Hatutan.com, (24 Juñu 2026) Díli-Sekretáriu Jerál (SG,  sigla portugés) partidu FRETILIN, Mari Alkatiri,  lembra ho di’ak tebes no kontinua sai hanesna memoria moris kona-bá lia-menon ka korajen husi prezidente partidu FRETILIN, Soudozu Francisco Guterres Lú-Olo ne’ebé sempre dehan enkuantu sei hamutuk  servisu, bainhira ida ba ona, ida mak hela tenke kontinua.

SG FRETILIN Mari Alkatiri. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Ha’u nia mensajen la’ós de’it ba média bá povu tomak, aproveita situasaun ida-ne’e atu hotu-hotu hamutuk no transforma ita nia susar ba forsa, ne’e mak ha’u nia mensajen,” SG FRETILIN Mari Alkatiri hateten liuhusi Konferénsia Imprensa iha rezidensia saudozu Francisco Guterres Lú-Olo, Kuarta (23/06/2026).

Eis-Primeiru Ministru (PM) Mari Alkatiri hateten, saida mak susar ho Maromak Nia ajuda transforma fó forsa ba ita hotu hatene katak dalan naruk para atu la’o hamutuk ida-ne’e mak importante liu ba povu tomak, importante mós ba militante kuadrus FRETILIN ninian.

” FRETILIN motto ikus mai, adiviña ona buat ruma unir para atu hasoru malu, halibur para atu hadi’a. Ne’e mak ha’u aproveita loron ida ne’e susar ba ita hotu, ba ha’u espesialmente livre ba família, espesial liu tan susar, maibé tenke buka dalan atu transforma ita nia susar ne’e ba forsa,”  fundador RDTL ne’e subliña.

Mari Alkatiri hateten, mensajen husi saudozu Lú-Olo nian, tanba   durante  ne’e nunka ko’alia loro-loron antes nia ba halo tratamentu.

“Nia sempre dehan ita-rua ne’e, enkuantu hamutuk ita hamutuk servisu, enkuantu ita ida ba ona, ida mak hela tenke kontinua, ne’e ha’u lembra fali mensajen ida ne’e ho mensajen Prezidente Nicolau Lobato hateten mai ha’u, obriga ha’u sai, ne’ebé ha’u dehan ita hahú hamutuk bele kontinua hamutuk ida-idak iha nia fatin labele mate dook hotu dala ida. Repete fila-fali ha’u ida-ne’e na prátika ha’u prontu tanba xa ha’u mak sempre simu todan, ha’u mak sente ha’u só iha forsa bainhira FRETILIN tomak fó forsa mai ha’u bainhira povu tomak fó fiar mai ha’u,” Sekretáriu Jerál FRETILIN afirma.

Mari Alkatiri hatutan, saudozu Francisco Guterres Lú Olo nia ema ida ne’ebé moos tebes, transparente no korrupsaun ba nia odiu no la gosta.

“Nia deklarasaun nia dehan ita iha buat ruma ita nia bikan, tanba saida mak ita hasai sasán ida bikan ka dapur husi ema ne’ebé la iha buat ida, ne’e deklarasaun Lu Olo nian”, Mari Alkatiri haktuir.

“Ha’u hakarak hateten de’it, ha’u sai husi ne’e no loron ida  ezizi ha’u nia apoiu ba família katak ha’u sai husi ne’e para ba apoiu família, situasaun ne’e ha’u ko’alia dala ikus ho Prezidente FRETILIN ha’u bá haree duni haree Prezidente FRETILIN  dala ida de’it, tanba ICU iha ne’ebá la’ós hanesan  ita nia ICU bá tama sai. Fundamental mak ha’u dehan de’it Prezidente FRETILIN forti tebes no augenta kleur ho esperansa tomak katak nia sei fila fali”,  Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN ne’e haktuir.

Eis-Primeiru Ministru (PM) Mari Alkatiri  hateten, primeiru ho esperansa tomak nia sei fila fali mai, tanba ne’e mak ohin halo konferénsia imprensa ne’e.

“Ha’u la mai ho relatoriu médiku tanba ha’u la’ós enfermeiru no la’ós doutor, no relatoriu médiku labele aprezenta ba públiku, só governu de’it mak aprezenta relatoriu ne’e, ha’u tenke kompriende ha’u iha sentidu de estadu, ha’u rekoñese relatoriu ne’e, ha’u seidauk lee tomak no ha’u mós la iha razaun para atu lee tanba ha’u akompaña prosesu iha ne’ebá”, Mari Alkatiri  informa.

Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri haktuir, antes saudozu Francisco Guterres Lú-Olo atu ba hala’o tratamentu saúde iha Malázia, sira sei hasoru malu iha rezidensia maktoban nian Faról no akompaña to’o iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Comoro.

“Molok nia atu ba ha’u mai iha ne’e, depois nia atu ba ho aviaun Ambulansia mós ha’u ba hein iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, no iha ne’ebá ha’u dehan ha’u sei tuir bá, tanba ne’e mak ha’u ba ne’e”, Mari Alkatiri esplika.

Nia salienta, hanoin katak intervensaun husi Governu ba nia sai husi ne’e antes demora tiha, tuir loloos sai fulan tolu antes.

“Maibé iha loron ida ne’e kuandu urjenti ona Vise-Primeiru Ministru mak mai kalan ne’e no konsege duni iha loron ne’e ba kedas sai husi ne’e,  signifika governu husik monu ne’e lae”, Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri salienta.

Eis-PM esplika, sempre iha konfiansa katak nia ba atu fila, la haruka ema ida ba para atu mate, nune’e nia tuir ne’e tanba ba apoia família no oan kiak.

“Ha’u la iha duvida, biar nune’e ha’u admira tanba ba to’o iha óspital Prezidente mate ne’e, ema Timoroan sira barak mak halo tratamentu iha ne’ebá, la’ós ida ka rua  de’it maibé ema barak, ema ne’ebá ne’e la’ós boot de’it, ema povu nia mós iha ne’ebá,  ha’u gosta ko’alia ba buat ne’ebé mak ha’u haree, la’ós ko’alia naran de’it. Loos katak iha burokrasia la di’ak ne’e mak ha’u dehan katak ita presiza atu hadia la’ós buka fali iha momentu susar ne’e buka fali ema nia sala, ita hamutuk para hadi’a”,  Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri esplika.

Mari Alkatiri haktuir katak, família seidauk hakarak atu públika relatoriu moras nian kona-ba saudozu Francisco Guterres Lú-Olo nian.

“Hamoos Mata-Been Povu Nian, Ita Servisu Hamutuk Fila Fali Foti Kauza Ida Kore Povu Husi Mukit no Ki’ak”

“Média akompaña ha’u nia pozisaun ikus-ikus ne’e bele hatene ha’u nia apelu bá atu hamutuk fila-fali ne’e la’ós agora de’it ha’u fó antes tiha ona, ha’u iha konsiénsia katak ita soberania lori mehi ita nia herois no martires sira ba oin bainhira ita hamutuk no foti fila-fali kombate hatun kiak no mukit, hamoos mata-been povu nian, hamutuk fila fali foti kauza ida  atu kore povu husi mukit no kiak, ne’e para kauza komún para ita hotu bele servisu hamutuk. Ami husi 1974-1975 ne’e bele husik buat ruma pozitivu ruma ne’ebé ba jerasaun tuir mai banati-tuir no hadi’a tan,” Mari Alkatiri informa.

Mari Alkatiri hateten, kona-ba saudozu Francisco Guterres Lu Olo ne’ebé atu haloot iha Jardín dos Herois Metinaro ne’e sira mós  hahú ona prosesu ida ne’e, mais Governu ikus mai deside, nia hato’o obrigadu ba Governu.

“Ami dehan klaru katak nia iha direitu iha leten, tanba nia ema ida-ne’ebé mai husi povu ki’ik tebes duni, nia desde 1974 mak iha militante FRETILIN sai asistente polítiku, sai Sekretáriu Komisaun Diretiva FRETILIN iha luta armada, nia tun mais sai fali Prezidente Asembleia Konstituente halo Konstituisaun ne’e, depois sai fali Prezidente Parlamentu Nasionál durante tinan-lima sai tiha hanesan Eis-Titular fila-fali hanesan Prezidente Repúblika ne’e hatudu katak nia mai husi povu duni”, dehan Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri.

Iha konferensia imprensa Mari Alkatiri mós agradese ba povu Timor-Leste tomak ne’ebé horikalan asiste jogu futeból Kopa Mundiál Portugál manán 5-0, maibé la iha ema ida barullu tanba respeita Lutu Nasionál.

Mari Alkatiri hateten PM Xanana nia Prezensa Ba Saudozu  “Lu Olo” Nia  Seidauk Hatene Tanba Viajen Dook

Mari Alkatiri mós afirma tan katak, kona-ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao nia marka prezensa iha saudozu Francisco Guterres Lú-Olo nia isin-mate, nia rasik seidauk hatene tanba viajen dook.

“Bom, ha’u lahatene husi ne’ebá mai to’o iha ne’e la’ós oras  rua, maibé ne’e oras rua-nulu no sei iha tempu, ha’u la iha informasaun nia mai ka la mai tempu sei iha,” Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri hateten.

Eis-Primeiru Ministru hatutan, kona-ba unidade nia apelu antes ona no jornalista sira bara-barak iha ne’e hatene  katak kuandu nia ba vota, no ha’u  nia vota ne’e para povu atu manán, la’ós FRETILIN ka CNRT mak manán.

“Signifika ha’u apelu bá unidade no ha’u hakerek kedas karta ida ba líder prinsipais sira para tur hamutuk halo balansu no haree saida tan mak bele hadia la’ós agora. Sé tempu ne’ebá ha’u halo nune’e agora ha’u halo ne’e kle’an liu tan, aproveita situasaun susar ida-ne’e  para buka dalan atu iha intendimentu”, Mari Alkatiri informa.

Kadáver saudozu Francisco Guterres Lú-Olo  sei vizita uluk iha Komité Sentrál FRETILIN (CCF-sigla portugés), Kuartel Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Palásiu Prezidente (PP), Parlamentu Nasionál (PN) hafoin Missa requiem iha Igreja Katedral Dili, no kontinua  kedas lori saudozu ba haloot iha Jardín dos Herois Metinaro, Sesta 26 Juñu 2026.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos