Dewa” bá Timor-Leste. Buat ne’ebé nia hakarak halo bá povu no rai-ida ne’e sempre akontese tuir nia hakarak. Maske tenke ho sakrifísiu boot no servisu ne’ebé la’ós kaman.

Iha eleisaun parlamentár, 21 fulan-Maiu 2023, Xanana ho nia  naran boot, aumenta tan ho servisu no sakrifisiu lubuk ida, ne’ebé sai hanesan matan, tilun no ibun bá povu sira durante iha situasaun difisil, liuliu iha pademia global Covid-19 aumenta tan ho situasaun kalamidade 04 fulan-Abríl 2021,  halo povu ida-ne’e tau esperansa boot liubá Xanana no hakarak Xanana fila duni bá ukun hodi hadi’a rai ida-ne’e bá dalan progresu.

Advertisement

Prezidente CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão konversa ho Sekrétariu Jerál CNRT, Francisco Kalbuadi Lay. Foto/Dok.Espesiál

Aktu eroiku no simplisidade bá toba kalan-tolu iha estrada laran resintu Sentru Saúde Vera-Cruz, Díli,  hodi  luta no ezije bá ukun na’in-sira  atu  entrega mate-isin Armindo Borges, ne’ebé mate ho Covid-19 iha fulan-Abríl 2021, kontribui maka’as bá povu nia determinasaun atu fó fiar liután bá Xanana.

Atividade karitativa  sira Xanana halo hale’u territóriu nasionál,  ne’ebé ema balun politiza hodi konsidera “soe rai-rahun bá povu nia matan” kontribui mós povu hodi depozita sira-nia konfiansa bá Kay Rala Xanana Gusmão.

Lee Mós : Taur Matan Ruak Parabeniza Povu Tomak Espesiál CNRT

Liu loron ida, dezastre naturál 04 Abríl 2021, Xanana ho nia ekipa ki’ik ida tuun direta bá lolo-liman bá povu bainhira povu terus, lori ai-han ka nesesidade báziku bá povu sira ne’ebé sofre liu dezastre ne’e, inklui hamutuk ho povu sira fase no hamoos povu nia uma ne’ebé bee tama-borus ho tahu-nurak, uza rekursu balun ne’ebé bele ajuda mós konventu sira madre sira-nian ne’ebé sofre hosi dezastre naturál ne’e.

“Umildade” Xanana nian ne’e halo povu simpatia tebes no lori povu saudades ho Xanana atu fila  bá ukun. Hosi rezultadu sira servisu maka’as, hatene organiza no iha estratéjia forte hodi mobiliza simpatia povu nian ne’ebé hatudu hodi Xanana ho nia Sekretáriu Jerál  Francisco Kalbuadi Lay, fó duni fuan di’ak bá  Partidu CNRT ne’ebé iha eleisaun parlamentár 2017 hetan de’it kadeira 21 iha Parlamentu Nasionál     ho persentajen votu 29, 46% no liuhosi eleisaun parlamentár 2023 haksoit  maka’as hodi hetan kadeira 31 ho persentajen votu 41,62%.

Esforsu sira no determinasaun hosi lideransa estratéjiku partidu CNRT nian, Kay Rala Xanana Gusmão ho Francisco Kalbuadi Lay no sira seluk tan, fó rezultadu di’ak bá vitória CNRT nian no sai hanesan esperansa boot bá povu atu bele iha mudansa ukun hosi períodu 2023-2028.

Advertisement

Xanana rei Madre nia liman. Foto/dok.Espesiál

Liuhosi entrevista ida ho jornalista sira,  foin lalais ne’e, iha Díli, Sekretáriu Jerál Partidu CNRT,  Francisco Kalbuadi Lay hateten,  votu konfiansa bá partidu CNRT iha eleisaun prezidensiál, 19 fulan-Marsu 2022  ho eleisaun parlamentár, 21 fulan-Maiu 2023, atu hatudu katak povu ne’e hakarak iha mudansa  hafoin VIII Governu Konstitusionál nia mandatu la iha mudansa signifikativu bá povu nia moris di’ak no bá nasaun nia prosperidade.

 Iha tinan-tolu ikus, 2019-2022,  Timor-Leste enfrenta situasaun ida difisil tebes, Pandemia global Covid-19, dezastre natural 2021 mai tan funu Ukránia vs Rúsia, fó impaktu negativa bá dezenvolvimentu ekonomia no dezenvolvimentu nasionál.

Ho situasaun tolu ne’e, sai hanesan oportunidade di’ak bá lideransa estratéjiku na’in-rua iha CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão ho Francisco Kalbuadi Lay,  bá moris ho povu, serve povu ho domin liuhosi atividade karitativa sira no atividade produtivu balun ne’ebé ajuda tebes povu ida-ne’e hosi terus sira-ne’e.

“Povu ida-ne’e sente rasik Xanana ho CNRT nia domin boot bá sira no sira rasik halo reflesaun kona-bá Xanana nia kariñu bá povu. Maske Xanana ho CNRT la ukun, maibé bainhira povu halerik Xanana bá halerik ho sira, bainhira povu presiza, Xanana bá fó tulun sira,” Francisco Kalbuadi Lay haktuir.

Estratéjia seluk ne’ebé ajuda mós vitória CNRT iha eleisaun ne’e,  maka maske manan tiha eleisaun Prezidensiál hodi lori Ramos-Horta bá Palásiu Prezidensiál,  CNRT ho nia estrutura la tuur nonook hodi festeja, maibé fila-hikas tuun bá baze no bá povu hodi hala’o konsolidasaun hosi aldeia bá suku no hosi Postu Administrativu mai Munisípiu to’o nasionál.

Durante konsolidasaun ne’ebé lidera direta hosi Xanana Gusmão ho Francisco Kalbuadi Lay,   durante fulan-sia (9) nia laran iha baze, povu sente tebes CNRT nia interese boot bá povu nia hakarak. Nune’e, povu tau fiar bá CNRT atu halo mudansa no povu hadomi tebes partidu CNRT ho Kay Rala Xanana Gusmão.

Advertisement

Sekretáriu Jerál partidu CNRT, Francisco Kalbuadi Lay

Investimentu ho domin no umildade bá povu ne’ebé Xanana Gusmão ho Francisco Kalbuadi Lay no partidu CNRT halo durante situasaun difisil sira,  ikus mai,  povu fó agradese liuhosi sira-nia votu 288,101 (41,62%)  ekivale bá kadeira iha Parlamentu Nasionál 31.

Ukun tinan-lima bá oin, 2023-2028, iha Governu no iha Parlamentu Nasionál iha ona CNRT nia liman. Agora presiza  de’it ezersísiu atu CNRT deside ukun mesak ho halo komunikasaun polítika ho partidu sira ne’ebé hetan asentu iha Parlamentu (FRETILIN, PD, KHUNTO, ho  PLP) ho maneira insidénsia parlamentár ka halo koligasaun ho partidu ruma atu hamutuk bá hetan maioria parlamentár hodi asegura estabilidade Governativa depende bá Xanana no CNRT.  

Jornalista : Vito Salvadór    

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending