Hatutan.com, (18 Jullu 2025), Díli— Antigu Adjuntu Komisáriu Komisaun anti-Korrupsaun (CAC, sigla portugés) atuál Peskizadór Legál  Programa  Monitorizasaun Sistemea Jusiál  (JSMP-sigla  ingles),  Luís Oliveira  Sampaio, konsidera despaxu Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes fó projetu servisu fornesimentu kombustivel no servisu fornesimentu manutensaun karreta RTTL,E.P hodi la fó konsiderasaun ba rekomendasaun ekipa juri nian, hatudu prezidente RTTL,E.P ultrapasa Lei Rejime Jurídiku Aprovizionamentu (RJA) artigu 64.

Lee Mós: Deskonfia Prezidente RTTL,E.P Halo Abuzu Podér no Hamosu Prejuízu Ba Estadu iha Projetu Fornesimentu Kombustivel no Manutensaun Karreta

Antigu Adjuntu Komisariu CAC atuál Peskizádór Legál JSMP, Luis de Oliveira Sampaio. Foto/Dok

Luís Oliveira  Sampaio argumenta liga  esplikasaun husi Prezidente  Konsellu Administrasaun  RTTL,EP ne’e  justifika  ka defende katak  hakarak halo buat  di’ak  entaun nia avalia,    la hatene  Prezidente RTTL  ne’e  nia avaliasaun ne’e bazeia bá ekipa ne’ebé maka nia harii   depois bá halo avaliasaun bá  empreza ka kompañia sira ne’ebé durante fornese servisu  apoiu  kombustivel no halo manutensaun bá kareeta sira iha RTTL,EP ne’ebá.

“Ita haree katak prezidente  RTTL, E.P ne’e nia halo konlkuzaun rasik bazeia fenomena  tendénsia  sira ne’ebé  akontese, tanba ne’e nia defende ho razaun, maibé ida ne’e nia (Prezidente RTTL,E.P)  ultrapasa saída maka lei ne’e dehan, tanba lei dehan relasaun bá kualidade di’ak,  presu ki’ik liu, no mós kualidade  tékniku. Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P foti desizaun kontrariu ho rekomendasaun husi  ekipa juri,”  Peskizadór Legál JSMP,  Luís Oliveira  Sampaio  hateten bá  Hatutan.com iha nia knaar fatin, Colmera,  Díli, Sesta (18/07/2025).

Nia esplika, proseu  ida-ne’e tenke haree kontestual no mós haree komprensivu  haree kompletu,  la bele harre ida-ida de’it, tanba ne’e mak  tuir JSMP nia hanoin mezmu lei la define kona-bá  prátika di’ak sira atu halo avaliasaun,   maibé prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Issac Fernandes  nia labele  mosu ho opiniaun pesoál.

Peskizádór legál JSMP ne’e haree katak   Prezidente RTTL,E.P halo ida-ne’e ho  opiniaun  pesoál ,  tuir loloos tenke harii ekipa ida atu  halo avaliasaun no estudu sira  bá empreza rua ne’ebé durante fornese bá RTTL,EP. Maibé,  iha indikasaun sira ne’e  Eliziu Issac Fernandes ko’alia katak  ne’e iha relasaun ho   ema sira ne’ebé servisu ho RTTL,E.P,  servisu kleur ona, maibé sira nia fornsimentu ne’e  ladún di’ak, entaun mézmu halo hanensan ne’e  prezidente la bele mai ho opiniaun de’it , tenke iha prova  ruma liu-husi estudu ruma maka bele  justifika katak iha razaun atu la nomeia empreza hirak ne’ebé aprezenta presu ki’ik no hetan valor di’ak iha prosesu selesaun dokumentu ekipa juri nian.

“Ho konkluzaun pesoál ha’u hanoin ne’e la tuir  lei  ne’ebé estabelese no ko’alia klaru katak  prosidimentus maka ne’e,  iha konkursu públiu  iha ekipa juri ne’ebé halo selesaun depois  aprezenta proposta bá maka  prezidente bele deside, hanesan orgaun  masímu iha estrutura RTTL,E.P nian,  pelumenus nia mai ho dadus  konkretu  no avaliasaun ne’ebé  bele asegura katak  nia la  uza  oportunidade ida-ne’e   iha poténsia bá abuzu poder  tanba nia la  konsidera rekomendasaun   husi ekpa juri  sira,”  Luis Sampaio hateten.

Nia esplika iha  iha artigu 64  lei RJA  ne’e define orientasaun klaru prosesu  sira-ne’e, agora Preizidente RTTL mai ho justifikasaun tuir opiniaun pesoál ne’ebé la refleta iha lei.

Nia  subliña, sei Eliziu Issac   halo levantamentu ruma  kona-bá dadus, antes halo desizaun  liu-husi   harii ekipa ida,  halo estudu avaliasaun bá fornesedór sira  hotu hodi halo estudu risku no tendensia sira ho poténsia sira bá violasaun públiku, maka bele iha razaun justifika sáida maka atu halo.

“Ita kestiona maka lei ko’alia buat seluk, prezidente RTTL,E.P halo buat seluk, ida-ne’e pergunta,  ita hotu  preisza buka tuir,  ita buka atu avalia ninia  razaun ka fundamentu ne’ebé maka   nia aprezenta,  la liu-husi estudu ruma, nia bele komprova katak, razaun nia deside mai husi ekipa sira ne’e maka ne’e, nia tenke  mai komprova ida-ne’e,  la bele halo nia opiniaun pesoál de’it,”  Luis Sampaio afirma.

Antigu Adjuntu CAC ne’e konsidera aktu Prezidente RTTL,EP ne’e  iha indisiu bá korrupsaun, nune’e nia husu ba Komisaun Anti-Korrupsaun  (CAC, sigla portugés)  labele tuur nonok de’it iha fatin, tenke buka tuir ona informasaun sira hanesan ne’e.

“CAC tenke pro-ativu  hanesan jemput bola, ita haree pur-ezempu ita-boot  sira husi Hatutan.com kuandu públika  notisia ne’e, ha’u  halo komentáriu  ho kolega sira iha grupu ne’e dehan ita haree bá tendensia agora ne’e  ita iha prespetiva ka presepsaun katak  kuaze  entidade públiku sira ne’e  ita bele asume praduga korupsi iha hotu,” Luis Sampaio tenik.

Tuir nia katak,  CAC tenke haree asuntu ida-ne’e hanesan  dever moral institusionál ne’ebé  atu bele atua  no interven bainhira informasaun sira ne’ebé públika  iha órgaun komunikasaun sosiál ka mídia sira.

Nia esplika kona-bá    prinsípiu iha lei rejime juriduku ne’e  bá aprovizionamentu  bá kontratasaun públiku ne’e tenke haree kompletu,  previzaun ida bá previzaun balun,  laiha  artigu úniku  no kritéria bá ajudikasaun, maibé  iha lei ne’e define prinsípiu sira  liu-liu prinsípu ne’ebé fó enfaze  prinsípu legalidade, prinsípiu transparensia, akontabilidade, imparsialidade, boa-fe,  prinsípiu sira ne’e  entre ida bá sira seluk ne’ebé  subliña kona-bá kestaun legalidade.

“Bainhira ita dada prinsípiu sira ne’e bá  iha  ninia artikulasaun ka ninia  provizaun sira ne’ebé  atu operasionaliza  prinsípiu sira ne’e hanesan ita boot   sira husi  Hatutan.com  inidika iha artigu 64  kona-bá kriteriu sira, iha ne’ebá ko’alia  klaru katak  prosesu sira bá ajudikasaun  ne’e  tuir prosidimentu sira ne’ebé ita -boot sira  aprezenta ona  katak tenke iha konkursu públiku   ekipa  juri sira tenke halo servisu  ne’ebé inklui halo  avaliasaun bá  proposta,”  nia hateten.

Nia esplika, konkorenta ninian  halo avliasain bá proposta ka aplikante sira  iha  institusain  rekejitus relevante  sira ne’ebé  iha artigu 64 dekreitu lei númeiru 22 22/2022, rejime Jurídiku Aprovizionamentu no Kontratu Públiku maka, primeiru   tenke  iha kritéria,  tenke iha relasaun di’ak no kualidade  ho proseu ne’ebé adekuadu  no mós  prinsípiu ida seluk maka presu ne’e tenke ki’ik liu.

Sira ne’ebé aplika ka aprezenta proposta ne’e  sira tenke haree presu ne’ebé ki’ik liu maibé razoavel no téknikamente   iha kualidade di’ak  buat tolu ida-ne’e maka  importante hanesan xave.

Tuir dokumentu ne’ebé Hatutan.com asesu  hatudu katak iha relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel ho klasifikasaun importante no númeru referénsia 07/Ekipa Juri/RTTL,E.P/IV/2025, konsta ekipa juri kompostu husi Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri), ho Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri) halo enkontru iha loron 25 fulan-Abríl 2025, deside  kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda, mak fornese kombustivel ba RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete kompletu tuir duni rekizitu ne’ebé RTTL,E.P mensiona.

Iha tabela avaliasaun dokumentu ba projetu servisu fornesimentu kombustivel ho nia kustu ka presu $40,000.00, hatudu kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda hetan valor iha selesaun dokumentu 130 no aprezenta montante orsamentu ki’ik $34,39.

Kompara ho kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda, ne’ebé prezidente  Konsellu Administrativu RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes, indika hodi manan fali servisu fornesimentu kombustivel ba RTTL,E.P ho kustu $35,78 no hetan valor iha avaliasaun dokumentu  ki’ik  115. 

Iha dokumentu karta akompañamentu ne’ebé Diretora Nasionál Administrasaun no Finansas RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak, asina iha loron 29 fulan-Abríl 2025, hato’o ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, reiteira tan katak bazeia ba rezultadu enkontru ekipa juri iha loron 25 fulan-Abríl 2025, hodi foti desizaun ba servisu fornesimentu kombustivel deside ba Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda mak sai nu’udár manan na’in, ho razaun presu ne’ebé razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete ho kompletu.

Iha fali loron 30 fulan-Abríl 2025, Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, hato’o pedidu aprovasaun relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel ho númeru referénsia 31/D.E/RTTL,E.P/IV/2025, ba Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes,  atu aprova pedidu relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel.

Iha loron 13 fulan-Maiu 2025, Prezente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes,  hatún despaxu husu favor Diresaun Nasionál Administrasaun no Finansas (DNAF) trata asuntu ne’e fó oportunidade ba kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda, ho razaun iha esperiénsia servisu hamutuk ne’ebé ho kometimentu ba servisu kualkér tempu.

Iha loron hanesan Diretóra Nasionál Administrasaun no Finansas RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak, hakerek no asina mós despaxu  hodi husu ba Departamentu Aprovizionamentu prosesa pedidu ida-ne’e tuir despaxu Prezidente  no regra rejime aprovizionamentu.

Iha fali dokumentu seluk kona-bá servisu fornesimentu manutensaun karreta RTTL,E.P nian ho montante orsamentu $20,000.00, ekipa juri ho nia kompozisaun  juri mak hanesan, Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri), ho Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri) halo enkontru hodi foti desizaun ba servisu fornesimentu manutensaun ba karreta  deside ba kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda hodi halo manutensaun ba karreta RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete ho kompletu tuir rekiziti ne’ebé RTTL,E.P husu.

Iha avaliasaun dokumentu ba projetu fornesimentu manutensaun ba karreta RTTL,E.P, kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda hetan valor 130 no kompañia Fastep, Lda ne’ebé Prezidente RTTL,E.P Elizeu Isaac Fernandes, indika hetan de’it valor 110 tanba rekizitu sira hanesan TIN laiha no estatutu kompañia nian laiha.

Iha loron 29 fulan-Abríl 2025, Diretora Nasionál Administrasaun no Finansas RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak submete karta akompañamentu ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, ho númeru referénsia 98/DNAF-RTTL,EP/IV/2025, hodi solisita ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva,  atu bele hetan aprovasaun ba relatóriu ida ne’ebé ekipa juri deside kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda maka manan hodi halo manutensaun ba karreta RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete kompletu.

Iha loron 13 fulan-Maiu 2025, prezidente RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes hatún despaxu husu favor ba DNAF atu trata asuntu ne’e no fó oportunidade ba kompañia Fastep, Lda tanba bazeia ba esperiénsia servisu hamutuk  ne’ebé profisionál no prontu ba RTTL (……)

Iha loron hanesan Diretora DNAF RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak hatun no  asina mós despaxu  hodi husu ba Departamentu Aprovizionamentu prosesa pedidu ida-ne’e tuir despaxu prezidente Konsellu Administrasaun (CA, sigla portugés) RTTL,E.P.

Ekipa juri ne’ebé kompostu husi Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri), ho Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri)  halo avaliasaun no propoin kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda sai vensedor ka manan na’in ba konkursu servisu fornesimentu kombustivel ba RTTL,E.P, maibé  Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL, E.P, Elizeu Isaac Fernandes hatún despaxu  hodi indika fali kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda ne’ebé la prienxe rekizitu iha selesaun dokumentu no aprezenta kustu boot.

Iha fali konkursu fornesimentu servisu manutensaun ba karreta RTTL,E.P, ekipa juri sira halo avaliasaun no propoin kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda mak sia manan na’in tanba presu razoavel no iha selesaun dokumentu prienxe rekizitu hotu ne’ebé RTTL,E.P husu, maibé Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL, E.P, Elizeu Isaac Fernandes, hatún despaxu  hodi indika fali kompañia Fastep, Lda, la prienxe rekizitu iha selesaun dokumentu no aprezenta kustu boot.

Jornalista: Marcelino Tomae