Hatutan.com, (09 Fevereiru 2022), Díli—Autoridade lokál ho komunidade konsidera Governu liu hosi Ministériu Obras Públika (MOP), laiha kapasidade hodi halo konstrusaun ba ponte ho medida kiik hanesan ponte Ailok-laran, maski projetu ne’e tama iha kategoria emerjénsia.

Xefe aldeia Moris ba Dame, João Carvalho Godinho. Foto/Hatutan.com.

Konsiderasaun ne’e tanba konstrusaun ne’ebé tama iha pakote emerjénsia ne’ebé hahú iha 20 Setembru 2021, maibé to’o agora fulan haat liu ona seidauk konklui.

Komunidade aldeia Moris ba Dame, Suku Bairru-Pité, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli, ezize nafatin ba MOP atu kontrola kompañia konsórsiu Chegue-Rau Lg.Lda, hodi aselera projetu konstrusaun ba ponte ne’ebé hetan estragus hosi mota, kauza hosi udan-boot.

“Ami nia ezizénsia ne’e tanba komunidade tomak hakarak asesu estrada ho di’ak. Sira halo buat ne’e kleur liu no sira coor tiha de’it mak to’o fali agora ne’e. Obra ne’e kleur liu, agora buat ne’e dehan iha setembru, no to’o agora seidauk remata, susar tebes,” Komunidade, Enty de Cristo, hateten ba Hatutan.com iha aldeia Moris ba Dame.

Komunidade mós fó ultimatum ba kompañia, katak, bainhira la aselera lalais, sei organiza malu hodi ateru tanba situasaun ne’e fó ameasa boot ba uma komunidade iha tempu udan.

“Iha sorin mai, bee komesa kee fali ona. Ne’ebé, ami hein de’it, sé sira taka lalais entaun ne’e di’ak. Mais sé sira la taka, ami iha ne’e organiza malu atu ateru de’it ona, nune’e komunidade bele asesu,” nia hateten.

Nune’e mós Xefe aldeia Moris ba Dame, João Carvalho Godinho haktuir, hahú iha fulan Setembru 2021, bainhira Kompañia Konsórsiu Chegue-Rau Lg.Lda, observa kondisaun ponte ne’e, promete katak ponte ne’e konstrui ho durasaun tempu semana rua de’it tanba ne’e projetu emerjénsia.

Karta kontratu hosi Governu liuhosi Ministériu Obras Públika (MOP) ba kompañia ne’ebé manán projetu ne’e, autoridade lokál mós hetan kopia, no asina direta hosi Vise MOP, Nicolau Lino Freitas Belo.

Projetu Emerjénsia, Ponte Ailok-laran. Foto/Hatutan.com.

“Konstrusaun ba ponte ne’e, ha’u la komprende. Estadu fó kontratu ba kompañia ida, ba fali ida, kala kompañia tolu mak dudu-malu hela iha ne’e. Buat ne’e hahú iha Novembru, kompañia sira ne’e mai iha ne’e, ha’u mós iha ne’ebá, promete dehan  semana rua de’it hotu ona. Ami mós laran metin ba ida-ne’e, tanba iha karta kontratu ne’e Vise Ministru rasik mak asina,” Xefe Aldeia Moris ba Dame, João Carvalho Godinho, hateten.

Maski nune’e, to’o oras ne’e ponte ne’e nia konstrusaun seidauk termina, dala-ruma mosu buat ki’ik-boot, komunidade sempre kontaktu hela de’it ba Xefe aldeia, katak, kompañia suru rai taka tiha estrada, hodi halo sira labele liu.

“Ha’u mós iha lista, kompañia iha totál orsamentu rihun $24. Mais ita haree ba mai, hanesan ponte ne’e, kompañia ida kaer mós obriga an de’it, kala orsamentu ki’ik ne’e mak sira dudu malu ne’e, ha’u mós la komprende,” Xefe aldeia ne’e hateten tán.

Projetu ne’ebé besik fulan lima ona seidauk remata, Xefe Aldeia Moris ba Dame, konsidera Ministru Obras Públikas (MOP), Salvadór Pires dos Reis, ho Vise Ministru Obras Públikas (VMOP), laiha kapasidade, no husu atu hapara tiha Kompañia Konsórsiu Chegue-Rau Lg, tanba haterus komunidade iha área ne’e.

“Ponte ida-ne’e, ponte ida ki’ik-oan, la’ós hanesan ponte boot hanesan Lo’es. Depois, sira halo ponte ne’e mós ponte ne’e uluk boot, agora fali hanesan kaixaun ida tidin fali iha klaran. Ha’u la komprende, ponte ne’e atu halai ba ida ne’ebé. Uluk, karreta rua bele sees-malu, agora labele, ne’e prontu mós hanesan de’it, tanba mai halai kleuk fali,” Xefe aldeia, João Carvalho, preokupa.

Kompañia Tula Semente iha Motór

Xefe Aldeia ne’e mós konta katak, iha Sesta 21 Janeiru 2022, bainhira ba observa progresu konstrusaun ponte ne’e haree katak, na’in ba kompañia ho ninia pesoál sira ne’ebé servisu iha ponte ne’e, sosa semente tula ‘de’it’ iha motór mak lori ba hatun.

“Kompañia lori semente mai mós tula fali ho motór. Ha’u la komprende, ne’e kompañia ka, sé laiha kapasidade, tau fali seluk ou Governu mak osan laiha, ko’alia loos de’it atu labele halo terus komunidade,” Xefe aldeia ne’e kestiona.

Kona-bá preokupasaun hirak ne’e, Hatutan.com esforsu hodi konfirma ho parte kompañia kona-bá razaun atraza konstrusaun, maibé la hetan na’in ba kompañia.

Hatutan.com iha terrenu, konsege hasoru-malu ho mandór ba projetu ne’e, no husu atu halo klarifikasaun maibé lakohi fó komentáriu.

Hatutan.com konsege husu enderesu no númeru kontaktu na’in ba kompañia iha mandór ne’e, maibé mandór na’e rasik la hatene enderesu no númeru kontaktu hosi na’in ba kompañia.

MOP Husu Komunidade Pasiénsia

Ministru Obras Públika (MOP), Salvadór dos Reis Pires. Foto/Média MOP.

Ho ezijénsia hosi komunidade iha área Ai-lok Laran nian ne’e, liuhosi Pájina Ofisiál Facebook, Ministériu Obras Públikas (MOP), Salvadór dos Reis Pires, iha 21 Janeiru 2022, husu ba públiku liu-liu komunidade iha área Bairru-Pité no Ailok-Laran ne’ebé asesu ba Ponte ki’ik iha Ailok-Laran atu pasiénsia.

Ministru ne’e husu tanba ekipa tékniku sira MOP nian, liuhosi Diresaun Jerál Obras Pùblikas liuhosi Diresaun Nasionál Estrada, Ponte no Kontrolu no Seias (DNEPCC), sei orienta kompañia konstrutór hodi ateru ponte ne’e.

Kompañia Chegue-Rau Unip. Lda hetan kontratu hosi rezultadu prosesu birokrásia ADN no CAFI desidi no CNA halo aprovizionamentu ne’ebé konklui iha Novembru 2021 fó ba iha MOP atu superviziona.

Depois entrega ba MOP,  Vise Ministru Obras Publika (VMOP), Nicolau Freitas Belo, mak halo asina ba  kontratu ne’e, tuir delegasaun kompeténsia hosi Ministru Obras Públika (MOP), Salvadór dos Reis  Pires.

Tuir esplikasaun téknika katak, bainhira tcor ona betaun ida tenke husik to’o loron 28 hanesan tuir mai; tcor tiha liu loron 7 atinji 65%; liu loron 14 atinji 90% no liu loron 28 atinji 99% hodi garante betaun ninia forsa ne’ebé di’ak.

Tékniku sira MOP hosi DJOP liuhosi DNEPCC nian konsiente katak loron 28 hahù hosi loron tcor Betaun ba ponte iha loron 19 fulan-Dezembru tinan 2021 to’o iha loron 21 fulan-Janéiru 2022, signifika katak liu ona loron 6 maibé to’o óras-ne’e seidauk ateru tanba kondisaun udan ne’ebé nia frekuensia as oituan entaun materiál ba backfill ne’e saturado hela (Persija Maran foin bele halo kompaksaun).

Daudaun ne’e kada loron sempre udan nune’e halo rai originál iha fatin projetu lokaliza ba atu ateru sei bokon hela tanba ne’e hosi tékniku laboratóriu orienta atu maran oitoan mak bele aterru.

“Maski nune’e, tékniku sira sei orienta kompañia Segerau Unip. Lda hodi responsabiliza bainhira rai maran oitoan, kompañia sei aterru hodi fasilita movimentu transporte pùbliku no privadu iha área refere,” Hatutan.com klarifikasaun.

Antes ne’e mós liuhosi diálogu ne’ebé hala’o entre Primeiru Ministru (PM), Taur Matan Ruak, ho autoridade lokál no komunidade iha munisípiu Aileu, informa katak hanesan ministru tutela obrigadu tenki responsábiliza projetu refere no orienta tékniku ho kompañia aterru no finaliza tiha projetu Ponte iha Ailok-Laran.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres